Torbiel jajnika
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Większość torbieli jajnika jest wykrywana przypadkowo i ma tendencję do samoistnej regresji, co przekłada się na korzystne rokowanie. Około 70-80% torbieli pęcherzykowych ustępuje bez interwencji chirurgicznej, a dane z badania IOTA5 wskazują, że 80% torbieli uznanych za łagodne w USG zanika lub nie wymaga leczenia w ciągu 2 lat. Skumulowane 2-letnie ryzyko raka jajnika wynosi jedynie 0,4%. Kluczowe cechy ultrasonograficzne predykcyjne dla złośliwości to komponenty lite niehiperechogeniczne (iloraz szans 19,45), centralne unaczynienie (iloraz szans 7,55), wyrośla brodawkowate (iloraz szans 4,56), grube przegrody (iloraz szans 3,45) oraz wiek >52 lat (iloraz szans 1,45). U kobiet ciężarnych z torbielami <6 cm ryzyko złośliwości jest <1%, a 96% torbieli ustępuje do 16-20 tygodnia ciąży.
Rokowanie torbieli jajnika (Ovarian cyst Prognosis)
Większość torbieli jajnika jest wykrywana przypadkowo, przebiega bezobjawowo i ma tendencję do samoistnej regresji, co prowadzi do ogólnie korzystnego rokowania. Około 70-80% torbieli pęcherzykowych ustępuje samoistnie bez konieczności interwencji chirurgicznej. 12 Analiza danych z badania International Ovarian Tumor Analysis Phase 5 (IOTA5) wykazała, że 80% torbieli jajnika uznanych za łagodne w badaniu ultrasonograficznym albo zanikło, albo nie wymagało interwencji w ciągu 2 lat obserwacji. W tym samym badaniu, spośród 1919 kobiet, tylko u 12 zdiagnozowano raka jajnika, co przekłada się na skumulowane 2-letnie ryzyko raka wynoszące zaledwie 0,4%. 2
Rokowanie w zależności od charakteru torbieli
Rokowanie torbieli łagodnych jest doskonałe. Należy jednak pamiętać, że wszystkie rodzaje torbieli mogą wystąpić w pozostałej tkance jajnika lub w przeciwległym jajniku. 2 Potencjał łagodnych torbieli gruczolakowych (cystadenoma) do transformacji złośliwej był postulowany, ale do tej pory pozostaje nieudowodniony. 13
Zmiany złośliwe mogą wystąpić w niewielkim odsetku torbieli dermoidalnych (związane z niezwykle złym rokowaniem) oraz endometrialnych. 13 Jeśli istnieje podejrzenie, że torbiel jajnika jest złośliwa, rokowanie jest zwykle niekorzystne, ponieważ rak jajnika ma tendencję do diagnozowania w zaawansowanych stadiach. 1
Predyktory złośliwości w badaniach obrazowych
Przedoperacyjna charakterystyka mas jajnikowych stanowi szczególne wyzwanie diagnostyczne, ponieważ ma znaczący wpływ na rokowanie pacjenta, wskaźnik przeżycia i strategie leczenia. 4 W badaniach ultrasonograficznych i dopplerowskich wyróżniono kilka kluczowych cech predykcyjnych złośliwości torbieli jajnika:
- Komponenty lite o charakterze niehiperechogenicznym – najsilniejszy predyktor złośliwości (iloraz szans 19,45) 45
- Centralne unaczynienie w badaniu dopplerowskim (iloraz szans 7,55) 45
- Wyrośla brodawkowate (iloraz szans 4,56) 45
- Grube przegrody (iloraz szans 3,45) 45
- Wiek powyżej 52 lat jako czynnik kliniczny (iloraz szans 1,45) 45
Rokowanie torbieli jajnika w zależności od wieku i stanu pacjentki
Torbiele jajnika u kobiet w ciąży
U kobiet ciężarnych z prostymi torbielami o średnicy mniejszej niż 6 cm ryzyko złośliwości wynosi mniej niż 1%. Większość tych torbieli ustępuje do 16-20 tygodnia ciąży, a 96% z nich ustępuje samoistnie. 2
Torbiele jajnika u kobiet po menopauzie
U pacjentek po menopauzie z jednokomorowymi torbielami, złośliwość rozwija się w zaledwie 0,3% przypadków. Przegląd systematyczny i metaanaliza przeprowadzone przez Liu i wsp. wykazały, że wskaźnik złośliwości (w tym guzy graniczne) dla prostych torbieli jajnika u kobiet po menopauzie wynosi około 1 na 10 000. 6
W przypadku złożonych, wielokomorowych torbieli, ryzyko złośliwości wzrasta do 36%. Jeśli zostanie zdiagnozowany rak, rozsiew regionalny lub odległy może być obecny w nawet 70% przypadków, a tylko 25% nowych przypadków będzie ograniczonych do stadium I według klasyfikacji FIGO. 6
Torbiele jajnika u płodów
W przypadku torbieli jajnika diagnozowanych prenatalnie, ich rokowanie zależy głównie od rozmiaru i ultrasonograficznego wyglądu. W 53,8% przypadków (95% CI, 46,0-61,5%) torbiele ustępują samoistnie w czasie ciąży lub po porodzie. 7
Prawdopodobieństwo samoistnej regresji jest znacząco niższe w przypadku torbieli złożonych w porównaniu z prostymi (iloraz szans 0,15; 95% CI, 0,10-0,23) oraz w przypadku torbieli o średnicy ≥40 mm w porównaniu do tych <40 mm (iloraz szans 0,03; 95% CI, 0,01-0,06). 7
Zmiana w ultrasonograficznym obrazie torbieli wiąże się ze zwiększonym ryzykiem utraty jajnika (usunięcie chirurgiczne lub autoamputacja) (łączny odsetek 57,7%; 95% CI, 42,9-71,8%). Ryzyko skrętu jajnika jest znacząco wyższe w przypadku torbieli ≥40 mm w porównaniu z torbielami <40 mm (iloraz szans 30,8; 95% CI, 8,6-110,0). 7
Prawdopodobieństwo konieczności operacji po porodzie jest wyższe u pacjentek z torbielami ≥40 mm w porównaniu z torbielami <40 mm (iloraz szans 64,4; 95% CI, 23,6-175,0) oraz w przypadku torbieli złożonych w porównaniu z prostymi, niezależnie od rozmiaru torbieli (iloraz szans 14,6; 95% CI, 8,5-24,8). 7
Rokowanie w przypadku złośliwych zmian jajnika
Śmiertelność związana ze złośliwym rakiem jajnika jest związana ze stadium w momencie diagnozy, a pacjentki z tym nowotworem mają tendencję do zgłaszania się na późnym etapie choroby. Ogólny wskaźnik 5-letniego przeżycia wynosi 41,6%, wahając się od 86,9% dla stadium Ia według klasyfikacji FIGO do 11,1% dla stadium IV. 6
Istnieje odrębna grupa mniej agresywnych guzów o niskim potencjale złośliwości, które przebiegają łagodniej, ale wciąż wiążą się z określoną śmiertelnością. Ogólny wskaźnik przeżycia w tych przypadkach wynosi 86,2% po 5 latach. 13
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.
Materiały źródłowe
- #1 Ovarian Cyst – StatPearls – NCBI Bookshelfhttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560541/
Most ovarian cysts are found incidentally, are asymptomatic, and tend to be benign with spontaneous resolution leading to an overall favorable prognosis. Overall, 70% to 80% of follicular cysts resolve spontaneously. The potential of benign ovarian cystadenoma to become malignant has been postulated but remains unproven. Less aggressive tumors of low malignant potential run a benign course. The overall survival in these cases is 86.2% at five years. Malignant change can occur in a few cases of dermoid cysts (associated with extremely poor prognosis) and endometriosis. If an ovarian cyst is suspected to be malignant, the prognosis is usually poor since ovarian cancer tends to be diagnosed in the advanced stages.
- #2 Ovarian Cysts: Practice Essentials, Background, Pathophysiologyhttps://emedicine.medscape.com/article/255865-overview
The prognosis for benign cysts is excellent. All such cysts may occur in residual ovarian tissue or in the contralateral ovary. Overall, 70%-80% of follicular cysts resolve spontaneously. […] A 2-year interim analysis from the International Ovarian Tumor Analysis Phase 5 (IOTA5) study showed that 80% of ovarian cysts considered benign on ultrasonography either disappeared or required no intervention. Only 12 of the 1919 women in the study received a diagnosis of ovarian cancer; thus, the 2-year cumulative risk of cancer was 0.4%. […] Malignancy is a common concern among patients with ovarian cysts. Pregnant patients with simple cysts smaller than 6cm in diameter have a malignancy risk of less than 1%. Most of these cysts resolve by 16-20 weeks’ gestation, with 96% of these masses resolving spontaneously.
- #3 Ovarian Cysts: Practice Essentials, Background, Pathophysiologyhttps://emedicine.medscape.com/article/255865-overview
A distinct group of less aggressive tumors of low malignant potential runs a more benign course but still is associated with definite mortality. The overall survival rate is 86.2% at 5 years. […] The potential of benign ovarian cystadenomas to become malignant has been postulated but, to date, remains unproven. Malignant change can occur in a small percentage of dermoid cysts (associated with an extremely poor prognosis) and endometriomas.
- #4 Sonographic and Doppler predictors of malignancy in ovarian lesions | Egyptian Journal of Radiology and Nuclear Medicine | Full Texthttps://ejrnm.springeropen.com/articles/10.1186/s43055-020-00172-8
To determine the best sonographic (US) and/or Doppler features that the radiologist can use as predictors or risk factors for ovarian malignancy […] The non-hyperechoic solid component, new vascularity with central location of the blood flow, papillary projection, and thick septa were the most significant and consistent US and Doppler predictors of ovarian malignancy in addition to one clinical feature which is the old age 52 years. […] Preoperative characterization of the ovarian masses poses a special diagnostic challenge, as it has a great impact on the patients prognosis, survival rate, and the treatment strategies. […] The presence of non-hyperechoic solid component, new vascularity with central location of the blood flow, papillary projection, thick septa, and old age were the most significant parameters in predicting ovarian cancer in decreasing order of frequency according to their odds ratio (19.45, 7.55, 4.56, 3.45, and 1.45, respectively).
- #5 Sonographic and Doppler predictors of malignancy in ovarian lesions | Egyptian Journal of Radiology and Nuclear Medicine | Full Texthttps://ejrnm.springeropen.com/articles/10.1186/s43055-020-00172-8
As evident from the above discussion, the golden results of our study is picking up three gray-scale US features as the non-hyperechoic solid component, papillary projection, thick septa, and one Doppler feature which is the central blood flow and one clinical feature which is the old age 52 years as predictors or risk factors for ovarian cancer.
- #6 Ovarian Cysts: Practice Essentials, Background, Pathophysiologyhttps://emedicine.medscape.com/article/255865-overview
In postmenopausal patients with unilocular cysts, malignancy develops in 0.3% of cases. A systematic review and meta-analysis by Liu et al found that the malignancy rate (including borderline tumors) for simple ovarian cysts in postmenopausal women was approximately 1 in 10,000. […] In complex, multiloculated cysts, the risk of malignancy climbs to 36%. If cancer is diagnosed, regional or distant spread may be present in up to 70% of cases, and only 25% of new cases will be limited to stage I disease. […] Mortality associated with malignant ovarian carcinoma is related to the stage at the time of diagnosis, and patients with this carcinoma tend to present late in the course of the disease. The 5-year survival rate overall is 41.6%, varying between 86.9% for International Federation of Gynecology and Obstetrics (FIGO) stage Ia and 11.1% for stage IV.
- #7 Outcome of fetal ovarian cysts diagnosed on prenatal ultrasound examination: systematic review and meta-analysis – PubMedhttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27325566/
Objective: To explore the outcome of fetuses with a prenatal diagnosis of ovarian cyst. […] Results: Thirty-four studies (954 fetuses) were included. In 53.8% (95% CI, 46.0-61.5%) of cases for which resolution of the cyst was evaluated (784 fetuses), the cyst regressed either during pregnancy or after birth. The likelihood of resolution was significantly lower in complex vs simple cysts (odds ratio (OR), 0.15 (95% CI, 0.10-0.23)) and in cysts measuring 40 mm vs 40 mm (OR, 0.03 (95% CI, 0.01-0.06)). Change in ultrasound pattern of the cyst was associated with an increased risk of ovarian loss (surgical removal or autoamputation) (pooled proportion, 57.7% (95% CI, 42.9-71.8%)). The risk of ovarian torsion was significantly higher for cysts measuring 40 mm compared with 40 mm (OR, 30.8 (95% CI, 8.6-110.0)). The likelihood of having postnatal surgery was higher in patients with cysts 40 mm compared with 40 mm (OR, 64.4 (95% CI, 23.6-175.0)) and in complex compared with simple cysts, irrespective of cyst size (OR, 14.6 (95% CI, 8.5-24.8)). […] Conclusion: Size and ultrasound appearance are the major determinants of perinatal outcome in fetuses with ovarian cysts.