Właściwości farmakodynamiczne amlodypiny

Amlodypina, substancja czynna leku Amlopin, należy do grupy farmakoterapeutycznej antagonistów kanałów wapniowych, a dokładniej selektywnych antagonistów kanałów wapniowych działających głównie na naczynia krwionośne (kod ATC: C08CA01). Mechanizm działania opiera się na hamowaniu przezbłonowego przepływu jonów wapnia do komórek mięśnia sercowego i mięśni gładkich naczyń krwionośnych, co klasyfikuje ten lek jako powolny inhibitor kanałów wapniowych z grupy pochodnych dihydropirydyny.¹

Mechanizm działania w nadciśnieniu tętniczym

Działanie przeciwnadciśnieniowe amlodypiny wynika z bezpośredniego efektu rozkurczającego na mięśnie gładkie naczyń. Podawanie leku raz na dobę zapewnia klinicznie istotne obniżenie ciśnienia tętniczego, które utrzymuje się przez całą dobę zarówno w pozycji leżącej, jak i stojącej. Ze względu na powolny początek działania, amlodypina nie wywołuje nagłego niedociśnienia tętniczego.²

Mechanizm działania w dławicy piersiowej

W przypadku dławicy piersiowej mechanizm działania amlodypiny nie został w pełni wyjaśniony, jednak w redukcji niedotlenienia mięśnia sercowego uczestniczą dwa główne mechanizmy:

• Rozszerzenie tętniczek obwodowych, prowadzące do zmniejszenia całkowitego oporu obwodowego (obciążenia następczego). Ponieważ czynność serca pozostaje stabilna, redukcja obciążenia serca prowadzi do zmniejszenia zużycia energii przez mięsień sercowy i zmniejszenia jego zapotrzebowania na tlen.³
• Rozszerzenie głównych tętnic i tętniczek wieńcowych w obszarach zarówno prawidłowo ukrwionych, jak i niedokrwionych. Ten efekt zwiększa dostarczanie tlenu do mięśnia sercowego u pacjentów z dławicą naczynioskurczową typu Prinzmetala.⁴

U pacjentów z dławicą piersiową stosowanie amlodypiny raz na dobę wydłuża całkowity czas wysiłku fizycznego, opóźnia wystąpienie bólu dławicowego oraz pojawienie się jednomilimetrowego obniżenia odcinka ST. Dodatkowo, lek zmniejsza zarówno częstość napadów dławicy, jak i konieczność stosowania nitrogliceryny.⁵

Profil bezpieczeństwa metabolicznego

Istotną zaletą amlodypiny jest brak niekorzystnego wpływu na parametry metaboliczne oraz profil lipidowy osocza. Dzięki temu lek może być bezpiecznie stosowany u pacjentów ze schorzeniami współistniejącymi, takimi jak astma oskrzelowa, cukrzyca oraz dna moczanowa.⁶

Badania kliniczne potwierdzające skuteczność amlodypiny

Badanie CAMELOT – skuteczność w chorobie niedokrwiennej serca

Skuteczność amlodypiny w prewencji zdarzeń klinicznych w przebiegu choroby niedokrwiennej serca została potwierdzona w wieloośrodkowym, randomizowanym badaniu CAMELOT (Comparison of Amlodipine vs. Enalapril to Limit Occurrences of Thrombosis), przeprowadzonym z podwójnie ślepą próbą i kontrolą placebo. W badaniu uczestniczyło 1997 pacjentów, których podzielono na trzy grupy: 663 pacjentów otrzymywało amlodypinę (5-10 mg), 673 pacjentów enalapryl (10-20 mg), a 655 pacjentów placebo. Terapia była prowadzona przez 2 lata jako uzupełnienie standardowego leczenia statynami, lekami beta-adrenolitycznymi, diuretykami i kwasem acetylosalicylowym.⁷

Wyniki badania CAMELOT wykazały, że terapia amlodypiną wiązała się z istotnie mniejszą częstością hospitalizacji z powodu dławicy piersiowej oraz mniejszą liczbą zabiegów rewaskularyzacyjnych u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca.⁸

TIA – przemijający napad niedokrwienny; CI – przedział ufności⁹

Badania w niewydolności serca

Przeprowadzone badania hemodynamiczne oraz kontrolowane badania kliniczne z próbą wysiłkową u pacjentów z niewydolnością serca w klasie II-IV według NYHA wykazały, że amlodypina nie powoduje klinicznego pogorszenia stanu pacjentów, ocenianego na podstawie tolerancji wysiłku, frakcji wyrzutowej lewej komory oraz objawów klinicznych.¹⁰

W kontrolowanym badaniu z placebo (PRAISE) obejmującym pacjentów z niewydolnością serca klasy III-IV według NYHA, otrzymujących digoksynę, leki moczopędne i inhibitory ACE, stwierdzono, że amlodypina nie zwiększa ryzyka śmiertelności ani złożonego ryzyka śmiertelności i chorobowości u tych pacjentów.¹¹

Długoterminowe badanie kontrolne z placebo (PRAISE 2) wykazało, że amlodypina nie wpływa na śmiertelność całkowitą z przyczyn sercowo-naczyniowych u pacjentów z niewydolnością serca klasy III i IV według NYHA bez cech klinicznych lub obiektywnych dowodów wskazujących na chorobę niedokrwienną, leczonych stałymi dawkami inhibitorów ACE, glikozydów naparstnicy i leków moczopędnych. W tej grupie pacjentów leczenie amlodypiną wiązało się z częstszym występowaniem obrzęku płuc.¹²

Badanie ALLHAT – prewencja zawału serca

Randomizowane badanie z podwójnie ślepą próbą ALLHAT (Antihypertensive and Lipid-Lowering Treatment to Prevent Heart Attack) miało na celu porównanie nowszych metod leczenia łagodnego lub umiarkowanego nadciśnienia tętniczego. W badaniu porównywano amlodypinę (2,5-10 mg/dobę) jako antagonistę kanałów wapniowych, lizynopryl (10-40 mg/dobę) jako inhibitor ACE oraz chlortalidon (12,5-25 mg/dobę) jako tiazydowy lek moczopędny w terapii pierwszego rzutu.¹³

Do badania włączono 33 357 pacjentów z nadciśnieniem tętniczym w wieku ≥55 lat, których losowo przydzielono do grup terapeutycznych i obserwowano średnio przez 4,9 roku. Wszyscy pacjenci mieli co najmniej jeden dodatkowy czynnik ryzyka choroby wieńcowej, w tym:

• Przebyty zawał serca lub udar (>6 miesięcy przed włączeniem) lub udokumentowana inna choroba sercowo-naczyniowa na tle miażdżycowym (51,5%)
• Cukrzyca typu 2 (36,1%)
• Stężenie cholesterolu HDL <35 mg/dl (11,6%)
• Przerost lewej komory serca rozpoznany w EKG lub echokardiografii (20,9%)
• Palenie papierosów (21,9%)

Pierwszorzędowym punktem końcowym była łączna liczba zgonów z powodu choroby niedokrwiennej serca i niezakończonych zgonem zawałów serca.<sup data-drug="Amlopin 5 mg" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Łącznie 33 357 pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, w wieku 55 lat lub starszych, przydzielono losowo do jednej z grup i obserwowano średnio przez 4,9 roku. U pacjentów występował co najmniej jeden dodatkowy czynnik ryzyka choroby niedokrwiennej serca, w tym przebyty zawał serca lub udar (ponad 6 miesięcy przed włączeniem do badania) lub udokumentowana inna choroba sercowo-naczyniowa na tle miażdżycowym (ogółem 51,5%), cukrzyca typu 2. (36,1%), stężenie cholesterolu HDL 14

Nie stwierdzono istotnej różnicy w częstości wystąpienia pierwszorzędowego punktu końcowego między grupą leczoną amlodypiną a grupą otrzymującą chlortalidon (RR 0,98; 95% CI 0,90-1,07; p=0,65). Wśród drugorzędowych punktów końcowych, częstość niewydolności serca (element złożonego sercowo-naczyniowego punktu końcowego) była istotnie wyższa w grupie amlodypiny w porównaniu z grupą chlortalidonu (10,2% vs 7,7%; RR 1,38; 95% CI 1,25-1,52; p<0,001). Jednak w zakresie śmiertelności całkowitej nie wykazano istotnej różnicy między obiema grupami terapeutycznymi (RR 0,96; 95% CI 0,89-1,02; p=0,20).<sup data-drug="Amlopin 5 mg" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Nie stwierdzono znaczącej różnicy w częstości wystąpienia pierwszorzędowego punktu końcowego między leczeniem amlodypiną i leczeniem chlortalidonem: RR 0,98, 95% CI (0,90-1,07), p=0,65. Wśród drugorzędowych punktów końcowych częstość niewydolności serca (element złożonego sercowo-naczyniowego punktu końcowego) była znacznie większa u pacjentów otrzymujących amlodypinę niż w grupie chlortalidonu (10,2% vs 7,7%, RR 1,38, 95% CI [1,25-1,52] p15

Stosowanie amlodypiny u dzieci

Badanie obejmujące 268 dzieci w wieku 6-17 lat, głównie z nadciśnieniem wtórnym, wykazało, że amlodypina w dawkach 2,5 mg i 5 mg skuteczniej obniżała skurczowe ciśnienie krwi w porównaniu z placebo. Różnica w skuteczności między obiema dawkami nie osiągnęła poziomu istotności statystycznej.¹⁶

Należy zaznaczyć, że nie przeprowadzono badań długoterminowego wpływu amlodypiny na wzrost, dojrzewanie i ogólny rozwój dzieci. Nie ustalono również, czy długotrwałe leczenie amlodypiną w wieku dziecięcym wpływa na zmniejszenie zachorowalności i śmiertelności z przyczyn sercowo-naczyniowych w późniejszym wieku dorosłym.¹⁷