Zespół retta
Zapobieganie i profilaktyka
Zespół Retta jest rzadkim, niemal wyłącznie dotyczącym dziewczynek zaburzeniem neurologicznym spowodowanym mutacją de novo w genie MECP2. Dziedziczenie jest rzadkie, a ryzyko wystąpienia u kolejnego dziecka wynosi poniżej 1%. Wczesna diagnoza, oparta m.in. na subtelnych zmianach parametrów chodu (odległość nakładania się kończyn, szerokość postawy, kąt kroku, symetria chodu), może poprawić rokowanie. Patofizjologia napadów padaczkowych wiąże się z dysfunkcją neuronów korowych pobudzających, zmniejszeniem liczby synaps GABAergicznych i zwiększoną pobudliwością neuronów piramidowych warstwy 5, co wskazuje na potencjalne cele terapeutyczne. Ponadto, u pacjentów z zespołem Retta obserwuje się istotny wzrost frakcji IgM w surowicy, co może świadczyć o neurozapalnym podłożu choroby i dysfunkcji immunologicznej.
Zespół Retta – Profilaktyka i Zapobieganie
Zespół Retta to rzadkie zaburzenie neurologiczne występujące głównie u dziewczynek, spowodowane mutacją w genie MECP2. Obecnie nie istnieją skuteczne metody zapobiegania wystąpieniu tego schorzenia, jednak poznanie mechanizmów choroby oraz możliwości poradnictwa genetycznego może być pomocne dla rodzin pacjentów.12
Genetyczne aspekty zespołu Retta
W większości przypadków zespołu Retta zmiany genetyczne, które powodują to zaburzenie, występują spontanicznie. Mutacje w genie MECP2 powstają de novo i rzadko są dziedziczone od rodziców. Jest to częste nieporozumienie, że określenie „genetyczny” zawsze oznacza „dziedziczny” – w rzeczywistości „genetyczny” oznacza jedynie, że przyczyną choroby jest zmiana w genie.1
Prawdopodobieństwo posiadania kolejnego dziecka z zespołem Retta jest bardzo niskie i wynosi mniej niż 1%. Ze względu na sporadyczny charakter mutacji, nie można obecnie przewidzieć ani zapobiec wystąpieniu zespołu Retta.12
Poradnictwo genetyczne
Osoby, które mają dziecko lub innego członka rodziny z zespołem Retta, powinny rozważyć konsultację z lekarzem genetykiem. Poradnictwo genetyczne może dostarczyć rodzinom cennych informacji na temat:123
- Ryzyka wystąpienia choroby u kolejnych dzieci
- Możliwości przeprowadzenia badań genetycznych
- Dostępnych opcji terapeutycznych
- Problemów zdrowotnych związanych z zespołem Retta
Dla rodzin z córką, u której zidentyfikowano mutację w genie MECP2, dostępne są badania prenatalne. Mogą one pomóc przyszłym rodzicom w podejmowaniu świadomych decyzji dotyczących planowania rodziny.1
Wczesna diagnostyka i identyfikacja
Chociaż zespołu Retta nie można zapobiec, wczesna diagnoza i rozpoznanie objawów mogą przyczynić się do poprawy rokowania leczenia. Badania z wykorzystaniem modeli mysich z wyłączonym genem MeCP2 wykazały, że wcześniejsza identyfikacja zespołu Retta może być możliwa poprzez wykrycie subtelnych zmian parametrów chodu, takich jak:12
- Zmiany w odległości nakładania się kończyn podczas poruszania się na bieżni
- Szerokość postawy
- Kąt kroku
- Symetria chodu
Potencjalne strategie terapeutyczne
Modulacja procesów neurologicznych
Badania na myszach z wyłączonym genem MeCP2 sugerują, że zapobieganie napadom padaczkowym związanym z zespołem Retta może być możliwe. Usunięcie MeCP2 z korowych neuronów pobudzających, ale nie z hamujących neuronów przodomózgowia, prowadzi do spontanicznych napadów drgawkowych. Jest to prawdopodobnie związane z:1
- Zmniejszeniem liczby synaps GABAergicznych w korze mózgowej
- Zwiększeniem pobudliwości neuronów piramidowych warstwy 5
- Redukcją transmisji GABAergicznej w neuronach bez MeCP2
Te odkrycia podkreślają rolę MeCP2 w neuronach korowych pobudzających, regulujących transmisję GABAergiczną i pobudliwość korową, co może prowadzić do opracowania strategii zapobiegania napadom padaczkowym w zespole Retta.1
Modulacja procesów immunologicznych
Badanie przeprowadzone we Włoszech wśród 164 pacjentów analizowało funkcjonowanie układu odpornościowego w trzech grupach: pacjentów z zespołem Retta, pacjentów z innymi całościowymi zaburzeniami rozwojowymi oraz zdrowych osób z grupy kontrolnej. Wykazano, że pacjentów z zespołem Retta można odróżnić od innych grup przez konsekwentny i znaczący wzrost frakcji IgM w surowicy, wykryty za pomocą aglutynacji przeciwciał i skorelowany z testem opartym na CSF114 (Glc).1
Ta zmiana może odzwierciedlać wspólny mechanizm leżący u podstaw procesu neuroinflamacji, działającej jako przyczyna lub skutek dysfunkcji immunologicznej w innych chorobach neurologicznych, takich jak stwardnienie rozsiane, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i zapalenie mózgu.1
leriglitazonu”>Badania kliniczne leriglitazonu
Obecnie prowadzone są badania kliniczne nowych terapii dla pacjentów z zespołem Retta. Jednym z obiecujących leków jest leriglitazon. W badaniu TREE uczestniczy 24 pacjentek w wieku 5-12 lat, które otrzymują leriglitazon lub placebo przez 36 tygodni.1
Leriglitazon nie jest ukierunkowany na wadliwy gen, ale na szlaki sygnałowe, które są takie same dla wszystkich pacjentów z zespołem Retta. Chociaż choroba genetyczna nie znika, a lek nie koryguje wady genetycznej, jego działanie ma na celu korygowanie konsekwencji tego defektu, zmieniając trajektorię choroby. Jest to leczenie modyfikujące przebieg choroby, które, jak się oczekuje, znacznie spowolni postęp zespołu Retta u pacjentów.1
Badania przedkliniczne z leriglitazonem wykazały obiecujące wyniki:1
- Odzyskanie zaburzeń bioenergetycznych w ludzkich fibroblastach pacjentów z zespołem Retta
- Działanie przeciwzapalne na poziomie neuronalnym w mysim modelu zespołu Retta
- Złagodzenie deficytów behawioralnych związanych z tą chorobą
Głównym celem badania TREE jest wykazanie bezpieczeństwa leku. Na podstawie wyników przedklinicznych, badanie ma na celu wykazanie, że lek poprawia funkcje poznawcze, przywraca umiejętności komunikacyjne oraz stabilizuje opóźnienia w pogorszeniu funkcji nerwowo-mięśniowych, co prowadzi do lepszych umiejętności motorycznych.1
Warto zauważyć, że nasilenie fenotypu zespołu Retta może być istotnym czynnikiem wpływającym na odpowiedź pacjentów na leriglitazon, jak sugerują badacze prowadzący próbę kliniczną.1
Obecny stan wiedzy na temat profilaktyki zespołu Retta
Obecnie nie istnieje znany sposób zapobiegania zespołowi Retta, ponieważ mutacje genetyczne powodujące to zaburzenie występują spontanicznie. Jednakże, wczesna diagnoza i rozpoznanie objawów mogą znacząco przyczynić się do poprawy wyników leczenia.123
Osoby, które mają pytania dotyczące ryzyka wystąpienia zespołu Retta w ich rodzinach, powinny skonsultować się z doradcą genetycznym. Takie poradnictwo może być szczególnie korzystne dla rodzin z historią zespołu Retta lub innych zaburzeń genetycznych.12
Trwające badania nad mechanizmami choroby oraz innowacyjne terapie, takie jak leriglitazon, dają nadzieję na przyszłe strategie leczenia, które mogą znacząco wpłynąć na jakość życia pacjentów z zespołem Retta, nawet jeśli nie jest możliwe całkowite zapobieganie tej chorobie.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.