Niepłodność
Leczenie
Niepłodność definiuje się jako brak ciąży po roku regularnego współżycia bez antykoncepcji, z zaleceniem wcześniejszej diagnostyki u kobiet powyżej 35. roku życia (po 6 miesiącach) i natychmiastowej konsultacji po 40. roku życia. Przyczyny niepłodności dotyczą zarówno kobiet, jak i mężczyzn, z najczęstszymi czynnikami takimi jak zaburzenia owulacji, czynnik męski oraz choroby jajowodów. Diagnostyka obejmuje badania hormonalne, ultrasonografię, histerosalpingografię, sonohisterografię, laparoskopię oraz analizę nasienia u mężczyzn. Leczenie farmakologiczne, w tym cytrynian klomifenu (30-40% skuteczności w ciągu 3 cykli), letrozol (preferowany u PCOS) oraz gonadotropiny, jest pierwszym krokiem, z uwzględnieniem ryzyka ciąży mnogiej. W przypadku mężczyzn stosuje się m.in. hCG, inhibitory aromatazy i cytrynian klomifenu. Interwencje chirurgiczne dotyczą korekty anatomicznych przyczyn niepłodności, takich jak endometrioza, zrosty, mięśniaki czy żylaki powrózka nasiennego (warikocelektomia poprawia parametry nasienia u 60-70% pacjentów).
Leczenie niepłodności – wprowadzenie
Niepłodność definiuje się jako niezdolność do zajścia w ciążę po roku regularnego współżycia seksualnego bez stosowania antykoncepcji. W przypadku kobiet powyżej 35. roku życia, ocena jest zalecana już po 6 miesiącach prób, a po 40. roku życia wskazana jest natychmiastowa konsultacja z ginekologiem-położnikiem1. Szacuje się, że w krajach rozwiniętych problem niepłodności dotyczy około 15% par23.
Przyczyny niepłodności mogą występować zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Najczęstsze czynniki obejmują zaburzenia owulacji, czynnik męski i choroby jajowodów4. U około 85% par z niepłodnością można zidentyfikować konkretną przyczynę, natomiast 15% par cierpi na niepłodność niewyjaśnioną5. Dobra wiadomość jest taka, że w 85-90% przypadków niepłodność można leczyć za pomocą konwencjonalnych terapii medycznych, takich jak leki lub zabiegi chirurgiczne6.
Leczenie niepłodności zależy od wielu czynników, w tym od przyczyny niepłodności, wieku pacjentów, czasu trwania niepłodności i preferencji osobistych7. Warto pamiętać, że niektóre przyczyny niepłodności nie mogą być skorygowane, ale dzięki nowoczesnym technikom wspomaganego rozrodu (ART) wiele par ma szansę na zajście w ciążę8. Jednocześnie należy być świadomym, że leczenie niepłodności może wiązać się z dużymi nakładami finansowymi, fizycznymi, emocjonalnymi i czasowymi9.
Diagnostyka przed leczeniem niepłodności
Przed rozpoczęciem leczenia niepłodności kluczowe jest przeprowadzenie dokładnej diagnostyki, aby określić przyczynę problemu. Wstępna ocena powinna obejmować zarówno kobietę, jak i mężczyznę, ponieważ w około 40% przypadków niepłodności czynnik męski stanowi jedyną lub współistniejącą przyczynę10. Diagnostyka niepłodności może być prowadzona przez ginekologa-położnika lub specjalistę w dziedzinie niepłodności, takiego jak endokrynolog reprodukcyjny11.
Pierwsze spotkanie z lekarzem obejmuje szczegółowy wywiad medyczny, pytania dotyczące historii reprodukcyjnej, badanie fizykalne oraz zaplanowanie odpowiednich badań diagnostycznych12. Podczas tej wizyty para zaczyna rozumieć poziom zaangażowania i współpracy, jakiego wymaga diagnostyka niepłodności13.
Diagnostyka u kobiet
Podstawowe badania diagnostyczne u kobiet obejmują:
- Badanie ginekologiczne i ultrasonograficzne
- Badania hormonalne oceniające rezerwę jajnikową i funkcję tarczycy
- Histerosalpingografię (HSG) – badanie oceniające drożność jajowodów14
- Sonohisterografię (SHG) – procedurę diagnostyczną oceniającą macicę poprzez wstrzyknięcie soli fizjologicznej do jamy macicy podczas wykonywania USG15
- W niektórych przypadkach laparoskopię lub histeroskopię do oceny anatomii narządów miednicy16
Diagnostyka u mężczyzn
Podstawowym badaniem w ocenie płodności mężczyzny jest analiza nasienia, która ocenia liczbę (koncentrację), ruchliwość i morfologię plemników oraz objętość ejakulatu17. W zależności od wyników wstępnych badań mężczyźni mogą być kierowani do urologa w celu dalszej oceny18.
Po przeprowadzeniu pełnej oceny lekarz może przedstawić rozsądne przewidywania dotyczące szans na zajście w ciążę przy zastosowaniu różnych opcji leczenia19.
Farmakologiczne metody leczenia niepłodności
Leczenie farmakologiczne jest często pierwszym krokiem w terapii niepłodności, szczególnie w przypadkach związanych z zaburzeniami owulacji. Leki mogą być stosowane samodzielnie lub w połączeniu z innymi technikami wspomaganego rozrodu20.
Leki indukujące owulację
Leki stymulujące owulację są stosowane u kobiet, które nie owulują regularnie lub wcale. Ich celem jest wywołanie dojrzewania i uwolnienia pojedynczego jajeczka21. Najczęściej stosowane leki to:
- Cytrynian klomifenu (Clomid) – selektywny modulator receptora estrogenowego, który blokuje negatywne sprzężenie zwrotne krążącego estradiolu i powoduje zwiększenie częstotliwości pulsacji podwzgórzowego hormonu uwalniającego gonadotropiny (GnRH) oraz następczą produkcję FSH i LH przez przysadkę, promując wzrost pęcherzyków jajnikowych22. Około 30-40% kobiet przyjmujących ten lek zachodzi w ciążę, zwykle w ciągu trzech cykli23.
- Letrozol – inhibitor aromatazy, który zmniejsza stężenie estradiolu w surowicy i stymuluje wydzielanie gonadotropin przysadkowych24. U kobiet z zespołem policystycznych jajników (PCOS) letrozol jest terapią pierwszego rzutu, ponieważ badanie Pregnancy in Polycystic Ovary II Trial wykazało, że letrozol daje wyższy wskaźnik żywych urodzeń w porównaniu z klomifenem25.
- Gonadotropiny – są to leki podawane w zastrzykach, identyczne z naturalnym hormonem stymulującym pęcherzyki (FSH) produkowanym przez przysadkę mózgową, samodzielnie lub w połączeniu z hormonem luteinizującym (LH)26. Są stosowane również do indukcji rozwoju i owulacji wielu pęcherzyków u pacjentek poddawanych technikom wspomaganego rozrodu, takim jak zapłodnienie in vitro lub inseminacja wewnątrzmaciczna27.
Warto zaznaczyć, że leki stymulujące owulację zwiększają ryzyko ciąży mnogiej, ponieważ mogą powodować uwolnienie więcej niż jednego jajeczka jednocześnie28.
Leki stosowane w leczeniu niepłodności męskiej
W przypadku mężczyzn z niepłodnością dostępne są następujące opcje farmakologiczne:
- Leki zwiększające poziom testosteronu lub innych hormonów29.
- Leki na zaburzenia erekcji, pomagające w utrzymaniu wzwodu podczas stosunku30.
- Ludzka gonadotropina kosmówkowa (hCG) – analog LH, który może być stosowany samodzielnie lub w połączeniu z ludzką gonadotropiną menopauzalną (hMG) do stymulacji komórek Leydiga31.
- Inhibitory aromatazy (np. anastrozol) – blokują konwersję testosteronu do estrogenu, zwiększając tym samym stężenie testosteronu w surowicy32.
- Cytrynian klomifenu – słaby antagonista receptora estrogenowego, który działa poprzez blokowanie negatywnego sprzężenia zwrotnego estrogenu na przysadkę mózgową, zwiększając w ten sposób uwalnianie FSH i LH, co prowadzi do zwiększonej produkcji testosteronu i ostatecznie poprawy spermatogenezy33.
Efekty uboczne farmakoterapii
Leki stosowane w leczeniu niepłodności mogą powodować działania niepożądane, takie jak nudności, wymioty, bóle głowy i uderzenia gorąca34. Gonadotropiny zwykle nie powodują bezpośrednich działań niepożądanych, jednak jajniki stają się nieco powiększone podczas leczenia, co może powodować dyskomfort w jamie brzusznej, a w cięższych przypadkach nudności i wymioty35.
Ponadto leki stosowane w leczeniu niepłodności, takie jak klomifen, leuprolid i gonadotropiny, mogą prowadzić do objawów takich jak lęk, depresja i drażliwość36.
Chirurgiczne metody leczenia niepłodności
Leczenie chirurgiczne może być rozważane w przypadku, gdy niepłodność jest spowodowana problemami strukturalnymi, które można naprawić operacyjnie. Zabieg chirurgiczny może zwiększyć szanse na naturalne poczęcie37.
Zabiegi chirurgiczne u kobiet
U kobiet najczęściej wykonywane są następujące procedury chirurgiczne:
- Laparoskopia i histeroskopia – są to dwa najczęstsze podejścia chirurgiczne w zabiegach związanych z płodnością kobiet38. Umożliwiają chirurgom usunięcie endometriozy, torbieli jajnikowych, mięśniaków macicy, polipów i tkanki bliznowatej, naprawę jajowodów i przeprowadzenie procedur eksploracyjnych39.
- Chirurgia jajowodów – obejmuje naprawę zablokowanych lub bliznowatych jajowodów w celu przerwania tkanki bliznowatej i ułatwienia przejścia jajeczkom40. Blokada jajowodów może powodować niepłodność, ponieważ jajeczko i plemnik nie mogą się spotkać w celu zapłodnienia lub zapłodnione jajeczko nie może dotrzeć do macicy w celu implantacji41.
- Laparoskopowe leczenie endometriozy – endometrioza powoduje, że tkanka, która rośnie na wewnętrznej wyściółce (endometrium) macicy, implantuje się w innych częściach jamy brzusznej42. Zabieg polega na usunięciu lub zniszczeniu ognisk endometriozy i torbieli43.
- Laparoskopowe wiercenie jajników (LOD) – jest to drobny zabieg chirurgiczny stosowany w leczeniu zespołu policystycznych jajników (PCOS), jeśli leki indukujące owulację nie zadziałały44. Polega na zastosowaniu ciepła lub lasera do usunięcia części jajnika45.
- Usuwanie mięśniaków macicy – mięśniaki macicy to łagodne guzy, które rosną w macicy i mogą powodować skurcze, silne krwawienie, bolesny stosunek lub nagłą potrzebę oddania moczu46. Mogą być usuwane podczas zabiegu chirurgicznego47.
- Usuwanie polipów macicy – polipy macicy wpływają na płodność, zakłócając implantację zarodka i mogą również powodować poronienia48.
- Usuwanie zrostów miednicy – zrosty miednicy to pasma tkanki bliznowatej, które mogą powodować poważne problemy z płodnością49.
Zabiegi chirurgiczne u mężczyzn
Mężczyźni również mogą potrzebować zabiegów chirurgicznych w celu skorygowania problemów strukturalnych powodujących niepłodność. Dostępne są następujące procedury:
- Wazowazostomia (odwrócenie wazektomii) – zabieg, który ponownie łączy nasieniowód, który został odłączony podczas wazektomii50.
- Warikocelektomia – leczenie żylaków powrózka nasiennego, które są poszerzeniem żył w mosznie zaburzającym płodność mężczyzny51. Zabieg poprawia zdrowie plemników i zwiększa szanse na poczęcie52. Udana warikocelektomia prowadzi do poprawy parametrów nasienia u 60-70% pacjentów53.
- Przezcewkowa resekcja przewodów wytryskowych (TURED) – pacjenci ze znaną lub podejrzewaną niedrożnością przewodów wytryskowych mogą kwalifikować się do tej procedury, która trwale poprawia jakość nasienia u pacjentów z niedrożnością przewodów wytryskowych54.
- Techniki pobierania plemników – mogą być wykonywane za pomocą mikrochirurgicznej aspiracji plemników z najądrzy (MESA), przezskórnej aspiracji plemników z najądrzy (PESA) lub ekstrakcji plemników z jąder (TESE)55.
Techniki wspomaganego rozrodu (ART)
Techniki wspomaganego rozrodu (ART) obejmują wszystkie metody leczenia płodności, w których zarówno jajeczka, jak i plemniki są obsługiwane poza organizmem56. Są to skomplikowane procedury, które mogą pomóc parom z różnymi problemami z płodnością.
Inseminacja wewnątrzmaciczna (IUI)
Inseminacja wewnątrzmaciczna (IUI), znana również jako sztuczna inseminacja, polega na wprowadzeniu plemników bezpośrednio do macicy za pomocą cienkiej plastikowej rurki przeprowadzonej przez szyjkę macicy57. Procedura ta jest wykonywana w czasie owulacji lub tuż przed nią58.
IUI jest często stosowana w następujących przypadkach:
- Pary korzystające z nasienia dawcy w swoim leczeniu, w tym samotne kobiety i pary żeńskie59
- Łagodna niepłodność męska60
- Niewyjaśniona niepłodność61
- Endometrioza62
IUI jest popularną procedurą ze względu na jej prostotę i niższy koszt w porównaniu z zapłodnieniem in vitro (IVF), jednak wskaźniki ciąż są znacznie niższe63. IUI w połączeniu z gonadotropinami może zwiększyć prawdopodobieństwo zajścia w ciążę, ale również zwiększa szanse na ciążę mnogą64.
Zapłodnienie in vitro (IVF)
Zapłodnienie in vitro (IVF) jest najbardziej powszechną techniką ART65. Jest to złożona seria procedur, które mogą prowadzić do ciąży66. Podczas IVF jajeczka są pobierane z woreczków zwanych pęcherzykami w obrębie jajnika. Jajeczko jest zapładniane przez wstrzyknięcie pojedynczego plemnika do jajeczka lub zmieszanie jajeczka z plemnikami w szalce Petriego. Zapłodnione jajeczko, zwane zarodkiem, jest następnie przenoszone do macicy67.
Typowy cykl IVF obejmuje stymulację gonadotropinami, a następnie aspirację wielu pęcherzyków jajnikowych. Jajeczka mogą być zapłodnione in vitro albo przez zmieszanie z plemnikami (IVF), albo przez docytoplazmatyczną iniekcję plemników (ICSI), jeśli występuje poważny czynnik niepłodności męskiej, a plemniki można uzyskać chirurgicznie lub z ejakulatu68.
IVF jest zalecane w następujących przypadkach niepłodności:
- Uszkodzone lub zablokowane jajowody, których nie można leczyć chirurgicznie69
- Ciężka endometrioza70
- Przedwczesna niewydolność jajników71
- Niektóre czynniki niepłodności męskiej72
- Niewyjaśniona niepłodność73
IVF może być również oferowane jako główne leczenie niepłodności u osób powyżej 40. roku życia74. W przypadku par z niewyjaśnioną niepłodnością Amerykańskie Towarzystwo Medycyny Reprodukcyjnej zaleca początkowe 3-4 cykle stymulacji jajników z inseminacją wewnątrzmaciczną, jeśli te podejścia nie zakończą się ciążą, należy rozważyć IVF75.
Docytoplazmatyczna iniekcja plemnika (ICSI)
Docytoplazmatyczna iniekcja plemnika (ICSI) to procedura polegająca na bezpośrednim wstrzyknięciu pojedynczego plemnika do jajeczka76. ICSI jest procedurą wyboru spermy stosowaną w celu przezwyciężenia męskiego czynnika niepłodności, w tym niskiej liczby plemników, niskiej ruchliwości plemników, złej morfologii plemników i problemów z ejakulacją77.
ICSI jest wskazana u pacjentów, u których bardziej zachowawcze terapie zawiodły, lub u tych z poważnymi nieprawidłowościami, w przypadku których żadne inne leczenie nie byłoby skuteczne, w tym u pacjentów z plemnikami pobranymi bezpośrednio z najądrza lub jądra78. Jest to najczęstsza i najskuteczniejsza metoda leczenia niepłodności męskiej79.
Inne techniki ART
Oprócz IUI, IVF i ICSI dostępne są również inne techniki ART:
- Transfer pojedynczego zarodka (SET) – polega na przeniesieniu jednego wysokiej jakości zarodka do macicy kobiety podczas cyklu IVF80.
- Transfer mrożonych zarodków (FET) – jest to opcja leczenia niepłodności, która towarzyszy cyklowi IVF81.
- Wspomagany hatching – proces polegający na otwarciu zewnętrznej warstwy zarodka, aby ułatwić jego implantację w wyściółce macicy82.
- Przedimplantacyjne badania genetyczne (PGT) – dodatkowy krok, który można uwzględnić w cyklu IVF, aby zwiększyć szanse na udaną ciążę83. Badania genetyczne z wykorzystaniem PGT obejmują przeprowadzenie testów na każdym zarodku przed przeniesieniem do macicy. Może to pomóc zwiększyć szanse na zdrową ciążę poprzez zmniejszenie ryzyka implantacji zarodka z nieprawidłowościami genetycznymi84.
Trzecia strona w leczeniu niepłodności
W niektórych przypadkach konieczne jest skorzystanie z pomocy osób trzecich w procesie leczenia niepłodności. Opcje te obejmują:
Dawstwo gamet i zarodków
Osoby lub pary, które potrzebują komórek jajowych dawcy, nasienia dawcy lub surogatki mogą szukać leczenia wiedząc, że istnieją specjalistyczne ośrodki z dużym doświadczeniem w przypadkach reprodukcji z udziałem osób trzecich85.
- Dawstwo jajeczek – daje kobietom/parom możliwość wykorzystania darowanych jajeczek do leczenia metodą zapłodnienia in vitro86. Jest to opcja dla kobiet, które nie mają zdrowych jajeczek, w tym dla par jednopłciowych męskich87.
- Dawstwo nasienia – kobiety i ich partnerzy mogą zdecydować się na użycie nasienia dawcy, jeśli mężczyzna nie ma plemników lub ma plemniki bardzo złej jakości88.
- Dawstwo zarodków – Program adopcji zarodków to metoda umożliwiająca osiągnięcie ciąży przy znacznie niższym koszcie niż zapłodnienie in vitro89.
Surogatka i matka zastępcza
Surogatka to osoba posiadająca macicę, która nosi dziecko dla innej osoby lub pary z zamiarem oddania dziecka tej osobie lub parze po urodzeniu90.
W surogacji zarodek jest umieszczany w macicy gestacyjnej nosicielki (znanej również jako surogatka), która będzie nosić ciążę. Jest to często zalecane dla osób, które nie posiadają funkcjonującej macicy lub dla których ciąża stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia91.
Surogatka gestacyjna (matka zastępcza) nosi zarodek, który został utworzony z jajeczka innej kobiety z oczekiwaniem, że odda dziecko jego zamierzonym rodzicom92.
Koszty leczenia niepłodności
Koszty leczenia niepłodności mogą być wysokie, w zależności od tego, jakie testy są wymagane, rodzaju i dawki stosowanego leku (leków) oraz liczby cykli wymaganych do zajścia w ciążę93.
W większości przypadków pacjenci, którzy przechodzą IVF w Stanach Zjednoczonych, płacą z własnej kieszeni za leczenie medyczne, ponieważ albo nie mają ubezpieczenia zdrowotnego, albo ich polisy ubezpieczeniowe wykluczają opiekę związaną z płodnością, pokrywają jedynie diagnostykę niepłodności lub wykluczają IVF94.
Cykl IVF może kosztować od 12 000 do 17 000 dolarów, nie wliczając w to leków95. Koszt leczenia niepłodności jest zatem istotną barierą dla wielu osób.
Ekonomiczne, regionalne i rasowe/etniczne dysproporcje w dostępie do usług związanych z niepłodnością i korzystaniu z nich są wyraźnie obecne96. Badania potwierdzają, że w porównaniu z ich obecnością w populacji USA, osoby o średnim i niższym statusie społeczno-ekonomicznym oraz osoby pochodzenia afroamerykańskiego lub latynoskiego są niedostatecznie reprezentowane w populacji leczonych pacjentów z niepłodnością97.
Niektóre państwa wprowadziły obowiązkowe ubezpieczenie pokrywające leczenie niepłodności, co zwiększyło korzystanie z usług związanych z niepłodnością około 3-krotnie98. Jednak w większości przypadków koszty leczenia są wciąż barierą dla wielu par.
Wsparcie psychologiczne w leczeniu niepłodności
Niepłodność to kryzys, który może wpływać na niemal każdy aspekt życia, w tym na relacje, karierę i poczucie własnej wartości99. Dla osób, które szukają leczenia, większość nie spodziewała się potrzeby interwencji medycznej, aby założyć rodzinę100.
Wpływ niepłodności na zdrowie psychiczne
Badania pokazują, że im dalej postępuje leczenie niepłodności, tym częściej mogą występować objawy depresji i lęku101. Badacze odkryli, że osoby z jednym niepowodzeniem w leczeniu niepłodności miały znacznie wyższy poziom lęku. Osoby z dwoma niepowodzeniami doświadczały większej depresji w porównaniu z osobami bez historii leczenia102.
Podczas leczenia niepłodności można stać się drażliwym i złym. Zabiegi medyczne mogą sprawić, że poczujesz się bezbronny, odsłonięty i bezradny. Te uczucia mogą podsycać twoją drażliwość i złość103.
Czasami leczenie niepłodności może wiązać się z utratą i żałobą. Możesz doświadczyć poronienia lub nieudanych cykli IVF. Możesz opłakiwać utratę wyobrażonej rodziny lub utratę pokrewieństwa, jeśli używane są jajeczka dawcy, plemniki lub zarodki104.
Rola wsparcia psychologicznego
Badania pokazały, że rozmowa o tym kryzysie z profesjonalistą w dziedzinie zdrowia psychicznego może ułatwić rozwój niezbędnych umiejętności radzenia sobie i dodać pewności w strategiach podejmowania decyzji105.
Wsparcie psychologiczne może być szczególnie korzystne w następujących sytuacjach:
- Rozpoczęcie nowego leczenia lub po nieudanym leczeniu106
- Konieczność podejmowania trudnych decyzji dotyczących leczenia107
- Potrzeba wsparcia i pomocy ze strony dalszej rodziny108
- Rozważanie pomocy strony trzeciej (surogatka, dawstwo jajeczek lub plemników)109
- Badanie innych opcji budowania rodziny110
Terapeuta ds. małżeństwa i rodziny zapewni swoim klientom bezpieczną, neutralną przestrzeń, w której można omówić liczne kwestie związane z niepłodnością, a także potwierdzić intensywne uczucia i emocje, które często towarzyszą kryzysowi111.
Metody wsparcia psychologicznego
Dostępne są różne formy wsparcia psychologicznego dla osób zmagających się z niepłodnością:
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) – jest formą psychoterapii, która podkreśla ważną rolę myślenia. CBT uczy, że myśli mogą wpływać na to, jak się czujesz i co robisz112.
- Techniki relaksacyjne – znacząco obniżają poziom lęku u kobiet poddawanych leczeniu niepłodności113.
- Mindfulness – może pomóc w radzeniu sobie ze stresem związanym z leczeniem niepłodności. Badania z 2020 roku twierdzą, że mindfulness pokazuje lepsze wyniki niż inne terapie w przypadku stresu związanego z płodnością, ponieważ dotyka szerszego spektrum problemów psychologicznych114.
- Ekspresyjne pisanie – badacze odkryli, że chociaż lęk i stres związany z niepłodnością nie zmniejszył się znacząco, u osób, które uczestniczyły w grupie ekspresyjnego pisania, zmniejszyły się objawy depresji115.
- Grupy wsparcia – grupa wsparcia może być pomocna w radzeniu sobie z efektami diagnozy niepłodności116.
Chociaż terapeuci małżeńscy i rodzinni nie mogą faktycznie interweniować w leczenie medyczne, aby pomóc kobiecie zajść w ciążę, mogą pomóc osobom przejść przez ten proces, lepiej komunikować się ze sobą i uzyskać większe wsparcie od rodziny i przyjaciół117.
Perspektywy i skuteczność leczenia niepłodności
Skuteczność leczenia niepłodności zależy od wielu czynników, w tym wieku pacjentów, przyczyny niepłodności, czasu trwania niepłodności i zastosowanej metody leczenia.
Wpływ wieku na skuteczność leczenia
Wiek jest jednym z najsilniejszych czynników wpływających na powodzenie leczenia niepłodności, szczególnie IVF. Szansa na zajście w ciążę przez IVF jest znacznie wyższa, jeśli pacjentka ma mniej niż 35 lat, i niższa, jeśli ma ponad 40 lat118. Wskaźnik żywych urodzeń również różni się i jest silnie związany z wiekiem119.
Badania pokazują, że szanse na zajście w ciążę lub urodzenie żywego dziecka po leczeniu IVF zmniejszają się wraz z wiekiem, począwszy od 35 lat. Wskaźnik powodzenia znacznie spada po 40. roku życia120.
Starsze kobiety mają tendencję do słabszej odpowiedzi na leki stymulujące płodność i wyższego wskaźnika poronień niż młodsze kobiety121. Ze względu na znaczący wpływ wieku na wskaźniki ciąż i urodzeń, powszechne jest, że starsze pary rozpoczynają leczenie niepłodności wcześniej, a w niektórych przypadkach rozważają bardziej agresywne leczenie niż młodsze pary122.
Wskaźniki powodzenia różnych metod leczenia
Wskaźniki powodzenia leczenia niepłodności różnią się w zależności od zastosowanej metody:
- Leki indukujące owulację – około 30-40% kobiet przyjmujących cytrynian klomifenu zachodzi w ciążę, zwykle w ciągu trzech cykli123. Około połowa kobiet, które owulują, zachodzi w ciążę, przyjmując gonadotropiny124.
- Inseminacja wewnątrzmaciczna (IUI) – wskaźniki ciąż są znacznie niższe niż w przypadku IVF125.
- Zapłodnienie in vitro (IVF) – w 2018 roku wskaźniki ciąż na cykl IVF wynosiły od 50% dla kobiet poniżej 35 roku życia i około 37% dla kobiet w wieku 35-37 lat. Wskaźnik spada wraz z wiekiem126.
Ogólnie rzecz biorąc, łączny, krajowy wskaźnik powodzenia tych metod wynosi około 26%, co jest mniej więcej takim samym wskaźnikiem powodzenia jak u płodnych par, które nie wymagają pomocy w zakresie płodności127.
Powodzenie leczenia niepłodności jest definiowane jako urodzenie zdrowego dziecka. Wiele czynników wpływa na szanse poczęcia i donoszenia zdrowej ciąży, w tym wiek i jak długo próbowano zajść w ciążę128.
Potencjalne komplikacje leczenia niepłodności
Leczenie niepłodności może wiązać się z pewnymi komplikacjami:
- Ciąża mnoga – najczęstszą komplikacją ART jest ciąża mnoga129. Leczenie niepłodności zwiększa szanse na ciążę mnogą, taką jak bliźnięta lub trojaczki130.
- Zespół hiperstymulacji jajników – leczenie niepłodności może powodować problemy takie jak zespół hiperstymulacji jajników131.
- Stres emocjonalny i finansowy – leczenie niepłodności może być emocjonalnie i finansowo wyczerpujące132. IVF może być trudne zarówno fizycznie, jak i emocjonalnie. Wiele osób poddawanych leczeniu IVF zmaga się z depresją i lękiem. Problemy z niepłodnością i IVF mogą powodować, że ludzie czują się rozczarowani lub przytłoczeni133.
- Krwawienie i infekcje – w zależności od tego, jakie leczenie niepłodności stosujesz, istnieje również ryzyko krwawienia i infekcji134.
Ważne jest, aby kobiety omówiły potencjalne ryzyko związane z leczeniem niepłodności ze swoim lekarzem i były świadome oznak i objawów wszelkich potencjalnych powikłań135.
Nowe trendy i badania w leczeniu niepłodności
Dziedzina medycyny reprodukcyjnej stale się rozwija, a nowe osiągnięcia w badaniach i technologii obiecują jeszcze więcej postępów w osiąganiu bezpiecznych, zdrowych ciąż136.
Postępy w genetyce reprodukcyjnej
Protokoły badań genetycznych mają potencjał, aby pomóc wielu parom w zwiększeniu szans na zajście w ciążę137. Dzięki technikom przedimplantacyjnych badań genetycznych, specjaliści mogą wybrać i przenieść najwyższej jakości zarodki podczas procesu zapłodnienia in vitro (IVF), dając najlepszą szansę na urodzenie zdrowego dziecka poprzez zmniejszenie prawdopodobieństwa niepowodzenia implantacji i poronienia138.
Kobiety, które doświadczyły trzech lub więcej kolejnych, spontanicznych poronień, mogą skorzystać z kompleksowych badań przesiewowych chromosomów, procesu, który bada wszystkie 23 pary chromosomów w zarodku podczas procesu IVF139.
Nowe podejścia do leczenia niepłodności
Nowsze podejścia do leczenia niepłodności obejmują:
- Analiza receptywności endometrium (ERA) – test diagnostyczny stosowany do oceny optymalnego czasu transferu zarodka podczas zapłodnienia in vitro (IVF)140.
- IVF z minimalną stymulacją lub bez stymulacji – możliwe jest przeprowadzenie IVF z mniejszą ilością leków lub bez leków w ogóle. Te leczenia obejmują naturalne IVF, IVF z łagodną stymulacją i dojrzewanie in vitro (IVM) i mogą być odpowiednie dla osób, które nie mogą przyjmować leków stymulujących płodność z powodu istniejącego stanu medycznego141.
- Chirurgia wspomagana robotem – chirurgia wspomagana robotem okazała się bezpieczna i skuteczna, a jedna grupa zgłosiła poprawę parametrów plemników u 76% pacjentów142.
Nowe trendy w ochronie płodności
Zachowanie płodności staje się coraz bardziej popularne:
- Zamrażanie jajeczek – jest to proces, w którym jajeczka kobiety są pobierane, zamrożone i przechowywane do późniejszego użycia143. Jeśli chodzi o płodność, wiek ma znaczenie. W miarę starzenia się liczba jajeczek zmniejsza się, a ich jakość pogarsza się, co utrudnia poczęcie lub utrzymanie ciąży. Zamrożenie jajeczek w wieku 20 i 30 lat pozwala na wykorzystanie płodności organizmu w czasie, gdy jajeczka są najzdrowsze144.
- Mrożenie plemników – znane również jako krioprezerwacja plemników, jest procedurą stosowaną do zachowania męskiej płodności poprzez zbieranie, zamrażanie i przechowywanie plemników do późniejszego użycia145.
- Mrożenie zarodków – (krioprezerwacja) to proces zamrażania zarodków w bardzo niskiej temperaturze, aby mogły być rozmrożone i użyte później146.
Podsumowanie możliwości leczenia niepłodności
Leczenie niepłodności oferuje wiele opcji dla par i osób, które mają trudności z poczęciem. Dostępne metody leczenia obejmują:
- Leczenie farmakologiczne – leki indukujące owulację, takie jak cytrynian klomifenu, letrozol i gonadotropiny, mogą pomóc kobietom, które nie owulują regularnie147.
- Zabiegi chirurgiczne – mogą być stosowane do leczenia endometriozy, zespołu policystycznych jajników, mięśniaków macicy, niedrożności jajowodów i żylaków powrózka nasiennego148.
- Inseminacja wewnątrzmaciczna (IUI) – polega na wprowadzeniu plemników bezpośrednio do macicy za pomocą cienkiej plastikowej rurki przeprowadzonej przez szyjkę macicy149.
- Zapłodnienie in vitro (IVF) – polega na zapłodnieniu jajeczka poza ciałem, a następnie przeniesieniu zarodka do macicy150.
- Docytoplazmatyczna iniekcja plemnika (ICSI) – pojedynczy plemnik jest wstrzykiwany bezpośrednio do pobranego jajeczka w celu osiągnięcia zapłodnienia151.
- Dawstwo jajeczek, plemników lub zarodków – daje parom możliwość korzystania z darowanych gamet w celu poczęcia152.
- Surogatka – z tą opcją bezpłodne pary mogą mieć dziecko genetycznie spokrewnione z nimi, podczas gdy inna kobieta nosi ciążę153.
Wybór najlepszej metody leczenia zależy od przyczyny niepłodności, wieku pacjentów, czasu trwania niepłodności i preferencji osobistych154. Ważne jest, aby omówić wszystkie dostępne opcje leczenia niepłodności ze swoim lekarzem i wybrać tę, która najlepiej odpowiada indywidualnej sytuacji155.
Dzięki wielu dostępnym dzisiaj opcjom, w tym zaawansowanym technologiom reprodukcyjnym i adopcji, większość niepłodnych par będzie mogła doświadczyć radości rodzicielstwa156.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.