Torbiel galaretowata
Epidemiologia
Torbiele galaretowate (ganglion cysts) stanowią 60-70% wszystkich guzów tkanek miękkich ręki i nadgarstka, z częstością występowania około 3/10 000 osób rocznie w populacji ogólnej. W populacji z bólem nadgarstka ich częstość sięga nawet 19%, a u pacjentów z wyczuwalną masą w nadgarstku do 27%. Występują trzykrotnie częściej u kobiet, najczęściej w wieku 20-40 lat (średni wiek 38,7 lat), z dominacją lokalizacji na grzbietowej powierzchni nadgarstka (60-70%). Rzadziej pojawiają się w kończynach dolnych, np. w stawie skokowym (5,6%) czy proksymalnym stawie piszczelowo-strzałkowym (1%). Torbiele ACL są rzadkie (0,29-2%) i częściej dotyczą mężczyzn w 4.-5. dekadzie życia. Czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, wiek 10-30 lat, urazy oraz niestabilność więzadła łódeczkowato-księżycowatego. Występowanie torbieli jest często niedoszacowane, gdyż wiele przypadków jest bezobjawowych i wykrywanych przypadkowo w badaniach MRI.
Epidemiologia torbieli galaretowatej
Torbiele galaretowate (ganglion cyst) stanowią 60-70% wszystkich guzów tkanek miękkich ręki i nadgarstka, będąc najczęstszym rodzajem masy tkanek miękkich występującej w tej lokalizacji123. Częstość występowania torbieli galaretowatej nadgarstka w populacji ogólnej szacuje się na około trzy przypadki na 10 000 osób rocznie4. W populacji pacjentów zgłaszających się z bólem nadgarstka częstość występowania torbieli może sięgać nawet 19%, a wśród pacjentów z wyczuwalną masą w nadgarstku – do 27%5.
Rozmieszczenie geograficzne
Według analiz rynkowych, Stany Zjednoczone mają największą pulę pacjentów z torbielami galaretowatymi i stanowią największy rynek dla ich leczenia67. Chociaż dokładne dane epidemiologiczne w skali globalnej są ograniczone, prognozuje się, że siedem głównych rynków torbieli galaretowatej wykaże skumulowany roczny wskaźnik wzrostu (CAGR) na poziomie 5,38% w latach 2023-20347.
Występowanie względem płci i wieku
Torbiele galaretowate występują trzykrotnie częściej u kobiet niż u mężczyzn18910. Chociaż mogą pojawić się w każdym wieku, najczęściej dotykają osób w wieku 20-40 lat11512. Dane epidemiologiczne z badań MRI potwierdzają ten trend, wykazując średni wiek pacjentów z torbielami galaretowatymi na poziomie 38,7 lat (zakres od 15 do 75 lat) i stosunek płci 0,6 na korzyść kobiet13.
Warto zauważyć, że w jednym z badań najwyższą częstość występowania zaobserwowano u młodszych pacjentów w wieku 14-19 lat (13 pacjentów), z większą liczbą kobiet (57,4%) wśród dotkniętych14. Występowanie torbieli galaretowatych u dzieci jest stosunkowo rzadkie155. Jeśli jednak pojawią się w młodym wieku, często ustępują samoistnie do 2-3 roku życia12.
Szczególnym przypadkiem są torbiele galaretowate dystalnego stawu międzypaliczkowego (tzw. torbiele śluzowe), które zazwyczaj występują u starszych pacjentów, głównie kobiet w wieku 40-70 lat, i są często związane z chorobą zwyrodnieniową stawów816.
Lokalizacja anatomiczna
Torbiele galaretowate mogą wystąpić w różnych miejscach, ale najczęściej rozwijają się w obrębie ręki i nadgarstka. Rozkład anatomiczny jest następujący:2:
- Grzbietowa powierzchnia nadgarstka – 60-70%52
- Dłoniowa powierzchnia nadgarstka – 15-20%52
- Pochewka ścięgna na dłoniowej stronie – 10%2
Torbiele galaretowate mogą również wystąpić w kończynie dolnej, najczęściej w okolicy kolana217. Zgłaszana częstość występowania torbieli w stawach skokowych wynosi 5,6%5. W przypadku torbieli galaretowatych proksymalnego stawu piszczelowo-strzałkowego, które są rzadkie, badania MRI wykazały częstość występowania na poziomie 1% u pacjentów z bólem kolana, ze znaczną przewagą występowania u mężczyzn (90%) i większą częstością w prawej nodze (około 70%)18.
Torbiele galaretowate związane z więzadłem krzyżowym przednim
Torbiele galaretowate więzadła krzyżowego przedniego (ACL) stanowią rzadką odmianę, której częstość występowania waha się od 0,29% do 1,3% w badaniach MRI oraz od 0,54% do 2% w badaniach artroskopowych19. W przeciwieństwie do typowych torbieli galaretowatych, torbiele ACL występują częściej u mężczyzn w czwartej lub piątej dekadzie życia19. Opisano również przypadki u dzieci, w tym u 2-, 4- i 7-latków19.
Czynniki ryzyka
Zidentyfikowano kilka czynników ryzyka wystąpienia torbieli galaretowatej320:
- Płeć żeńska
- Wiek 10-30 lat
- Uraz
- Niestabilność więzadła łódeczkowato-księżycowatego
Torbiele galaretowate często występują u gimnastyków, prawdopodobnie w związku z powtarzającymi się urazami i przeciążeniami stawu nadgarstkowego121. Chociaż poważne urazy lub powtarzające się drobne urazy mogą występować w wywiadzie pacjenta, nie wykazano związku między zawodem pacjenta a tworzeniem się torbieli galaretowatych10.
Warto zauważyć, że obecność torbieli galaretowatych jest często niedoszacowana, ponieważ są one często pomijane i w większości przypadków bezobjawowe13. W rzeczywistości, niedawne badanie wykazało, że badania MRI zdrowych, bezobjawowych ochotników zidentyfikowały torbiele nadgarstka u około połowy uczestników badania22.
Przebieg naturalny i rokowanie
Torbiele galaretowate często ustępują samoistnie bez konieczności leczenia. Badania wykazały, że423:
- Co najmniej 33% torbieli ustępuje bez leczenia w ciągu sześciu lat
- 50% ustępuje w ciągu 10 lat
- Około 30-50% torbieli galaretowatych zanika samoistnie
W sześcioletnim badaniu porównującym wyniki leczenia torbieli galaretowatych na grzbietowej powierzchni nadgarstka za pomocą wycięcia, aspiracji i braku leczenia, stwierdzono, że ani wycięcie, ani aspiracja nie zapewniły długoterminowych korzyści lepszych niż brak leczenia. W przypadku nieleczonych torbieli galaretowatych 58% ustąpiło samoistnie4.
Torbiele galaretowate mogą nawracać po leczeniu. Wskaźnik nawrotów wynosi około41423:
- 50% po aspiracji torbieli
- 12-41% po wycięciu chirurgicznym
- 7,5% po wycięciu chirurgicznym vs 35,7% po aspiracji z iniekcją steroidów (według jednego z nowszych badań)
Nawroty są częstsze po wycięciu torbieli galaretowatej na dłoniowej powierzchni nadgarstka4. W przypadku torbieli proksymalnego stawu piszczelowo-strzałkowego wskaźnik nawrotu wynosi 5-80%, z wyższym ryzykiem nawrotu (80%) po samej aspiracji18.
Monitorowanie i nadzór
Torbiele galaretowate nie są złośliwe i w większości przypadków są nieszkodliwe1624. Nigdy nie odnotowano złośliwej transformacji torbieli galaretowatych32010. W związku z tym, u pacjentów bezobjawowych można stosować podejście obserwacyjne bez aktywnego leczenia116.
Torbiele galaretowate mogą być diagnozowane z łatwością, ponieważ są widoczne i podatne na dotyk4. Rezonans magnetyczny (MRI) jest metodą z wyboru do badań anatomicznych tego schorzenia, z doskonałą zgodnością między obserwatorami w zakresie wykrywania i oceny objętościowej13.
Leczenie torbieli galaretowatych zwykle rozpoczyna się od metod zachowawczych16. Tylko pacjenci objawowi powinni być poddawani leczeniu, a bezobjawowi mogą być obserwowani1. Rokowanie dla większości pacjentów jest doskonałe, a torbiele galaretowate rzadko, jeśli w ogóle, powodują trwałą niepełnosprawność116.
Badania epidemiologiczne i trendy
Według cytowanej w raporcie rynkowym liczby, częstość skierowań do lokalnej jednostki chirurgii ręki z podstawowej opieki zdrowotnej wynosi 55 na 100 000 populacji rocznie25. Badania wykazały, że 33% torbieli grzbietowych i 45% torbieli na dłoniowej powierzchni nadgarstka ustępuje samoistnie25.
Częstość występowania nowych przypadków torbieli galaretowatych szacuje się na około 30 na 100 000 osób rocznie14. Niedawne badanie miało na celu określenie częstości występowania grzbietowych torbieli śluzowych zlokalizowanych na grzbietowej torebce stawu łódeczkowato-księżycowatego w populacji objawowej przy użyciu rezonansu magnetycznego o wysokim polu dla korelacji anatomoklinicznych i epidemiologicznych13.
Rynek leczenia torbieli galaretowatych oczekuje wzrostu w okresie prognozy 2021-202825. Raport rynkowy o torbielach galaretowatych zapewnia szczegółową analizę dla analizy pacjentów, prognozy i metod leczenia, uwzględniając takie zmienne jak częstość występowania, zapadalność, śmiertelność i wskaźniki przestrzegania zaleceń25.
Dla porównania warto wspomnieć o niezwykle rzadkich przypadkach zwojaka trzustki (pancreatic ganglioneuroma), których częstość występowania jest tak niska, że brakuje udokumentowanych danych epidemiologicznych. Zgłoszono mniej niż 10 przypadków, co podkreśla ich wyjątkową rzadkość2626.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.