Histoplazmoza
Zapobieganie i profilaktyka
Histoplazmoza jest grzybiczą infekcją wywołaną przez Histoplasma capsulatum, którego zarodniki występują głównie w glebie zanieczyszczonej odchodami ptaków i nietoperzy. Profilaktyka opiera się na ograniczeniu ekspozycji poprzez unikanie miejsc z odchodami, stosowanie masek ochronnych z filtrem N95, jednorazowej odzieży ochronnej oraz nawilżaniu powierzchni w celu redukcji pylenia. W obszarach endemicznych zaleca się zabezpieczanie budynków przed ptakami i nietoperzami oraz profesjonalne usuwanie odchodów z zastosowaniem zwilżania i odpowiednich procedur. Dezynfekcja gleby może być prowadzona 3% roztworem formaldehydu, jednak z uwagi na toksyczność wymaga ostrożności. W środowisku pracy należy wdrożyć hierarchię kontroli zagrożeń, oznakowanie obszarów ryzyka oraz zapewnić odpowiedni sprzęt ochrony osobistej.
- Profilaktyka Histoplazmozy
- Unikanie ekspozycji na patogen
- Środki ochrony podczas prac w strefach ryzyka
- Dezynfekcja środowiska
- Środki zapobiegawcze w miejscu pracy
- Profilaktyka farmakologiczna histoplazmozy
- Profilaktyka pierwotna u osób z HIV
- Zaprzestanie profilaktyki pierwotnej
- Profilaktyka wtórna histoplazmozy
- Alternatywne metody profilaktyki
- Profilaktyka u dzieci i kobiet w ciąży
- Podsumowanie działań profilaktycznych
Profilaktyka Histoplazmozy
Histoplazmoza (Histoplasmosis) jest chorobą grzybiczą wywoływaną przez Histoplasma capsulatum, którego spory występują głównie w glebie zanieczyszczonej odchodami ptaków i nietoperzy. Zapobieganie infekcji opiera się na ograniczeniu ekspozycji na patogen oraz stosowaniu profilaktyki farmakologicznej u osób z grup wysokiego ryzyka.12
Unikanie ekspozycji na patogen
Podstawową metodą zapobiegania histoplazmozie jest unikanie narażenia na kontakt z zanieczyszczoną glebą lub substancjami zawierającymi odchody ptaków i nietoperzy. W obszarach endemicznych, gdzie grzyb występuje powszechnie, zaleca się następujące działania profilaktyczne:13
- Unikanie miejsc ze zgromadzonymi odchodami ptaków lub nietoperzy
- Rezygnacja z aktywności zwiększających ryzyko ekspozycji, takich jak eksploracja jaskiń, czyszczenie kurników, remont lub wyburzanie starych budynków
- Zapobieganie gromadzeniu się odchodów ptaków i nietoperzy poprzez zabezpieczanie budynków przed ich wnikaniem
- Unikanie wzburzania gleby i pyłu w miejscach potencjalnie zanieczyszczonych przez odchody
Środki ochrony podczas prac w strefach ryzyka
Osoby, które ze względu na zawód lub inne okoliczności muszą przebywać w miejscach zwiększonego ryzyka narażenia na Histoplasma capsulatum, powinny stosować odpowiednie środki ochrony:16
- Stosowanie masek ochronnych z filtrem N95 lub odpowiedników zdolnych do filtrowania cząstek o wielkości 1-2 mikrometrów
- Używanie jednorazowej odzieży ochronnej, rękawic i kombinezonów
- Nawilżanie powierzchni przed rozpoczęciem prac w celu redukcji pylenia – zaleca się stosowanie rozpylaczy wody o niskim ciśnieniu
- Stosowanie technik ograniczających powstawanie aerozoli podczas prac budowlanych, wykopalisk czy rozbiórek
Duże nagromadzenia odchodów ptaków lub nietoperzy powinny być usuwane przez profesjonalne firmy specjalizujące się w usuwaniu odpadów niebezpiecznych.9 Procedury oczyszczania powinny obejmować:10
- Zwilżanie obszaru przed rozpoczęciem czyszczenia za pomocą mgły wodnej lub delikatnego rozpylania
- Unikanie stosowania strumienia wody pod wysokim ciśnieniem, który może powodować unoszenie się zarodników w powietrzu
- Zbieranie zwilżonego materiału do szczelnych pojemników (np. worków z grubego plastiku lub beczek 55-galonowych)
- Utrzymywanie maski ochronnej na twarzy do momentu zakończenia prac i przejścia do obszaru wolnego od zanieczyszczeń
Dezynfekcja środowiska
W niektórych przypadkach stosuje się środki dezynfekujące do odkażania zanieczyszczonej gleby lub nagromadzonych odchodów nietoperzy, szczególnie gdy usunięcie materiału jest niepraktyczne lub jako środek ostrożności przed rozpoczęciem procesu usuwania:612
- 3% roztwór formaldehydu wykazał skuteczność w niszczeniu zarodników Histoplasma capsulatum
- Roztwory dezynfekujące należy stosować z zachowaniem ostrożności, ponieważ mogą powodować niekorzystne skutki zdrowotne po wdychaniu, połknięciu lub kontakcie ze skórą czy oczami
Środki zapobiegawcze w miejscu pracy
W przypadku zawodów związanych z podwyższonym ryzykiem narażenia na histoplazmozę, pracodawcy powinni wdrożyć odpowiednie środki bezpieczeństwa:15
- Opracowanie planu bezpieczeństwa dla danego miejsca pracy z udziałem kierownictwa, przedstawicieli pracowników i specjalistów ds. bezpieczeństwa i higieny pracy
- Stosowanie hierarchii kontroli zagrożeń jako ramy do zapobiegania narażeniu na histoplazmozę w miejscu pracy
- Odpowiednie oznakowanie obszarów znanych lub podejrzewanych o zanieczyszczenie Histoplasma, takich jak miejsca gniazdowania ptaków lub nietoperzy, strychy lub całe budynki zawierające nagromadzenia odchodów
- Wdrożenie praktyk pracy i środków kontroli zapylenia, które eliminują lub zmniejszają generowanie pyłu
- Zapewnienie odpowiednich respiratorów i innego sprzętu ochrony osobistej zgodnie z przepisami federalnymi
Profilaktyka farmakologiczna histoplazmozy
Profilaktyka pierwotna u osób z HIV
Profilaktyka pierwotna z zastosowaniem leków przeciwgrzybiczych jest zalecana w określonych grupach pacjentów z immunosupresją, szczególnie u osób zakażonych HIV:217
- Itrakonazol w dawce 200 mg dziennie jest zalecany jako profilaktyka pierwotna u osób z liczbą komórek CD4+ ≤150 komórek/mm³, które są narażone na wysokie ryzyko z powodu zawodowego narażenia na histoplazmozę lub mieszkają w społeczności o hiperendemicznym wskaźniku histoplazmozy (≥10 przypadków/100 osobolat)
- Skuteczność itrakonazolu w zmniejszaniu częstości występowania histoplazmozy została potwierdzona w prospektywnym, randomizowanym badaniu kontrolowanym u pacjentów z HIV i niską liczbą CD4+
- Profilaktyka pierwotna powinna być rozważona również podczas wybuchów epidemii histoplazmozy
Należy zauważyć, że obszar endemiczny histoplazmozy w USA rozszerza się w kierunku północnym i zachodnim, zwiększając wielkość populacji zagrożonej. Co więcej, ogólnoświatowa dystrybucja autochtonicznych przypadków jest znacznie bardziej rozpowszechniona niż wcześniej uznawano, z przypadkami identyfikowanymi w regionach tak różnorodnych jak region rzeki Jangcy w Chinach, Tajlandia, południowa połowa Afryki i kilka innych obszarów na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy.19
Zaprzestanie profilaktyki pierwotnej
W obecnej erze bardziej skutecznej terapii antyretrowirusowej (ART), możliwe jest rozważenie wstrzymania profilaktyki pierwotnej w określonych okolicznościach:20
- Profilaktykę pierwotną należy przerwać u osób stosujących ART, gdy liczba komórek CD4+ przekracza 150 komórek/mm³ przez co najmniej 6 miesięcy i wiremia HIV-1 jest niewykrywalna
- Profilaktykę należy wznowić, jeśli liczba komórek CD4+ spadnie poniżej 150 komórek/mm³
- Rozsądne może być również rozważenie wstrzymania profilaktyki pierwotnej, jeśli ART może być natychmiast rozpoczęta i towarzyszy jej wzrost liczby komórek CD4+ powyżej progu ryzyka
Profilaktyka wtórna histoplazmozy
U pacjentów, którzy przebyli histoplazmozę, może być konieczne zastosowanie długoterminowej terapii supresyjnej (profilaktyka wtórna), szczególnie u osób z głęboką immunosupresją:2122
- Itrakonazol w dawce 200 mg dziennie jest zalecany jako wtórna profilaktyka przeciwgrzybicza razem z odpowiednimi lekami antyretrowirusowymi
- Profilaktyka wtórna jest szczególnie ważna u dzieci zakażonych HIV, które są ciężko immunosupresyjne (odsetek CD4+ ≤15% w dowolnym wieku lub liczba CD4+ ≤150 komórek/mm³ u dzieci w wieku ≥6 lat)
- Profilaktyka wtórna jest również zalecana u pacjentów, u których wystąpił nawrót pomimo stosowania odpowiedniej terapii
Profilaktyka przeciwgrzybicza może być przerwana, gdy pacjenci spełniają określone kryteria:22
- Dwa kolejne wyniki liczby komórek CD4+ powyżej 150/μl
- Niewykrywalne miano wirusa HIV (≤20 kopii RNA)
- Brak objawów aktywnej histoplazmozy
Alternatywne metody profilaktyki
Istnieją pewne dowody sugerujące, że trimetoprim-sulfametoksazol (TMP/SMX), który wykazuje aktywność in vitro przeciwko H. capsulatum, może zmniejszać ryzyko histoplazmozy:218
- Otrzymywanie TMP/SMX było związane z niższą częstością występowania choroby w badaniu kliniczno-kontrolnym
- Pacjenci z zakażeniem Pneumocystis, którzy prawdopodobnie byli leczeni TMP/SMX, w Gujanie Francuskiej mieli niższą częstość występowania histoplazmozy
- Konieczne są dalsze badania, aby ocenić hipotezę, że TMP/SMX może zmniejszać ryzyko histoplazmozy
Profilaktyka u dzieci i kobiet w ciąży
Rutynowe stosowanie leków przeciwgrzybiczych w profilaktyce pierwotnej zakażeń histoplazmozą u dzieci nie jest zalecane. Jednak w przypadku ciężkiej immunosupresji mogą być stosowane podobne zasady jak u dorosłych.21
Leczenie kobiet w ciąży należy rozważać wyłącznie po dokładnym rozważeniu potencjalnych korzyści i szkód związanych z leczeniem, najlepiej w porozumieniu ze specjalistą medycyny matczyno-płodowej i specjalistą chorób zakaźnych, ponieważ przypadki te są rzadkie, złożone i wysoce zmienne:2425
- Jeśli leczenie jest konieczne, należy unikać azoli w pierwszym trymestrze, gdy jest to możliwe
- W takich przypadkach lepiej stosować liposomalną amfoterycynę B
Podsumowanie działań profilaktycznych
Kompleksowe podejście do profilaktyki histoplazmozy powinno obejmować kombinację środków środowiskowych, osobistej ochrony i w uzasadnionych przypadkach profilaktyki farmakologicznej:2627
- Kontrola środowiskowa poprzez ograniczanie narażenia na Histoplasma capsulatum, szczególnie w regionach endemicznych
- Unikanie naruszania gleby w obszarach wysokiego ryzyka (np. jaskinie, stare stodoły, kurniki)
- Stosowanie odpowiednich środków ochrony osobistej, w tym respiratorów N95 i odzieży ochronnej
- Wdrażanie protokołów bezpieczeństwa w miejscu pracy, w tym procedur dekontaminacji
- Stosowanie itrakonazolu w profilaktyce u osób z HIV z liczbą CD4+ ≤150 komórek/mm³ w obszarach hiperendemicznych
- Edukacja społeczności na temat rozpoznawania ryzyka narażenia i podejmowania środków zapobiegawczych
Należy pamiętać, że wcześniejsze zakażenie nie zapewnia całkowitej odporności na ponowne zakażenie. Osoby, które wcześniej były narażone na histoplazmozę, powinny nadal stosować odpowiednie środki ostrożności podczas kontaktu z potencjalnie zanieczyszczonym materiałem.3031
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.