Specjalne ostrzeżenia
Alendrogen

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania alendronianu

Stosowanie kwasu alendronowego wymaga szczególnej uwagi ze względu na możliwość wystąpienia poważnych działań niepożądanych. Poniżej przedstawione zostały najważniejsze ostrzeżenia i środki ostrożności, które należy wziąć pod uwagę przy zalecaniu leczenia tym lekiem.¹

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego

Alendronian może powodować miejscowe podrażnienie błony śluzowej górnego odcinka przewodu pokarmowego. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku pacjentów z czynnymi zaburzeniami dotyczącymi górnego odcinka przewodu pokarmowego, takimi jak:²

• Trudności w połykaniu
• Choroby przełyku
• Zapalenie błony śluzowej żołądka lub dwunastnicy
• Owrzodzenia

Szczególną ostrożność należy zachować również u pacjentów, u których w ciągu ostatniego roku wystąpiły ciężkie choroby układu pokarmowego, takie jak:³

• Wrzód trawienny
• Czynne krwawienie z przewodu pokarmowego
• Zabieg chirurgiczny w obrębie górnego odcinka przewodu pokarmowego (inny niż plastyka odźwiernika)

W przypadku pacjentów z rozpoznanym przełykiem Barretta, lekarz powinien dokonać indywidualnej oceny korzyści i potencjalnego ryzyka związanego z zastosowaniem alendronianu.⁴

U pacjentów leczonych alendronianem odnotowano działania niepożądane takie jak zapalenie przełyku, owrzodzenia i nadżerki przełyku, które w rzadkich przypadkach mogą prowadzić do zwężenia przełyku. Lekarz musi zwracać uwagę na wszelkie objawy podmiotowe i przedmiotowe, które mogą świadczyć o wystąpieniu działań niepożądanych w obrębie przełyku.⁵

Pacjenci powinni zostać poinformowani o konieczności przerwania leczenia alendronianem i skonsultowania się z lekarzem w przypadku pojawienia się następujących objawów podrażnienia przełyku:⁶

• Utrudnienie połykania
• Ból podczas połykania
• Ból zamostkowy
• Pojawienie się lub nasilenie zgagi

Ryzyko ciężkich działań niepożądanych dotyczących przełyku jest większe u pacjentów przyjmujących alendronian niezgodnie z zaleceniami i/lub kontynuujących przyjmowanie leku pomimo wystąpienia objawów wskazujących na podrażnienie przełyku. Dlatego niezwykle istotne jest, aby pacjent otrzymał i całkowicie zrozumiał informacje dotyczące prawidłowego dawkowania.⁷

W badaniach klinicznych nie stwierdzano zwiększonego ryzyka, jednak po wprowadzeniu produktu na rynek opisano rzadkie przypadki choroby wrzodowej żołądka i/lub dwunastnicy, czasami o ciężkim przebiegu z powikłaniami.⁸

Martwica kości żuchwy

U pacjentów z rozpoznaniem raka, otrzymujących leczenie według schematów obejmujących bisfosfoniany (podawane głównie drogą dożylną), opisywano martwicę kości żuchwy. Występowała ona zwykle w związku z ekstrakcją zęba i/lub miejscowym zakażeniem (w tym zapaleniem kości i szpiku kostnego). Martwicę kości żuchwy opisywano również u pacjentów z osteoporozą leczonych doustnymi bisfosfonianami.⁹

Przy ocenie ryzyka rozwoju martwicy kości szczęki u poszczególnych pacjentów należy wziąć pod uwagę następujące czynniki ryzyka:¹⁰

1. Siłę działania leku z grupy bisfosfonianów (największa w przypadku kwasu zoledronowego), drogę podania oraz dawkę skumulowaną
2. Chorobę nowotworową, chemioterapię, radioterapię, przyjmowanie kortykosteroidów, inhibitorów angiogenezy, palenie tytoniu
3. Choroby jamy ustnej i zębów w wywiadzie, niski poziom higieny jamy ustnej, choroby przyzębia, inwazyjne zabiegi stomatologiczne oraz źle dopasowane protezy dentystyczne

Przed rozpoczęciem leczenia doustnymi bisfosfonianami u pacjentów ze złym stanem uzębienia należy rozważyć przeprowadzenie badania stomatologicznego wraz z odpowiednimi zabiegami zapobiegawczymi.¹¹

W trakcie leczenia pacjenci powinni w miarę możliwości unikać inwazyjnych zabiegów stomatologicznych. U chorych, u których w okresie leczenia bisfosfonianami wystąpiła martwica kości żuchwy, zabiegi dentystyczne mogą pogorszyć stan zdrowia. Brak jest danych wskazujących, czy przerwanie leczenia bisfosfonianami u pacjentów wymagających zabiegów dentystycznych zmniejsza ryzyko nekrozy kości żuchwy.¹²

Plan leczenia każdego chorego powinien być opracowany na podstawie indywidualnej oceny lekarza, uwzględniającej stosunek korzyści do ryzyka. Podczas terapii bisfosfonianami wszystkich pacjentów należy zachęcać do:¹³

• Utrzymywania właściwej higieny jamy ustnej
• Zgłaszania się na rutynowe przeglądy stomatologiczne
• Informowania lekarza o wszelkich objawach dotyczących jamy ustnej, takich jak ruchomy ząb, ból czy obrzęk

Martwica kości przewodu słuchowego zewnętrznego

Podczas stosowania bisfosfonianów odnotowano przypadki martwicy kości przewodu słuchowego zewnętrznego, głównie związane z długotrwałym leczeniem. Możliwe czynniki ryzyka martwicy kości przewodu słuchowego zewnętrznego obejmują:¹⁴

• Stosowanie steroidów
• Chemioterapię
• Czynniki ryzyka miejscowego, takie jak zakażenie lub uraz

U pacjentów przyjmujących bisfosfoniany, u których występują objawy związane z uchem (ból, wysięk, przewlekłe zakażenia ucha), należy rozważyć możliwość wystąpienia martwicy kości przewodu słuchowego zewnętrznego.¹⁵

Bóle kości i stawów

U pacjentów przyjmujących bisfosfoniany obserwowano bóle kości, stawów i/lub mięśni. Po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu objawy te rzadko miały ciężki przebieg i/lub powodowały niesprawność pacjenta. Pierwsze objawy mogą pojawić się już w pierwszym dniu leczenia lub dopiero po wielu miesiącach od rozpoczęcia terapii.¹⁶

U większości pacjentów objawy ustępują po przerwaniu leczenia. Należy jednak zauważyć, że nawrót objawów może wystąpić po ponownym przyjęciu tego samego leku lub po zastosowaniu innego bisfosfonianu.¹⁷

Nietypowe złamania kości udowej

U osób stosujących bisfosfoniany, głównie u pacjentów długotrwale leczonych z powodu osteoporozy, zgłaszano przypadki nietypowych złamań podkrętarzowych i trzonu kości udowej. Charakterystyka tych złamań:¹⁸

• Złamania poprzeczne lub krótkie skośne
• Mogą pojawić się w dowolnym miejscu wzdłuż całej kości udowej (od miejsca zlokalizowanego tuż pod krętarzem mniejszym aż do okolicy nadkłykciowej)
• Występują po minimalnym urazie lub bez urazu
• U niektórych pacjentów przez wiele tygodni lub miesięcy przed całkowitym złamaniem kości udowej występuje ból uda lub ból w pachwinie

W badaniach obrazowych często na kilka tygodni lub miesięcy przed całkowitym złamaniem kości udowej widoczne są cechy złamań z przeciążenia. Złamania często występują obustronnie, dlatego u pacjentów leczonych bisfosfonianami, u których stwierdzono złamanie trzonu kości udowej, należy zbadać kość udową w drugiej kończynie.¹⁹

Odnotowano również przypadki słabego gojenia się tego typu złamań. U pacjentów, u których podejrzewa się nietypowe złamanie kości udowej, należy rozważyć odstawienie bisfosfonianów do czasu przeprowadzenia pełnej oceny klinicznej, na podstawie indywidualnej oceny stosunku korzyści do ryzyka.²⁰

Pacjentów należy poinstruować, aby zgłaszali pojawienie się jakiegokolwiek bólu w obrębie uda, biodra lub pachwiny występującego w trakcie leczenia bisfosfonianami. Każdy pacjent zgłaszający się z takimi objawami powinien być zbadany pod kątem obecności niecałkowitego złamania kości udowej.²¹

Reakcje skórne

Po wprowadzeniu leku na rynek odnotowano rzadkie przypadki ciężkich reakcji skórnych, w tym zespół Stevensa-Johnsona i martwicę toksyczno-rozpływną naskórka.²²