Mięśniaki macicy
Epidemiologia
Mięśniaki macicy (leiomyomata) są najczęstszymi łagodnymi nowotworami narządów miednicy mniejszej u kobiet w wieku reprodukcyjnym, z częstością występowania sięgającą 40-80% do 50. roku życia. Epidemiologia mięśniaków wykazuje istotne różnice etniczne i geograficzne – kobiety afroamerykańskie mają 2-3 razy wyższe ryzyko niż kobiety rasy białej, z częstością 60% do 35. roku życia i 80% do 50. roku życia, podczas gdy u kobiet rasy białej odpowiednio 40% i 70%. Czynniki ryzyka obejmują wiek, pochodzenie etniczne, predyspozycje genetyczne, wczesną menarche, późną menopauzę, nadciśnienie tętnicze, otyłość, PCOS oraz dietę bogatą w czerwone mięso. W latach 1990-2019 zaobserwowano globalny wzrost standaryzowanej wiekiem zapadalności na mięśniaki o 0,25% rocznie (EAPC 0,25; 95% CI: 0,24-0,27), przy jednoczesnym spadku wskaźnika DALY (EAPC -0,27; 95% CI: -0,31 do -0,23). Mięśniaki są główną przyczyną histerektomii (stanowiącą około 40% wszystkich zabiegów) i mogą powodować niepłodność u 1-2% kobiet, głównie poprzez zaburzenia implantacji i zmiany kurczliwości macicy.
Epidemiologia mięśniaków macicy
Mięśniaki macicy (łac. leiomyomata, fibroids, myomas) stanowią najczęstszy łagodny nowotwór narządów miednicy mniejszej u kobiet. Są monoklonanymi guzami wywodzącymi się z komórek mięśni gładkich myometrium i są najczęstszymi nowotworami łagodnymi macicy, które dotykają kobiety głównie w wieku reprodukcyjnym.12 Ich występowanie ma istotny wpływ na zdrowie publiczne i generuje znaczne koszty dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie.1 W Stanach Zjednoczonych szacowany koszt bezpośredni leczenia mięśniaków macicy wynosi około 10,3 miliarda dolarów rocznie.3
Rozpowszechnienie mięśniaków macicy
Rozpowszechnienie mięśniaków macicy jest trudne do precyzyjnego określenia, ponieważ wiele przypadków przebiega bezobjawowo. Według różnych badań, mięśniaki macicy występują u 40-80% kobiet do 50. roku życia.31 Globalne badania epidemiologiczne wskazują, że mięśniaki macicy są diagnozowane u nawet 70% kobiet rasy białej i ponad 80% kobiet pochodzenia afrykańskiego w ciągu ich życia.1
W badaniu przekrojowym przeprowadzonym wśród kobiet w wieku reprodukcyjnym (15-49 lat) w ośmiu krajach (USA, Wielka Brytania, Brazylia, Kanada, Francja, Niemcy, Włochy, Korea Południowa) częstość występowania mięśniaków macicy wahała się od 4,5% (Wielka Brytania) do 9,8% (Włochy), a w USA wynosiła 6,9%.4 Jednak inne badania sugerują znacznie wyższe wskaźniki, szczególnie gdy uwzględnia się badania ultrasonograficzne do wykrywania bezobjawowych mięśniaków.5
Trendy czasowe w występowaniu mięśniaków macicy
Globalne dane wskazują na wzrost standaryzowanej wiekiem zapadalności na mięśniaki macicy w latach 1990-2019, przy rocznej procentowej zmianie (EAPC) wynoszącej 0,25 (95% przedział ufności: 0,24-0,27). Równocześnie obserwuje się spadek standaryzowanego wiekiem wskaźnika DALY (lata życia skorygowane niepełnosprawnością) z EAPC -0,27 (95% CI: -0,31 do -0,23).67
Globalnie, liczba nowych przypadków, przypadków prevalencji oraz liczba lat życia z niepełnosprawnością z powodu mięśniaków macicy wzrosła w latach 1990-2019 odpowiednio o 67,07%, 78,82% i 77,34%.8 W 186 krajach i terytoriach zaobserwowano rosnący trend zapadalności, w 183 rosnący trend chorobowości, a w 174 rosnący trend wskaźnika YLD (lata życia z niepełnosprawnością).8
Różnice geograficzne i etniczne
Obserwuje się znaczne różnice w obciążeniu mięśniakami macicy na świecie, głównie ze względu na różnice w strukturze populacji i statusie społeczno-ekonomicznym. Najwyższe obciążenie mięśniakami macicy występuje w Europie Wschodniej, Ameryce Łacińskiej (region tropikalny), Brazylii i Indiach.76
W latach 1990-2019 standaryzowana wiekiem zapadalność na mięśniaki macicy wzrosła najbardziej znacząco w tropikalnej Ameryce Łacińskiej i Azji Południowej.9 Obciążenie mięśniakami macicy staje się coraz poważniejsze w krajach o średnim, średnio-niskim i niskim SDI (Socjo-demograficzny Indeks).8
Istnieją wyraźne różnice etniczne w epidemiologii mięśniaków macicy. Kobiety rasy czarnej dotknięte są chorobą 2-3 razy częściej niż kobiety rasy białej.1011 Badania wykazały, że częstość występowania mięśniaków macicy w wieku 35 lat wynosiła 60% wśród kobiet afroamerykańskich, wzrastając do 80% do 50. roku życia, podczas gdy u kobiet rasy białej w tych samych grupach wiekowych wynosiła odpowiednio 40% i 70%.1213
U kobiet afroamerykańskich mięśniaki macicy zdają się występować w młodszym wieku, rosną szybciej i częściej powodują objawy.10 To prowadzi do wyższych wskaźników zabiegów chirurgicznych, zarówno miomektomii jak i histerektomii, u kobiet tej rasy.10
Czynniki ryzyka mięśniaków macicy
Do najważniejszych czynników ryzyka rozwoju mięśniaków macicy należą:14
- Wiek – częstość występowania mięśniaków wzrasta liniowo z wiekiem aż do menopauzy1415
- Pochodzenie etniczne – wyższe ryzyko u kobiet pochodzenia afrykańskiego10
- Predyspozycje genetyczne – 3-krotnie wyższe ryzyko przy dodatnim wywiadzie rodzinnym1116
- Wczesna menarche i późna menopauza14
- Nierództwo – ryzyko mięśniaków zmniejsza się wraz ze wzrostem liczby ciąż donoszonych17
- Nadciśnienie tętnicze – kobiety z nadciśnieniem mają 5-krotnie zwiększone ryzyko rozwoju mięśniaków175
- Otyłość – ryzyko wzrasta liniowo wraz ze wzrostem masy ciała, prawdopodobnie związane z metabolizmem aromatazy androgenu nadnerczowego do estrogenu1815
- Zespół policystycznych jajników (PCOS)14
Badania wykazały również związek między spożyciem alkoholu a zwiększonym ryzykiem wystąpienia mięśniaków macicy.15 Dieta bogata w czerwone mięso została powiązana z 70% zwiększonym ryzykiem mięśniaków.19
Czynniki ochronne obejmują wysoki parytet (kobiety, które urodziły 5 dzieci, mają czterokrotnie mniejsze ryzyko niż kobiety bezdzietne) oraz stosowanie hormonalnych środków antykoncepcyjnych, w tym octanu medroksyprogesteronu (DMPA).1720
Nadzór epidemiologiczny nad mięśniakami macicy
Wyzwania w badaniu epidemiologii mięśniaków macicy
Dokładna ocena epidemiologii mięśniaków macicy stanowi wyzwanie z kilku powodów. Przede wszystkim, znaczna część mięśniaków jest bezobjawowa – szacuje się, że do 50% kobiet z mięśniakami nie wykazuje żadnych objawów.2122 Ponadto, częstość występowania i zapadalność zależy od metody diagnostycznej. Samoocena i badanie ginekologiczne są najmniej specyficzne i wiążą się z najniższymi wskaźnikami, podczas gdy badania obrazowe lub wyniki chirurgiczne prawdopodobnie dają wyższe wskaźniki ze względu na identyfikację małych lub bezobjawowych zmian.23
Większość starszych badań opierała się na danych z wypisów ze szpitali, badaniach reprezentatywnych dla kraju lub dużych prospektywnych kohortach, co może prowadzić do niedoszacowania rzeczywistego obciążenia chorobą.14 Metodologia badań epidemiologicznych mięśniaków macicy powinna uwzględniać badania kobiet z populacji ogólnej w celu wyeliminowania błędu systematycznego oraz mieć prospektywny charakter z dużą liczebnością próby i niską utratą pacjentek z obserwacji.24
Systemy nadzoru i rejestry
W niektórych krajach wprowadzono systemy nadzoru nad mięśniakami macicy. Na przykład, w Teksasie Departament Służby Zdrowia Stanu Teksas (DSHS) utrzymuje bazę informacyjną związaną z diagnozą i leczeniem mięśniaków macicy.25 W Stanach Zjednoczonych badania NHANES (National Health and Nutrition Examination Survey) dostarczają danych na temat związku między czynnikami żywieniowymi i środowiskowymi a występowaniem mięśniaków macicy.26
Dla celów badawczych i klinicznych istotne jest precyzyjne mapowanie mięśniaków macicy (lokalizacja, pomiar i charakterystyka), które jest niezbędne do wyjaśnienia naturalnej historii tych guzów i oceny odpowiedzi terapeutycznych na leki eksperymentalne.22 Optymalna selekcja pacjentek do terapii medycznej, zabiegów nieinwazyjnych lub operacji zależy od dokładnej oceny wielkości, liczby i położenia mięśniaków.22
Rozkład wieku i wzorce zachorowalności
Mięśniaki macicy występują głównie w wieku reprodukcyjnym, ze znacznym wzrostem częstości występowania wraz z wiekiem aż do menopauzy. Dane epidemiologiczne wskazują, że są rzadko spotykane przed okresem dojrzewania, a ich częstość wzrasta u kobiet w wieku reprodukcyjnym, osiągając szczyt u kobiet w wieku 35-49 lat.611
Zgodnie z badaniami, występowanie mięśniaków jest najczęstsze w przedziale wiekowym 31-40 lat (34,9%).27 Ryzyko mięśniaków w badaniach szybko wzrasta od wczesnej dorosłości do około 35 roku życia, po czym nieznacznie spada, a następnie ponownie, ale łagodniej, wzrasta.20
Po menopauzie mięśniaki zazwyczaj zmniejszają swoje rozmiary, chociaż czynniki ryzyka, takie jak otyłość i hormonalna terapia zastępcza (HTZ), mogą przyczyniać się do występowania choroby u kobiet po menopauzie.1421
Różnice rasowe i etniczne w nadzorze
Istnieją znaczące różnice rasowe i etniczne w nadzorze nad mięśniakami macicy. Badania prowadzone wśród kobiet służących w siłach zbrojnych USA wykazały, że najwyższe wskaźniki zapadalności obserwuje się wśród kobiet w wieku 40 lat i starszych, kobiet niehiszpańskich czarnoskórych oraz tych, które służyły w Armii.28
Różnice te mogą być częściowo wyjaśnione przez czynniki socjoekonomiczne i różnice w dostępie do opieki zdrowotnej. W niektórych badaniach wykazano, że operacje usunięcia mięśniaków macicy występują częściej u kobiet z „wyższych klas społecznych”.21 Zaobserwowano również związek między życiem zawodowym a mięśniakami oraz wykształceniem a mięśniakami (odpowiednio RR 1,6 i RR 3,46 dla pacjentek, które mają ponad 7 lat nauki).16
Niedobór witaminy D, który jest częstszy wśród kobiet czarnoskórych niż wśród kobiet rasy białej, może wyjaśniać dużą część różnicy rasowej w częstości występowania mięśniaków, jeśli zostanie potwierdzony w prospektywnych badaniach kohortowych.29
Trendy epidemiologiczne i badania nad mięśniakami macicy
Zmiany w zapadalności i chorobowości
W ostatnich latach obserwuje się globalny wzrost standaryzowanej wiekiem zapadalności na mięśniaki macicy, przy jednoczesnym spadku standaryzowanych wiekiem wskaźników DALY.7 W latach 2010-2019 znaczący wzrost trendu w standaryzowanej wiekiem zapadalności na mięśniaki macicy zaobserwowano w 52 z 88 krajów.30
Trendy w zapadalności różnią się w zależności od regionu geograficznego. Wzrost zapadalności na mięśniaki macicy występuje głównie w Afryce, Azji, Ameryce Północnej i Ameryce Południowej.15 Według badania przeprowadzonego w Ghanie, roczne wskaźniki zapadalności wykazywały wzór rosnący w miarę upływu lat.31
Interesujące jest, że zapadalność na mięśniaki macicy nie wykazała istotnego związku z poziomem rozwoju narodowego i była ujemnie skorelowana z płodnością.15
Wskaźniki zapadalności według wieku
Rozpatrując wskaźniki zapadalności według wieku, badania wskazują na szczególnie wysokie ryzyko u kobiet w wieku 35-39 lat i starszych.6 Ogólna średnia wieku w badaniu z Ghany wynosiła 36,29 ± 8,08 lat, z zakresem wieku 17-61 lat, a grupy wiekowe o najwyższej częstości występowania to 35-39 lat (26,00%), 30-34 lata (22,80%) i 40-44 lata (15,43%).32
| Grupa wiekowa | Częstość występowania (%) | Obserwacje |
|---|---|---|
| 35-39 lat | 26,00% | Najwyższa częstość występowania |
| 30-34 lat | 22,80% | Druga co do częstości grupa wiekowa |
| 40-44 lat | 15,43% | Trzecia co do częstości grupa wiekowa |
| przed menopauzą | wyższe ryzyko | W porównaniu z kobietami po menopauzie |
| kobiety afroamerykańskie | 60% do 35 r.ż., 80% do 50 r.ż. | Wyższe wskaźniki niż u kobiet rasy białej |
| kobiety rasy białej | 40% do 35 r.ż., 70% do 50 r.ż. | Niższe wskaźniki niż u kobiet afroamerykańskich |
Częstość występowania mięśniaków macicy wśród nastolatek jest znacznie niższa i wynosi 0,4%.21
Współczesne badania i nadzór
Współczesne badania nad mięśniakami macicy koncentrują się na lepszym zrozumieniu ich etiologii oraz identyfikacji czynników ryzyka. Istnieje rosnące zainteresowanie badaniem wpływu infekcji macicy, czynników hormonalnych, metabolicznych, dietetycznych, stresu i środowiskowych.3334
Badania NHANES wykazały znaczący związek między obecnością metali ciężkich we krwi, szczególnie rtęci, a występowaniem mięśniaków macicy u kobiet amerykańskich.26 Zaleca się również więcej badań nad czynnikami żywieniowymi i psychospołecznymi, infekcjami dróg rodnych oraz toksynami środowiskowymi, które mogą naśladować działanie hormonów płciowych lub wiązać się z ich receptorami (np. ftalany).35
Istnieje pilna potrzeba przeprowadzenia badań epidemiologicznych i genomicznych czynników ryzyka mięśniaków macicy w Afryce Subsaharyjskiej, gdzie mięśniaki są najczęstszym nowotworem ginekologicznym, związanym ze znaczną zachorowalnością i okazjonalną śmiertelnością okołooperacyjną.24
Wpływ na zdrowie publiczne
Mięśniaki macicy stanowią istotny problem zdrowia publicznego u kobiet w wieku reprodukcyjnym. W Stanach Zjednoczonych są najczęstszym rozpoznaniem wśród hospitalizacji szpitalnych z powodu schorzeń ginekologicznych u kobiet w wieku rozrodczym i nieproporcjonalnie dotykają kobiety czarnoskóre.35
Mięśniaki są głównym wskazaniem do histerektomii i stanowią podstawową diagnozę w prawie 40% wykonywanych histerektomii.183 Pomimo niedawnych postępów w alternatywnych terapiach lekowych i opcjach minimalnie inwazyjnych, 27% histerektomii jest wykonywanych z powodu mięśniaków.18
Mięśniaki macicy mogą również prowadzić do niepłodności u 1-2% kobiet. Proponowane mechanizmy obejmują zakłócenie implantacji, rozciągnięcie macicy lub zmiany kurczliwości.36 Dlatego mięśniaki powinny być wykluczone u każdej kobiety z niepłodnością, a ich usunięcie może być konieczne przed osiągnięciem ciąży.36
Dane wskazują również na wzrost liczby spotkań medycznych związanych z mięśniakami macicy i osób nimi dotkniętych, przy jednoczesnym spadku liczby dni pobytu w szpitalu, co może być przypisane wczesnemu wykrywaniu przypadków mięśniaków macicy i zwiększonej dostępności nieinwazyjnych lub mniej inwazyjnych metod leczenia.28
Wyzwania w epidemiologii i nadzorze mięśniaków macicy
Luki w wiedzy i przyszłe kierunki badań
Pomimo znacznego postępu w zrozumieniu epidemiologii mięśniaków macicy, nadal istnieją istotne luki w wiedzy. Etiologia mięśniaków macicy pozostaje w dużej mierze nieznana, a mechanizmy leżące u podstaw różnic etnicznych w ich występowaniu nie są do końca wyjaśnione.1035
Potrzebne są dalsze badania wyjaśniające rolę estrogenów i progesteronu oraz identyfikujące czynniki ryzyka.35 Badania powinny również skupić się na wyjaśnieniu, w jakim stopniu cechy pacjenta, cechy ultrasonograficzne i miary fizjologiczne są związane z progresją mięśniaków od diagnozy klinicznej do operacji.29
Dokładniejsze zrozumienie molekularnych procesów w rozwoju mięśniaków macicy może pomóc w opracowaniu lepszych metod wykrywania, klasyfikacji i leczenia.37 Obiecujące podejścia mogą przyczynić się do poprawy wyników i jakości życia pacjentek z objawami oraz zmniejszenia kosztów i możliwych powikłań.37
Wyzwania w diagnozie i monitorowaniu
Ultrasonografia jest preferowaną początkową metodą obrazowania mięśniaków w Stanach Zjednoczonych.38 Nie ma jednak badań, które wspierałyby nadzór za pomocą obrazowania lub powtarzanie obrazowania u bezobjawowych kobiet z mięśniakami.38
Istotnym wyzwaniem jest przedoperacyjne różnicowanie między łagodnymi mięśniakami a złośliwymi nowotworami macicy, co jest niezwykle trudne, ale coraz ważniejsze ze względu na tendencje do stosowania zachowawczych i minimalnie inwazyjnych metod leczenia.3
Duże retrospektywne badanie wykazało, że ryzyko niezamierzonego morcellowania mięśniakomięsaka macicy po przedoperacyjnej selekcji kobiet z mięśniakami wynosi 1 na 4791 kobiet.39 Jedna do dwóch na 1000 kobiet z masami macicy ma złośliwy nowotwór macicy.3
Wpływ nowych technologii na nadzór
Postęp technologiczny w obrazowaniu i diagnostyce mięśniaków macicy ma znaczący wpływ na ich nadzór epidemiologiczny. Precyzyjne mapowanie mięśniaków macicy (lokalizacja, pomiar i charakterystyka) jest niezbędne dla badań wyjaśniających naturalną historię tych guzów i oceny odpowiedzi terapeutycznych na eksperymentalne leki.22
Nowe technologie, takie jak embolizacja tętnic macicznych (UAE), ablacja prądem o częstotliwości radiowej (RFA) czy zogniskowana ultradźwiękowa MR-guided, oferują alternatywy dla tradycyjnych operacji, ale ich wpływ na przyszłe ciąże i ogólną płodność nie jest dobrze ustalony.392240
Na tym etapie nie ma wystarczających dowodów na wyniki ciąży po zogniskowanym ultradźwięku pod kontrolą MRI, a procedura ta powinna być zalecana z ostrożnością kobietom, które planują zajść w ciążę.39
Klasyfikacja molekularna mięśniaków macicy opiera się na podziale ich na różne kategorie w oparciu o status mutacji głównych „genów napędowych” (MED12, FH, HMGA2), które zwykle wykluczają się wzajemnie. Jednak niektóre mięśniaki nie należą do żadnej z tych kategorii lub mogą należeć do więcej niż jednej kategorii.41
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.