Właściwości farmakodynamiczne leku

Memantyna, substancja czynna produktu leczniczego AuroMemo, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako psychoanaleptyki, a dokładniej do innych leków przeciw otępieniu (kod ATC: N06DX01). Jej działanie terapeutyczne opiera się na specyficznym mechanizmie farmakodynamicznym, który wpływa na patofizjologię choroby Alzheimera poprzez modulację przekaźnictwa glutaminergicznego.¹

Mechanizm działania

Coraz więcej dowodów naukowych potwierdza, że zaburzenia neuroprzekaźnictwa glutaminergicznego, szczególnie na poziomie receptorów NMDA (kwasu N-metylo-D-asparaginowego), odgrywają kluczową rolę zarówno w powstawaniu objawów, jak i progresji otępienia neurodegeneracyjnego. Memantyna wykazuje działanie jako zależny od potencjału, o średnim powinowactwie, niekompetytywny antagonista receptora NMDA. Dzięki temu mechanizmowi modyfikuje efekty patologicznie podwyższonych stężeń glutaminianu, które mogą prowadzić do dysfunkcji neuronalnej.²

Skuteczność kliniczna

Skuteczność terapeutyczna memantyny została potwierdzona w licznych randomizowanych badaniach klinicznych obejmujących pacjentów z chorobą Alzheimera o różnym stopniu nasilenia objawów. Badania te dostarczyły istotnych dowodów na korzystny wpływ leku na funkcje poznawcze, ogólne funkcjonowanie oraz codzienną aktywność życiową pacjentów.³

Choroba Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego

Kluczowe badanie z zastosowaniem memantyny w monoterapii obejmowało 252 pacjentów ambulatoryjnych z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (całkowita punktacja w skali MMSE – Krótkiej Oceny Stanu Psychicznego na początku badania wynosiła 3-14 punktów). Wyniki badania wykazały jednoznaczny korzystny efekt terapeutyczny memantyny w porównaniu do placebo w ciągu 6-miesięcznego okresu leczenia. Statystycznie znamienne różnice odnotowano w zakresie następujących parametrów:⁴

• CIBIC-plus (ocena funkcjonowania w oparciu o wywiad z pacjentem i opiekunem – clinician´s interview based impression of change): p=0,025
• ADCS-ADLsev (ocena wykonywania czynności życiowych w chorobie Alzheimera – Alzheimer´s disease cooperative study – activities of daily living): p=0,003
• SIB (ocena zaburzeń funkcji poznawczych – severe impairment battery): p=0,002

Powyższe wyniki potwierdzają, że memantyna skutecznie poprawia zarówno funkcje poznawcze, jak i ogólne funkcjonowanie pacjentów z bardziej zaawansowaną postacią choroby Alzheimera.⁵

Choroba Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego

W badaniu obejmującym 403 pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego (całkowita punktacja w skali MMSE na początku badania wynosiła od 10 do 22 punktów) zaobserwowano statystycznie istotny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w porównaniu do placebo. Oceny dokonano w 24 tygodniu badania na podstawie danych z ostatniej dokonanej obserwacji (LOCF – Last Observation Carried Forward) w następujących pierwszorzędowych punktach końcowych:⁶

• ADAS-cog (podskala oceny zaburzeń funkcji poznawczych w chorobie Alzheimera – Alzheimer’s Disease Assessment Scale): p=0,003
• CIBIC-plus: p=0,004

Warto zaznaczyć, że w innym monoterapeutycznym badaniu dotyczącym leczenia choroby Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego (całkowita punktacja w skali MMSE na początku badania wynosiła od 11-23 punktów), w którym zrandomizowano 470 pacjentów, nie osiągnięto statystycznie istotnego znaczenia w prospektywnie definiowanej początkowej analizie pierwszorzędowego punktu końcowego skuteczności w 24 tygodniu.⁷

Metaanaliza wyników badań klinicznych

Przeprowadzono metaanalizę wyników sześciu 6-miesięcznych, kontrolowanych placebo badań III fazy, obejmujących pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (całkowita punktacja w skali MMSE na początku badania <20 punktów). Analiza ta uwzględniała zarówno badania z memantyną w monoterapii, jak i w politerapii ze stałą dawką inhibitora acetylocholinesterazy.⁸

Metaanaliza wykazała statystycznie znamienny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w trzech kluczowych domenach:⁹

• Funkcje poznawcze – memantyna istotnie spowalniała pogorszenie zdolności poznawczych w porównaniu do placebo
• Ogólna ocena kliniczna – pacjenci leczeni memantyną wykazywali lepszy stan kliniczny
• Codzienne funkcjonowanie – stosowanie memantyny wiązało się z lepszym zachowaniem zdolności do wykonywania codziennych czynności

Szczególnie istotne wyniki dotyczyły analizy pacjentów, u których wystąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach. Wykazano statystycznie istotny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w zakresie zapobiegania pogorszeniu. U dwukrotnie większej liczby pacjentów przyjmujących placebo w porównaniu z pacjentami przyjmującymi memantynę nastąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach (21% versus 11%, p<0,0001).¹⁰

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Memantyna, jako niekompetytywny antagonista receptora NMDA o średnim powinowactwie, wykazuje korzystne działanie w chorobie Alzheimera poprzez modulację zaburzonego przekaźnictwa glutaminergicznego. Wyniki licznych badań klinicznych potwierdzają skuteczność memantyny zarówno w postaci łagodnej do umiarkowanej, jak i umiarkowanej do ciężkiej choroby Alzheimera. Szczególnie istotna jest zdolność leku do zapobiegania pogorszeniu stanu pacjentów w zakresie funkcji poznawczych, ogólnego stanu klinicznego oraz codziennego funkcjonowania, co zostało potwierdzone w metaanalizie badań klinicznych.¹¹