Właściwości farmakodynamiczne azytromycyny

Azytromycyna, składnik aktywny leku Bactrazol 500 mg, tabletki powlekane, należy do grupy farmakoterapeutycznej antybiotyków makrolidowych, określanych jako azalidy. Lek został zakwalifikowany do grupy o kodzie ATC: J 01 FA 10.¹

Mechanizm działania

Struktura molekularna azytromycyny powstała poprzez modyfikację erytromycyny A, polegającą na dodaniu atomu azotu do pierścienia laktonowego. Pełna nazwa chemiczna tego związku to 9-deoksy-9a-aza-9a-metylo-9a-homoerytromycyna A, a jego masa cząsteczkowa wynosi 749,0. Główny mechanizm działania przeciwbakteryjnego azytromycyny polega na hamowaniu syntezy białek bakteryjnych poprzez wiązanie się z podjednostką 50S rybosomu, co prowadzi do zaburzenia procesów biosyntezy niezbędnych dla przeżycia mikroorganizmu.²

Mechanizmy oporności bakteryjnej

Oporność bakterii na działanie azytromycyny może mieć charakter wrodzony lub nabyty. Wyróżnia się trzy podstawowe mechanizmy nabywania oporności przez bakterie:

• Zmiana miejsca docelowego działania – modyfikacje struktury rybosomu bakteryjnego
• Zmiany w transporcie antybiotyku – ograniczenie zdolności przenikania do komórki bakteryjnej
• Modyfikacja cząsteczki antybiotyku – enzymatyczna inaktywacja

Istotnym zjawiskiem klinicznym jest całkowita oporność krzyżowa na erytromycynę, azytromycynę oraz inne antybiotyki makrolidowe i linkozamidy, obserwowana wśród patogenów takich jak Streptococcus pneumoniae, paciorkowce beta-hemolizujące grupy A, Enterococcus faecalis oraz Staphylococcus aureus, w tym szczepy oporne na metycylinę (MRSA).³

Wartości graniczne wrażliwości mikroorganizmów

Ocena wrażliwości mikroorganizmów na azytromycynę opiera się na wartościach granicznych stężeń minimalnych hamujących wzrost bakterii (MIC). Poniżej przedstawiono wartości graniczne dla typowych patogenów według dwóch systemów klasyfikacyjnych:

Wartości graniczne według NCCLS (National Committee on Clinical Laboratory Standards):

• Dla większości drobnoustrojów: wrażliwe ≤2 mg/l; oporne ≥8 mg/l
• Haemophilus spp.: wrażliwe ≤4 mg/l
• Streptococcus pneumoniae i S. pyogenes: wrażliwe ≤0,5 mg/l; oporne ≥2 mg/l

⁴

Wartości graniczne według EUCAST (European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing):

• Haemophilus influenzae i H. parainfluenzae: wrażliwe ≤0,125 mg/l; oporne >4 mg/l
• Streptococcus pneumoniae i S. pyogenes: wrażliwe ≤0,25 mg/l; oporne >0,5 mg/l
• Staphylococcus aureus: wrażliwe ≤1 mg/l; oporne >2 mg/l
• Neisseria gonorrhoeae: wrażliwe ≤0,25 mg/l; oporne >0,5 mg/l

^{4 mg/l, Streptococcus pneumoniae i S. pyogenes: wrażliwe ≤0,25 mg/l; oporne >0,5 mg/l, Staphylococcus aureus: wrażliwe ≤1 mg/l; oporne >2 mg/l, Neisseria gonorrhoeae: wrażliwe ≤0,25 mg/l; oporne >0,5 mg/l.”>5}

Spektrum przeciwbakteryjne

Częstość występowania oporności nabytej może znacząco różnić się w zależności od regionu geograficznego oraz podlegać zmianom w czasie, szczególnie podczas leczenia ciężkich zakażeń. W przypadkach wątpliwych, zaleca się konsultację z ekspertem w zakresie lokalnych wzorców oporności bakteryjnej.⁶

Azytromycyna wykazuje aktywność wobec szerokiego spektrum drobnoustrojów, które można podzielić na następujące kategorie:

Gatunki zwykle wrażliwe:

⁷

Gatunki, u których może wystąpić oporność nabyta:

• Bakterie Gram-dodatnie tlenowe: Streptococcus pneumoniae o średniej wrażliwości oraz szczepy oporne na penicylinę

⁸

Drobnoustroje o oporności naturalnej:

• Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:
  • Enterococcus faecalis
  • Szczepy Staphylococcus spp. oporne na metycylinę (MRSA, MRSE)*
• Bakterie Gram-ujemne:
  • Pseudomonas aeruginosa
  • Klebsiella spp.
  • Escherichia coli
• Bakterie beztlenowe:
  • Grupa Bacteroides fragilis

* Należy zaznaczyć, że gronkowce oporne na metycylinę powszechnie wykazują oporność nabytą na makrolidy, w tym azytromycynę.

⁹

Zastosowanie w leczeniu malarii u dzieci i młodzieży

Na podstawie dostępnych badań klinicznych przeprowadzonych w populacji pediatrycznej, azytromycyna nie jest zalecana w leczeniu malarii, zarówno w monoterapii jak i w schematach skojarzonych z lekami zawierającymi chlorochinę lub pochodne artemizyniny. Nie wykazano non-inferiority (równoważności terapeutycznej) azytromycyny w stosunku do standardowo zalecanych leków przeciwmalarycznych stosowanych w leczeniu malarii niepowikłanej u dzieci i młodzieży.¹⁰