Właściwości farmakodynamiczne amlodypiny

Amlodypina należy do grupy antagonistów wapnia (antagonistów jonów wapnia), podgrupy dihydropirydyny, klasyfikowanej jako powolny inhibitor kanału wapniowego. W klasyfikacji ATC substancja ta posiada kod C08CA01 i jest zakwalifikowana do grupy farmakoterapeutycznej wybiórczych antagonistów wapnia o dominującym działaniu naczyniowym.¹

Mechanizm działania

Amlodypina działa poprzez hamowanie przezbłonowego przepływu jonów wapnia do komórek mięśnia sercowego oraz komórek błony mięśniowej naczyń. Główny mechanizm działania hipotensyjnego polega na bezpośrednim działaniu rozkurczającym na mięśnie gładkie naczyń krwionośnych.²

W przypadku dławicy piersiowej, chociaż dokładny mechanizm łagodzenia objawów nie jest w pełni wyjaśniony, amlodypina zmniejsza niedotlenienie mięśnia sercowego poprzez dwa kluczowe działania:³

• Rozszerzenie tętniczek przedwłosowatych, co prowadzi do zmniejszenia oporu obwodowego (obciążenia następczego) – przy niezmienionej częstości skurczów serca zmniejsza to zużycie energii przez mięsień sercowy i jego zapotrzebowanie na tlen⁴
• Rozszerzenie dużych tętnic i tętniczek wieńcowych zarówno w obszarach niezmienionych, jak i zmienionych wskutek niedokrwienia, co zwiększa zaopatrzenie w tlen u pacjentów ze skurczem naczyń wieńcowych (dławica Prinzmentala)⁵

Efekty farmakodynamiczne

U pacjentów z nadciśnieniem tętniczym amlodypina podawana raz na dobę wywołuje klinicznie istotne obniżenie ciśnienia tętniczego zarówno w pozycji leżącej, jak i stojącej przez całą dobę. Ze względu na powolny początek działania, po podaniu amlodypiny nie obserwuje się gwałtownego obniżenia ciśnienia tętniczego.⁶

U pacjentów z dławicą piersiową podanie amlodypiny w jednej dawce dobowej przynosi szereg korzyści:⁷

• Wydłuża czas możliwego do wykonania wysiłku fizycznego
• Wydłuża czas do wystąpienia bólu wieńcowego
• Wydłuża czas do obniżenia odcinka ST o 1 mm
• Zmniejsza częstość występowania napadów dławicowych
• Zmniejsza zapotrzebowanie na glicerolu triazotan (nitroglicerynę)

Istotną zaletą amlodypiny jest brak niekorzystnych efektów metabolicznych oraz brak wpływu na profil lipidowy osocza. Lek jest odpowiedni do stosowania u pacjentów ze współistniejącymi schorzeniami takimi jak astma oskrzelowa, cukrzyca i dna moczanowa.⁸

Badania kliniczne potwierdzające skuteczność amlodypiny

Badanie CAMELOT u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca

Skuteczność amlodypiny w zapobieganiu zdarzeniom klinicznym u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca została potwierdzona w randomizowanym, wieloośrodkowym badaniu CAMELOT (Comparison of Amlodipine vs Enalapril to Limit Occurrences of Thrombosis). Badanie prowadzono metodą podwójnie ślepej próby z grupą kontrolną placebo i udziałem 1997 pacjentów obserwowanych przez 2 lata.⁹

Pacjenci zostali przydzieleni do trzech grup: 663 osoby otrzymywały amlodypinę w dawce 5-10 mg, 673 osoby przyjmowały enalapryl w dawce 10-20 mg, a 655 osób otrzymywało placebo. Wszystkie grupy otrzymywały standardowe leczenie obejmujące statyny, leki beta-adrenolityczne, leki moczopędne i aspirynę.¹⁰

Wyniki badania wskazują, że stosowanie amlodypiny było związane z rzadszymi hospitalizacjami z powodu dławicy piersiowej i rzadszym wykonywaniem zabiegów rewaskularyzacji u pacjentów z chorobą wieńcową.¹¹

Skróty: TIA – przemijający napad niedokrwienny.¹²

Badania u pacjentów z niewydolnością serca

Ocena amlodypiny u pacjentów z niewydolnością serca klasy II-IV według NYHA wykazała, że lek nie prowadzi do pogorszenia stanu klinicznego pacjentów, co oceniano na podstawie:¹³

• Zdolności do wykonywania wysiłku fizycznego
• Pomiaru frakcji wyrzutowej lewej komory
• Nasilenia objawów klinicznych

W kontrolowanym badaniu PRAISE, przeprowadzonym z użyciem placebo u pacjentów z niewydolnością serca klasy III-IV wg NYHA, otrzymujących digoksynę, leki moczopędne i inhibitory konwertazy angiotensyny, wykazano, że amlodypina nie zwiększała umieralności ani łącznie chorobowości i umieralności u pacjentów z niewydolnością serca.¹⁴

W dalszej obserwacji w badaniu PRAISE-2, kontrolowanym placebo, amlodypina była oceniana u pacjentów z zaawansowaną niewydolnością serca (NYHA III i IV) bez cech sugerujących podłoże niedokrwienne choroby, leczonych ustalonymi dawkami inhibitorów konwertazy angiotensyny (ACE-I), glikozydów naparstnicy i leków moczopędnych. W tym badaniu amlodypina nie wykazała wpływu na śmiertelność z przyczyn sercowo-naczyniowych, jednak zaobserwowano zwiększone ryzyko wystąpienia obrzęku płuc u pacjentów przyjmujących amlodypinę.¹⁵

Badanie ALLHAT

W badaniu „Leczenie hipotensyjne i obniżające stężenie lipidów w celu zapobiegania występowaniu zawałów serca” (ang. Antihypertensive and Lipid-lowering Treatment to Prevent Heart Attack – ALLHAT) porównano nowsze metody leczenia: amlodypinę (2,5-10 mg/dobę) lub lizynopryl (10-40 mg/dobę) jako leczenie pierwszego rzutu, z terapią tiazydowym lekiem moczopędnym chlorotalidonem (12,5-25 mg/dobę) u pacjentów z łagodnym lub umiarkowanie nasilonym nadciśnieniem tętniczym.¹⁶

W badaniu uczestniczyło 33 357 pacjentów z nadciśnieniem tętniczym w wieku powyżej 55 lat, których obserwowano średnio przez 4,9 roku. Pacjenci wykazywali co najmniej jeden z następujących czynników ryzyka choroby wieńcowej:¹⁷

• Uprzedni zawał mięśnia sercowego lub udar (ponad 6 miesięcy przed włączeniem do badania) lub wywiad dotyczący innego epizodu związanego z miażdżycą naczyń (ogółem 51,5%)¹⁸
• Cukrzyca typu 2 (36,1%)¹⁹
• Stężenie cholesterolu HDL-C < 35 mg/dl (11,6%)<sup data-drug="Amlonor" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="stężenie cholesterolu HDL-C 20
• Przerost lewej komory stwierdzony elektro- lub echokardiograficznie (20,9%)²¹
• Palenie papierosów (21,9%)²²

Pierwotnym punktem końcowym była łączna liczba zgonów z powodu choroby wieńcowej oraz zawałów mięśnia sercowego niezakończonych zgonem. Nie zaobserwowano istotnej różnicy w częstości wystąpienia pierwotnego punktu końcowego pomiędzy grupami leczonymi amlodypiną i chlorotalidonem: wskaźnik ryzyka (RR) 0,98, 95% przedział ufności [0,90-1,07], p=0,65.²³

W ramach wtórnego punktu końcowego zaobserwowano, że częstość występowania niewydolności serca (element złożonego sercowo-naczyniowego punktu końcowego) była znacznie wyższa w grupie amlodypiny w porównaniu do chlorotalidonu (10,2% vs 7,7%, RR 1,38, 95% CI [1,25-1,52], p<0,001). Jednakże nie stwierdzono różnic w śmiertelności ogólnej (bez względu na przyczynę) pomiędzy grupami amlodypiny i chlorotalidonu: RR 0,96, 95% CI [0,89-1,02], p=0,20.<sup data-drug="Amlonor" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W obrębie wtórnego punktu końcowego, częstość występowania niewydolności serca (element złożonego sercowo-naczyniowego punktu końcowego) była znacznie wyższa w grupie pacjentów otrzymujących amlodypinę w porównaniu do chlorotalidonu (10,2% vs 7,7%, RR 1,38, 95% CI [1,25-1,52] p24

Stosowanie u dzieci

Skuteczność amlodypiny badano również u dzieci i młodzieży. W badaniu obejmującym 268 pacjentów w wieku 6-17 lat, głównie z wtórnym nadciśnieniem tętniczym, porównano amlodypinę w dawkach 2,5 mg i 5,0 mg z placebo. Wykazano, że obie dawki amlodypiny skutecznie zmniejszały ciśnienie skurczowe w stopniu istotnie większym niż placebo. Różnica efektu hipotensyjnego pomiędzy dwiema dawkami nie osiągnęła istotności statystycznej.²⁵

Należy podkreślić, że nie przeprowadzono badań dotyczących długoterminowego wpływu amlodypiny na wzrost, dojrzewanie i rozwój ogólny u dzieci. Nie określono również długoterminowego wpływu leczenia amlodypiną w dzieciństwie na zmniejszenie chorobowości i śmiertelności po osiągnięciu dorosłości.²⁶