Orf, choroba zwana również pęcherzycą zakaźną, dermatitis pęcherzycową lub ecthyma contagiosum
Zapobieganie i profilaktyka
Orf, wywoływany przez parapokswirusy, to wirusowa choroba skóry o charakterze zoonotycznym, dotykająca owce, kozy oraz ludzi. Szczepionka atenuowana, zawierająca żywy wirus, jest stosowana profilaktycznie w stadach z historią choroby, podawana przez skaryfikację skóry, z powtarzaniem co 6-8 miesięcy, a u jagniąt od 3 dnia życia. Szczepienie matek zaleca się 7-8 tygodni przed wykotem, aby zapobiec pęcherzycy jamy ustnej u potomstwa. Zaszczepione zwierzęta powinny być izolowane do zagojenia strupów, a osoby wykonujące szczepienia muszą stosować rękawice ochronne, gdyż kontakt z żywym wirusem może wywołać bolesne zmiany skórne u ludzi. W stadach bez historii Orf szczepienia nie są rekomendowane. Kluczowe jest także utrzymanie bioasekuracji, izolacja nowych zwierząt przez minimum 30 dni, dezynfekcja pomieszczeń i sprzętu oraz ograniczenie zagęszczenia zwierząt i wykotów na zewnątrz, co zmniejsza ryzyko rozprzestrzeniania wirusa, który może przetrwać w środowisku przez wiele miesięcy lub lat.
Profilaktyka choroby Orf (pęcherzycy zakaźnej)
Orf, choroba zwana również pęcherzycą zakaźną, dermatitis pęcherzycową lub ecthyma contagiosum, to wirusowa choroba skóry wywoływana przez parapokswirusy, która przede wszystkim dotyka owce i kozy, ale może zostać przeniesiona również na ludzi. Profilaktyka tej choroby jest niezwykle istotna ze względu na jej zoonotyczny charakter, łatwość rozprzestrzeniania się oraz znaczące straty ekonomiczne, jakie powoduje w hodowli małych przeżuwaczy.123
Szczepienia zwierząt przeciwko Orf
Dostępne są komercyjne preparaty zawierające żywy wirus Orf, przeznaczone do stosowania jako szczepionki. Praktyki szczepień różnią się w zależności od rasy i lokalizacji geograficznej. Hodowcy rozważający zastosowanie szczepionki przeciw Orf w swoim stadzie powinni najpierw skonsultować się z lekarzem weterynarii, aby omówić korzyści i potencjalne negatywne aspekty.12
Szczepionka przeciwko wirusowi Orf jest szczepionką atenuowaną (zawierającą osłabiony, ale żywy wirus), co oznacza, że niedawno zaszczepione zwierzęta stanowią ryzyko zakażenia dla ludzi. Szczepionka powoduje powstanie łagodnych zmian Orf w miejscu szczepienia.12
Wskazania i przeciwwskazania do szczepień
Szczepionka jest zalecana w przypadku znacznego ogniska Orf w stadzie, ale nie powinna być stosowana w zdrowych stadach bez historii występowania Orf. Zaszczepione zwierzęta powinny być trzymane oddzielnie od niezaszczepionych, dopóki strup po szczepieniu nie zagoi się.123
Owce i kozy mogą być szczepione przeciwko wirusowi Orf, ale ludzie nadal mogą zostać zakażeni przez kontakt z niedawno zaszczepionymi lub nieszczepionymi zwierzętami.12
Schemat szczepień i metoda podawania
Najlepszym środkiem zapobiegawczym u zwierząt jest szczepienie przeciwko Orf co 6-8 miesięcy.1 W przypadku stałych problemów z Orf zaleca się coroczne szczepienie każdego rocznika jagniąt. Można to zrobić podczas znakowania, co zapewni ochronę do 18 miesięcy.1
Szczepionka Orf jest dostępna i może być stosowana u jagniąt już od 3 dnia życia. Szczepionkę nakłada się przez skaryfikację skóry, a nie przez wstrzyknięcie. Podczas szczepienia należy nosić rękawiczki, aby chronić ręce. Jeśli szczepionka przypadkowo dostanie się do skóry człowieka przez zadrapania/małe rany, może spowodować bolesne zmiany.1
W przypadku ciężarnych samic zaleca się szczepienie na dwa miesiące przed wykoceniem lub okoceniem, aby zapobiec naturalnej pęcherzycy jamy ustnej w okresie karmienia.1 Ciężarne owce nie powinny być szczepione na mniej niż siedem tygodni przed zakwaterowaniem lub wykoceniem. Pozwoli to im rozwinąć wystarczającą odporność, jednocześnie zapobiegając zanieczyszczeniu środowiska wirusem zakaźnym ze strupów, które mogą być zrzucane.1
Idealnie, zarówno owce, jak i jagnięta powinny być szczepione. Odporność rozwija się w ciągu czterech do ośmiu tygodni po szczepieniu, ale szczepionka nie zapewnia długotrwałej ochrony, więc owce muszą być wzmacniane corocznie. Jagnięta rodzą się naiwne na tę chorobę, więc zawsze muszą być szczepione już od pierwszego dnia życia.1
Ochrona przed zakażeniem Orf u ludzi
Aby zapobiec zakażeniom u ludzi, istotne jest podejmowanie środków zapobiegawczych. Zaleca się noszenie nieprzepuszczalnych gumowych lub lateksowych rękawiczek podczas kontaktu z owcami lub kozami, zwłaszcza jeśli na obszarze ust/pyska występuje skaleczenie lub rana. Należy praktykować dobre mycie rąk ciepłą wodą z mydłem przez 20 sekund lub używać bezdotykowego środka do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu, gdy mydło nie jest dostępne.12
- Nosić gumowe lub lateksowe rękawiczki przy kontakcie z owcami lub kozami, zwłaszcza przy dotykaniu pyska zwierzęcia
- Często myć ręce ciepłą wodą z mydłem, szczególnie po kontakcie ze zwierzętami
- Zakrywać rany, skaleczenia lub zadrapania wodoodpornym opatrunkiem, zwłaszcza podczas kontaktu z owcami i kozami
- Regularnie czyścić i dezynfekować stodoły i szopy, gdzie trzymane są zwierzęta hodowlane
Pacjenci z obniżoną odpornością lub osoby z uszkodzoną barierą skórną (np. urazy, choroby skóry) muszą unikać kontaktu z zakażonymi zwierzętami, ponieważ mają zwiększoną podatność na zakażenie Orf.12
Środki zapobiegawcze w hodowli zwierząt
Trudno jest zapobiec zakażeniu, ponieważ wirus Orf przeżywa w środowisku, w glebie i wodzie. Można zmniejszyć ryzyko zachorowania zwierząt poprzez:1
- Dezynfekcję karmników używanych przez więcej niż jedno zwierzę
- Dezynfekcję budynków, w których odbywa się hodowla zwierząt
- Mycie/dezynfekcję rąk między dotykaniem chorych i zdrowych zwierząt
- Izolację nowych zwierząt do czasu wykluczenia pęcherzycy jamy ustnej
Choroba może zostać wprowadzona do stada przez nosicieli – owce bez widocznych zmian skórnych. Infekcja może pozostać zdolna do zakażania w suchym materiale strupowym w budynkach przez wiele miesięcy i jest prawdopodobnym powodem utrzymywania się zakażenia z roku na rok w tych samych pomieszczeniach. Dokładne czyszczenie i dezynfekcja pomieszczeń porodowych może pomóc przerwać zwykłe coroczne występowanie choroby.1
Praktyki hodowlane zmniejszające ryzyko Orf
Niższe wskaźniki obsady i wykoty na zewnątrz mogą pomóc zapobiec poważnym wybuchom Orf, ponieważ jest on wysoce zaraźliwy i łatwo przenosi się z jednego zwierzęcia na drugie. Choroba może zostać wprowadzona do stada przez owce-nosicieli bez oczywistych objawów klinicznych, dlatego polityka zamkniętego stada zmniejsza ryzyko choroby.1
Jeśli wystąpi ognisko Orf, niezbędna jest dezynfekcja budynków. Budynek powinien być dokładnie wyczyszczony przed zastosowaniem środka dezynfekującego. Wirus Orf jest podatny na większość środków dezynfekujących.1
Przewlekle zakażone owce mogą działać jako źródło zakażenia dla podatnych zwierząt i muszą zostać usunięte ze stada.12
Zasady bioasekuracji w zapobieganiu Orf
Zapobieganie jest lepsze niż leczenie. Bioasekuracja i kwarantanna są niezwykle ważne, aby zapobiec ustanowieniu wirusa Orf w gospodarstwie. Zakupione zwierzęta powinny być poddane kwarantannie przed zmieszaniem z obecnym stadem. Jeśli wirus się ustabilizuje, każde zwierzę z objawami klinicznymi musi być trzymane z dala od zwierząt wolnych od wirusa, aby zapobiec dalszemu rozprzestrzenianiu się.1
Wirus Orf może przetrwać w suchych środowiskach przez wiele lat. Prawdopodobnie wirus może utrzymywać się w budynkach i na sprzęcie do obsługi, dlatego ważna jest dobra higiena gospodarstwa. Wszystkie pomieszczenia i sprzęt powinny być dokładnie czyszczone i dezynfekowane między grupami. Jeśli to możliwe, młode zwierzęta powinny być trzymane z dala od zanieczyszczonych budynków.1
Kwarantanna i izolacja zwierząt
Działania zapobiegawcze obejmują:1
- Utrzymanie zamkniętego stada
- Kwarantannę nowych zwierząt i dokładną obserwację pod kątem objawów zakażenia
- Niestosowanie szczepień, chyba że Orf jest nawracającym problemem w gospodarstwie
- Oddzielenie zakażonych zwierząt i zapewnienie im możliwości skutecznego karmienia, w razie potrzeby pomoc
- Leczenie zmian, które mogą być podatne na wtórną inwazję bakteryjną, środkami antyseptycznymi w razie potrzeby
Ze względu na zoonotyczny charakter tego wirusa, osoby mające kontakt z zakażonymi zwierzętami powinny nosić rękawice ochronne i maskę. Powinny uważać, aby unikać kontaktu uszkodzonej skóry z zakażonymi zwierzętami.1
Leki i terapie w profilaktyce Orf
Obecnie nie ma praktycznych środków zabijania wirusa po jego ustanowieniu u zwierzęcia, chociaż istnieją pewne eksperymentalne dowody na zmniejszenie nasilenia zmian za pomocą leku przeciwwirusowego. Jednak Orf jest chorobą samoograniczającą się, a leczenie objawowe za pomocą opatrunków i lokalnych środków antyseptycznych jest bardzo pomocne.1
Niektóre badania potwierdziły skuteczność preparatu do leczenia ran Tri-Solfen, produktu miejscowego zawierającego dwa środki znieczulenia miejscowego (lignokainy i bupiwakainy), adrenalinę i środek antyseptyczny (cetrymid) w postaci żelu, który tworzy efekt bariery, blokując nocycepcję i znieczulając ból zmian. TS został opracowany do uśmierzania bólu u owiec poddawanych zabiegom chirurgicznym hodowlanym w Australii.1
Rola farmakoterapii w zapobieganiu powikłaniom Orf
Zawsze zalecam prokainową penicylinę w ciężkich przypadkach Orf. Doradzam również klientowi stosowanie kremów olejowych na dotknięte obszary, czy to wargi, nos, wymiona, czy nawet srom, przy jednoczesnym noszeniu gumowych rękawiczek.1
Zarówno parenteralne, jak i miejscowe środki przeciwdrobnoustrojowe mogą pomóc w zwalczaniu wtórnego zakażenia bakteryjnego zmian skórnych w pęcherzycy zakaźnej.1
Alternatywne leczenie potrójną kombinacją PAPILENDTM krem + Iwermektyna + AlquermoldTM proszek premiks stosowany u owiec i kóz z określonym genomem ORFV było skuteczne w leczeniu zmian jamy ustnej spowodowanych przez ORFV. Zastosowanie potrójnych kombinowanych terapii alternatywnych, oprócz szczepień zapobiegawczych ORFV u owiec i kóz, okazało się skuteczne w leczeniu zakażeń ORFV.1
Profilaktyka Orf w gospodarstwach
Orf jest patogenem globalnym, który powoduje znaczne straty finansowe w produkcji zwierzęcej, ponieważ zmiany często zagrażają optymalnej produktywności i zmniejszają wartość rynkową mięsa. Ciężkie zmiany mogą zaburzać karmienie, a jeśli zakażone są strzyki i/lub wymię, może to prowadzić do porzucenia potomstwa.1
Plany zdrowotne stada
Jeśli na farmie występuje znany problem z Orf, należy podjąć środki w celu wyeliminowania choroby ze stada w ramach ogólnego planu zdrowia stada. Obejmują one:1
- Zmniejszenie wskaźników obsady i, jeśli to możliwe, wykoty na zewnątrz
- Budynki i sprzęt używany dla owiec muszą być dokładnie zdezynfekowane
- Znane lub podejrzewane przewlekle zakażone owce muszą zostać usunięte ze stada
Inne zalecenia obejmują:1
- Utrzymanie zamkniętego stada
- W przypadku wybuchu epidemii, szczepienie zwierząt w celu zmniejszenia ciężkości choroby
- W miarę możliwości oddzielenie zarażonych zwierząt od reszty stada
- Nigdy nie szczepić przeciwko Orf, chyba że istnieje znany problem z chorobą
Zarządzanie hodowlą i infrastrukturą
Wysokie wskaźniki obsady i wykoty wewnątrz pomieszczeń są uważane za czynniki ryzyka rozprzestrzeniania się wirusa Orf. Wirus może przetrwać w suchych, chłodnych miejscach przez lata, więc dokładne czyszczenie i dezynfekcja między partiami są niezbędne.1
Dobre zarządzanie stadem jest celem ćwiczebnym, aby zapobiec wybuchowi i rozprzestrzenianiu się chorób, zmniejszając tym samym straty ekonomiczne wśród hodowców.1
Nasze badania wykazały, że ulepszenie zarządzania gospodarstwem, w tym odpowiednie ogrzewanie, wentylacja i regularne czyszczenie, mogłoby znacznie zmniejszyć występowanie chorób zakaźnych i poprawić dobrostan zwierząt, ostatecznie prowadząc do bezpieczniejszych i bardziej zrównoważonych systemów produkcji zwierzęcej.1
Nowe technologie w zapobieganiu Orf
Rozwój metod diagnostycznych ma zasadnicze znaczenie dla kontroli, eliminacji i zapobiegania Orf. Istniejące metody są jednak czasochłonne, kosztowne i wyrafinowane oraz wymagają wykwalifikowanych ekspertów, co czyni je nieodpowiednimi do ogólnego zastosowania klinicznego. Dlatego konieczne jest stworzenie szybkiej, przenośnej i dokładnej technologii wykrywania ORFV.1
Wizualna i szybka metoda wykrywania ORFV ustanowiona w tym badaniu ma ogromne znaczenie dla zapobiegania Orf i zapewnia wsparcie techniczne dla kontroli Orf.1
Diagnostyka molekularna w profilaktyce
Zrozumienie różnorodności genetycznej krążących szczepów ORFV w tych regionach jest niezbędne do opracowania ukierunkowanych środków kontroli i złagodzenia strat ekonomicznych. To przedsięwzięcie ma na celu zapewnienie naukowej podstawy dla skutecznych środków zapobiegania i kontroli Orf w prowincji Fujian, przyczyniając się do szerszego zrozumienia i zarządzania zakażeniami ORFV.1
W 2024 roku badania nad epidemiologią molekularną wirusa Orf w prowincji Fujian mają na celu uzyskanie informacji, które mogą poprawić strategie zapobiegania i kontroli choroby. Zrozumienie cech genetycznych dominujących szczepów ORFV jest najważniejsze nie tylko dla opracowania skutecznych środków zapobiegania i kontroli, ale także dla wyjaśnienia mechanizmów patogennych i opracowania strategii interwencji. Ważne jest zatem badanie białek F1L i B2L do diagnozowania i odporności na ORFV.1
Edukacja i świadomość na temat Orf
Edukowanie rolników, pasterzy i innych osób o podwyższonym ryzyku na temat właściwych technik noszenia rękawiczek i mycia rąk jest niezbędne. Seminaria lub inne narzędzia edukacyjne do rozpoznawania i diagnozowania zakażonych zwierząt hodowlanych oraz stosowania odpowiednich protokołów szczepień lub indukowania odporności stadnej są odpowiednimi drogami do rozwiązania i zmniejszenia rozprzestrzeniania się tej infekcji.12
Informacje dla hodowców i lekarzy weterynarii
Skuteczne zarządzanie kosztami można osiągnąć, zapewniając, że świadczeniodawcy opieki zdrowotnej na obszarach wiejskich są zaznajomieni z rozpoznawaniem i leczeniem zakażenia wirusem Orf. Nadzór i środki kontroli zakażeń odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu zakażeniom. Edukacja pacjentów na temat higieny rąk podczas kontaktu z owcami lub kozami jest niezwykle ważna.1
Dlatego do nas, jako lekarzy weterynarii, należy ostrzeganie rolników o tych zagrożeniach i rozwianie wszelkiego samozadowolenia. Należy zachęcać do nowoczesnych praktyk rolniczych – zamknięte stada muszą być drogą naprzód. Jeśli nie jest to możliwe, przychodzące owce powinny być trzymane oddzielnie od głównego stada przez co najmniej trzy tygodnie.1
Szkolenia i materiały edukacyjne
Ważne jest, aby dostarczać informacji zdrowotnych o drogach przenoszenia wirusa i jego chorobowych manifestacjach rolnikom i osobom, które zajmują się zwierzętami lub produktami zwierzęcymi. W miejscach endemicznych potwierdzenie obecności wirusa ze zmian u ludzi lub zwierząt, wdrożenia nadzoru i pomiary kontroli zakażeń są ważne do zastosowania poprzez integrację interfejsu zdrowia publicznego zarówno sektora ludzkiego, jak i zwierzęcego.1
Osoby kontaktujące się z owcami i kozami, a także lekarze weterynarii, powinni znać objawy choroby Orf i wiedzieć, jak zapobiegać jej rozprzestrzenianiu się na ludzi. Zabezpieczenia barierowe i odpowiednia higiena rąk przez rolników i rzeźników oraz izolacja zakażonych zwierząt są zalecanymi środkami zapobiegawczymi.1
Ochrona przed Orf dla ludzi mających kontakt z chorymi zwierzętami
Osoby przedstawiające zmiany skórne na dłoni to zjawisko spotykane na całym świecie, wymagające dokładnego zebrania wywiadu. Niektóre zawody, działania i różne praktyki religijne (np. Eid al-Adha, Pascha, Wielkanoc) zostały powiązane na całym świecie z zakażeniem Orf.1
Orf powinien być uwzględniony w diagnostyce różnicowej pacjentów z klinicznie zgodnymi zmianami skórnymi i historią domowej obróbki mięsa lub uboju zwierząt. Osoby i społeczności o takim ryzyku narażenia powinny również otrzymać poradę dotyczącą stosowania nieprzepuszczalnych rękawiczek i higieny rąk, aby zapobiec zakażeniu.1
Zalecenia dla pacjentów z grupy ryzyka
Przypadki bez takich historii ekspozycji mogą być błędnie zdiagnozowane, prowadząc do niepotrzebnego leczenia zmian Orf, które zwykle nie wymagają żadnego specjalnego leczenia.1
Chociaż Orf jest chorobą samoograniczającą się, szybka diagnoza ma ogromne znaczenie, ponieważ łagodzi niepokój dotkniętych pacjentów i zapobiega niewłaściwym terapiom i powikłaniom.1
Do tej pory nie jest dostępne żadne specyficzne leczenie przeciwwirusowe i nie wyprodukowano szczepionki dla ludzi przeciwko wirusowi Orf. Różne terapie zostały anegdotycznie zgłoszone; krioterapia, idoksurydyna, imikwimod, cidofovir i interferon zostały zgłoszone jako skracające czas gojenia lub usuwające uporczywe zakażenia. Stosowanie antybiotyków powinno być ograniczone do pacjentów z podejrzeniem wtórnego zakażenia bakteryjnego. Krioterapia jest uważana za korzystną u pacjentów z wczesnym zakażeniem.1
| Środki zapobiegawcze dla ludzi | Środki zapobiegawcze dla zwierząt | Zalecenia dotyczące szczepień |
|---|---|---|
|
|
|
Zakażenie wirusem Orf, jako choroba zoonotyczna, ma generalnie korzystne rokowanie. Zmiany są samoograniczające się, a u pacjentów z prawidłową odpornością objawy zwykle ustępują samoistnie w ciągu 4-6 tygodni. Większość przypadków rzadko wymaga czegoś więcej niż uspokojenia i opieki oczekującej. Jednakże u osób z obniżoną odpornością, Orf może rozrastać się do kilku centymetrów, a powstała morfologia może naśladować guzy i ziarniniak ropotwórczy, które mogą wymagać dalszego leczenia. Należy unikać chirurgicznego oczyszczania, ponieważ może to przedłużyć czas rekonwalescencji.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.