Właściwości farmakodynamiczne leku Berotec N 100

Berotec N 100 (100 mikrogramów fenoterolu bromowodorku w jednej odmierzonej dawce) należy do grupy farmakoterapeutycznej leków stosowanych w obturacyjnych chorobach dróg oddechowych, a dokładniej do wziewnych leków adrenergicznych, selektywnych agonistów receptora beta2-adrenergicznego (kod ATC: R03AC04). Jest to preparat o działaniu rozszerzającym oskrzela, znajdujący zastosowanie w leczeniu ostrego napadu astmy oskrzelowej oraz innych stanów charakteryzujących się odwracalnym zwężeniem dróg oddechowych, takich jak przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli z rozedmą płuc lub bez niej.¹

Istotną cechą leku jest szybki początek działania – po wziewnym zastosowaniu fenoterolu bromowodorku u pacjentów z obturacyjnymi chorobami płuc, efekt rozszerzający oskrzela pojawia się już w ciągu kilku minut od podania i utrzymuje się przez okres 3-5 godzin.²

Mechanizm działania fenoterolu

Fenoterol bromowodorek jest bezpośrednio działającym lekiem sympatykomimetycznym, który w dawkach terapeutycznych wykazuje selektywne pobudzenie receptorów beta2. Przy stosowaniu większych dawek dochodzi również do aktywacji receptorów beta1.³

Na poziomie molekularnym działanie leku przebiega następująco:

1. Związanie fenoterolu z receptorami beta2 powoduje aktywację cyklazy adenylowej poprzez pobudzające białka Gs
2. Wzrost stężenia cyklicznego AMP aktywuje kinazę białkową A
3. Kinaza białkowa A fosforyluje białka docelowe w komórkach mięśni gładkich
4. W konsekwencji dochodzi do:
   • fosforylacji kinazy lekkich łańcuchów miozyny
   • hamowania hydrolizy inozynofosforanu
   • otwarcia kanałów potasowych o dużej przewodności, aktywowanych wapniem

Badania naukowe wskazują, że kanały potasowe typu „maxi-K” mogą być aktywowane bezpośrednio przez białko Gs.⁴

Działanie farmakodynamiczne fenoterolu

Fenoterol wykazuje wielokierunkowe działanie w układzie oddechowym:

• Wywołuje rozkurcz mięśni gładkich oskrzeli i naczyń krwionośnych
• Chroni przed bodźcami zwężającymi oskrzela, takimi jak:
  • histamina – mediator reakcji alergicznej
  • metacholina – substancja o działaniu cholinergicznym
  • zimne powietrze – fizyczny czynnik prowokujący
  • alergeny – wywołujące wczesną odpowiedź immunologiczną
• Hamuje uwalnianie mediatorów prozapalnych i zwężających oskrzela z komórek tucznych (po szybkim podaniu)
• Zwiększa klirens śluzowo-rzęskowy przy dawkach 0,6 mg, co poprawia oczyszczanie dróg oddechowych

Działanie to przekłada się na korzystne efekty kliniczne u pacjentów z obturacyjnymi chorobami płuc.⁵

Efekty ogólnoustrojowe fenoterolu

Fenoterol przy stosowaniu w większych stężeniach w osoczu, osiąganych zazwyczaj po podaniu doustnym lub dożylnym, wywiera dodatkowe działania ogólnoustrojowe:

• Hamowanie czynności skurczowej macicy
• Wywołanie reakcji metabolicznych:
  • lipoliza – rozkład tłuszczów
  • glikogenoliza – rozkład glikogenu
  • hiperglikemia – podwyższenie poziomu glukozy we krwi
  • hipokaliemia – obniżenie poziomu potasu we krwi, spowodowana zwiększonym wychwytem jonów K+ przez mięśnie szkieletowe
• Wpływ na układ sercowo-naczyniowy:
  • przyspieszenie rytmu serca
  • zwiększenie kurczliwości mięśnia sercowego

Działania te są efektem wpływu fenoterolu na naczynia krwionośne, pobudzenia receptorów beta2 w sercu, a przy dawkach przekraczających zakres terapeutyczny – stymulacji receptorów beta1.⁶

W badaniach elektrokardiograficznych zaobserwowano wydłużenie odstępu QTc podczas stosowania fenoterolu, podobnie jak w przypadku innych leków beta-adrenergicznych. Przy stosowaniu leku przy pomocy inhalatora ciśnieniowego z dozownikiem (pMDI) zmiany te są nieznaczne i obserwowane tylko przy dawkach przekraczających zalecane. Należy zaznaczyć, że działanie ogólnoustrojowe fenoterolu podawanego za pomocą nebulizatorów (roztwór do nebulizacji) może być silniejsze niż podczas stosowania zalecanych dawek z inhalatora ciśnieniowego z dozownikiem, jednak znaczenie kliniczne tego zjawiska nie zostało jednoznacznie określone.⁷

Jednym z częściej obserwowanych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem beta-agonistów, w tym fenoterolu, jest występowanie drżeń mięśniowych.⁸

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Przeprowadzone badania kliniczne potwierdziły wysoką skuteczność fenoterolu w zapobieganiu skurczom oskrzeli. Lek wykazuje działanie protekcyjne wobec różnych czynników powodujących zwężenie oskrzeli, takich jak:

• Wysiłek fizyczny – zapobieganie powysiłkowemu skurczowi oskrzeli
• Zimne powietrze – ochrona przed bronchokonstrykcją indukowaną przez niskie temperatury
• Kontakt z alergenem – hamowanie wczesnej reakcji alergicznej

Te właściwości farmakologiczne przyczyniają się do skuteczności klinicznej leku Berotec N 100 w leczeniu ostrych napadów astmy oskrzelowej oraz innych stanów obturacyjnych dróg oddechowych.⁹