Gastroenteritis wirusowa (potocznie „grypa żołądkowa”)
Etiologia i przyczyny
Gastroenteritis wirusowa to zakaźne zapalenie błony śluzowej żołądka i jelit, wywołane głównie przez norowirusy u dorosłych oraz rotawirusy u dzieci. Norowirus odpowiada za około 50% przypadków wirusowego zapalenia przewodu pokarmowego na świecie, powodując 19-21 milionów zachorowań rocznie w USA, a także 58% zatruć pokarmowych. Rotawirus jest główną przyczyną ciężkiej biegunki u dzieci, szczególnie przed 3. rokiem życia, z 3,5 milionami przypadków rocznie w USA przed wprowadzeniem szczepień. Inne wirusy, takie jak adenowirusy i astrowirusy, również mogą wywoływać gastroenteritis, zwłaszcza u niemowląt i osób z obniżoną odpornością. Transmisja wirusów odbywa się głównie drogą fekalno-oralną, przez kontakt bezpośredni, spożycie skażonej żywności lub wody oraz kontakt z zakażonymi powierzchniami. Wystarczy zaledwie 10 cząstek wirusa, aby wywołać infekcję, co podkreśla wysoką zakaźność choroby.
- Gastroenteritis wirusowa (potocznie „grypa żołądkowa”) – definicja
- Główne wirusy powodujące gastroenteritis wirusową
- Drogi transmisji gastroenteritis wirusowej
- Kontakt bezpośredni z osobą zakażoną
- Skażona żywność i woda
- Skażone powierzchnie i przedmioty
- Droga fekalno-oralna
- Droga kropelkowa
- Grupy podwyższonego ryzyka dla gastroenteritis wirusowej
- Mechanizmy patofizjologiczne gastroenteritis wirusowej
- Inne przyczyny gastroenteritis
- Odróżnienie gastroenteritis wirusowej od innych chorób
- Znaczenie epidemiologiczne gastroenteritis wirusowej
- Podsumowanie etiologii gastroenteritis wirusowej
Gastroenteritis wirusowa (potocznie „grypa żołądkowa”) – definicja
Gastroenteritis wirusowa, potocznie nazywana „grypą żołądkową”, jest zakaźnym schorzeniem przewodu pokarmowego, charakteryzującym się zapaleniem błony śluzowej żołądka i jelit. Prowadzi to do wystąpienia takich objawów jak wodnista biegunka, skurcze brzucha, nudności lub wymioty, a czasami gorączka. Wbrew powszechnie używanej nazwie „grypa żołądkowa”, schorzenie to nie jest powodowane przez wirusa grypy, który atakuje drogi oddechowe, ale przez inne wirusy, które infekują przewód pokarmowy.123
Gastroenteritis wirusowa to stan zapalny jelita cienkiego i grubego oraz żołądka wywołany infekcją wirusową. Termin „gastro” odnosi się do żołądka, „enter” do jelita cienkiego, a „itis” oznacza stan zapalny spowodowany zazwyczaj infekcją. Słowo „viral” (wirusowa) wskazuje, że czynnikiem etiologicznym jest wirus.12
Główne wirusy powodujące gastroenteritis wirusową
Istnieje kilka różnych wirusów, które mogą wywoływać gastroenteritis wirusową. Najczęstszymi z nich są:123
Norowirus
Norowirus jest najczęstszą przyczyną gastroenteritis wirusowej u dorosłych, odpowiadając za około 50% wszystkich przypadków wirusowego zapalenia żołądka i jelit na świecie. Szacuje się, że norowirus powoduje od 19 do 21 milionów przypadków gastroenteritis rocznie w Stanach Zjednoczonych. Jest on szczególnie odporny na temperaturę i środki dezynfekujące.1234
Norowirus jest wysoce zakaźny i odpowiada za około 90% ognisk epidemii gastroenteritis wirusowego oraz około 50% wszystkich przypadków gastroenteritis wirusowego na świecie. Jest główną przyczyną chorób przenoszonych przez żywność na całym świecie, odpowiadając za 58% przypadków zatruć pokarmowych w USA.123
Infekcje norovirusem często występują w miejscach o dużym zagęszczeniu ludzi, takich jak szkoły, domy opieki, statki wycieczkowe i restauracje. Może szybko rozprzestrzeniać się w zatłoczonych środowiskach i poprzez spożywanie skażonej żywności lub wody.12
Rotawirus
Rotawirus jest wiodącą przyczyną gastroenteritis wirusowej u dzieci na całym świecie. Przed wprowadzeniem rutynowych szczepień rotawirus był najczęstszą przyczyną biegunek u dzieci, powodując około 3,5 miliona przypadków rocznie w Stanach Zjednoczonych. Prawie wszystkie dzieci posiadały przeciwciała przeciwko rotawirusowi do 3 roku życia.12
Rotawirus jest szczególnie powszechny u niemowląt i małych dzieci, ale może również infekować dorosłych, choć objawy u nich są zwykle łagodniejsze. Wirus ten występuje głównie w okresie od grudnia do kwietnia. Dzieci zarażają się najczęściej, gdy wkładają palce lub inne zanieczyszczone wirusem przedmioty do ust.123
Adenowirus
Adenowirusy mogą powodować gastroenteritis u osób w każdym wieku. Częściej wywołują infekcje układu oddechowego, ale mogą również powodować infekcje żołądkowo-jelitowe, jeśli przypadkowo zostaną połknięte.12
Badacze od dawna rozpoznają, że niektóre adenowirusy jelitowe są ważną przyczyną gastroenteritis u niemowląt. Infekcja adenowirusem może trwać do 10 dni zanim pojawią się objawy.12
Astrowirus
Astrowirus dotyka głównie dzieci poniżej 3 roku życia. Powszechnie rozprzestrzenia się w przedszkolach, ale może również rozprzestrzeniać się w domach opieki dla osób starszych.12
Infekcja astrovirusem jest związana z 2-9% przypadków gastroenteritis u niemowląt na całym świecie, co czyni go trzecią najczęstszą przyczyną po rotawirusie i kaliciwirusie.12
Inne wirusy
Inne wirusy, które mogą wywoływać gastroenteritis wirusową, to m.in. sapowirus. U pacjentów z obniżoną odpornością dodatkowe wirusy (np. cytomegalowirus, enterowirus) mogą powodować gastroenteritis.123
Drogi transmisji gastroenteritis wirusowej
Gastroenteritis wirusowa jest wysoce zakaźna i może się rozprzestrzeniać na różne sposoby. Najczęstsze drogi transmisji obejmują:123
Kontakt bezpośredni z osobą zakażoną
Wirusy powodujące gastroenteritis są obecne w kale i wymiocinach zakażonych osób. Osoba zarażona wydziela miliardy cząstek wirusa w kale lub wymiocinach. Wystarczy zaledwie 10 cząstek, aby wywołać infekcję u kolejnej osoby.12
Bezpośredni kontakt z osobą zakażoną, w tym opieka nad nią, dzielenie się żywnością lub naczyniami, lub spożywanie żywności przygotowanej przez osobę zakażoną, może prowadzić do przeniesienia wirusa.12
Skażona żywność i woda
Spożywanie skażonej żywności lub wody jest powszechną drogą zakażenia. Niektóre skorupiaki, zwłaszcza surowe lub niedogotowane ostrygi, również mogą powodować chorobę. Skażona woda pitna jest przyczyną wirusowej biegunki.12
Osoby zajmujące się przygotowywaniem żywności, które są zakażone wirusem, mogą przenosić go na innych poprzez żywność i napoje, zwłaszcza jeśli nie myją rąk po skorzystaniu z toalety. Wirusy mogą również zanieczyszczać jedzenie i napoje, powodując 58% chorób przenoszonych przez żywność w Stanach Zjednoczonych, według CDC.12
Skażone powierzchnie i przedmioty
Mikroskopijne ślady zakażonego kału lub wymiocin mogą pozostawać na rękach ludzi lub powierzchniach. Te ślady mogą przenosić się na żywność i źródła wody. Możesz zarazić się wirusem poprzez skażoną żywność lub wodę, lub dotykając zakażonej osoby lub powierzchni, a następnie dotykając swoich ust.12
Zainfekowane osoby mogą rozprzestrzeniać wirusa na wszystko, czego dotykają. Wirusy te są niezwykle zakaźne i łatwo przenoszą się z osoby na osobę. Rozprzestrzeniają się poprzez kontakt z zakażoną żywnością, napojami, naczyniami, sztućcami i powierzchniami.12
Droga fekalno-oralna
Wirusy powodujące gastroenteritis rozprzestrzeniają się poprzez tzw. transmisję fekalno-oralną. Kał i wymiociny osoby chorującej na gastroenteritis mogą być skażone wirusem powodującym tę chorobę.12
Transmisja fekalno-oralna jest typowym sposobem rozprzestrzeniania się wirusowego gastroenteritis. Infekcja wirusami przebiega drogą fekalno-oralną, w tym poprzez skażoną żywność i wodę.12
Droga kropelkowa
Sugeruje się, że połknięcie unoszących się w powietrzu cząstek wirusowych po tym, jak ktoś wymiotował, może być również możliwą drogą transmisji niektórych wirusów. Wirusa można również przenosić poprzez oddychanie kropelek wyrzucanych do powietrza, na przykład z wymiotów.12
Grupy podwyższonego ryzyka dla gastroenteritis wirusowej
Chociaż gastroenteritis wirusowa może dotknąć każdego, niektóre osoby są bardziej narażone na ciężki przebieg infekcji:123
Małe dzieci
Układ odpornościowy dzieci nie jest w pełni rozwinięty, co naraża je na większe ryzyko zarażenia wirusami. Rotawirus jest najczęstszą przyczyną gastroenteritis u dzieci na całym świecie. Większość dzieci zaraża się przed ukończeniem 3 lat.12
U dzieci, zwłaszcza niemowląt i małych dzieci, występuje wyższe ryzyko odwodnienia z powodu wymiotów i biegunki. Rotawirus jest najczęstszą przyczyną ciężkiej biegunki prowadzącej do odwodnienia wśród niemowląt i dzieci na całym świecie.12
Osoby starsze
Z wiekiem układ odpornościowy staje się mniej skuteczny, co zwiększa podatność na infekcje. Osoby starsze są również bardziej narażone na powikłania, takie jak odwodnienie.12
Każdego roku notuje się około 900 zgonów związanych z norovirusem, głównie wśród dorosłych w wieku 65 lat i starszych.1
Osoby z obniżoną odpornością
Osoby z osłabionym układem odpornościowym są bardziej narażone na ciężki przebieg infekcji. Niektóre choroby przewlekłe, takie jak HIV, mogą osłabić układ odpornościowy i zwiększyć podatność na rozwój gastroenteritis.12
Gastroenteritis wirusowa może być poważną chorobą u osób, które nie są w stanie wypić wystarczającej ilości płynów, aby zastąpić to, co tracą przez wymioty lub biegunkę. Osoby z problemami z układem odpornościowym są narażone na odwodnienie, ponieważ mogą mieć cięższe objawy, w tym więcej wymiotów i biegunek.12
Osoby przebywające w dużych skupiskach ludzi
Przebywanie w bliskim kontakcie z innymi osobami może zwiększyć ryzyko zachorowania na gastroenteritis. Wirusowe gastroenteritis jest wysoce zakaźne, co prowadzi do wybuchów epidemii w szkołach, szpitalach, więzieniach i innych miejscach, gdzie duża liczba osób przebywa w bliskiej odległości.12
Gastroenteritis może dotknąć jedną osobę lub grupę osób, które jadły tę samą żywność lub piły tę samą wodę. Zarazki mogą dostać się do organizmu na wiele sposobów: bezpośrednio z żywności lub wody, za pośrednictwem przedmiotów, takich jak talerze i sztućce, przekazywane od osoby do osoby poprzez bliski kontakt.12
Mechanizmy patofizjologiczne gastroenteritis wirusowej
Objawy kliniczne gastroenteritis wirusowej są spowodowane efektami, jakie wirusy wraz z określonymi cytotoksynami mają na enterocyty jelita. Wirusy uszkadzają komórki w wyściółce jelita cienkiego. W rezultacie płyny wyciekają z komórek do jelita i powodują wodnistą biegunkę.12
Luźne i wodniste stolce, które są najczęstszym objawem grypy żołądkowej, są spowodowane rozpadem komórek jelitowych, co powoduje zaburzenia wchłaniania. Wirus może również zakłócać reabsorpcję wody, powodując wodniste, luźne stolce.12
Gastroenteritis wirusowa występuje, gdy wirus zakaża błonę śluzową żołądka i jelit, powodując zapalenie. Zapalenie jest wywołane odpowiedzią układu odpornościowego na infekcję wirusową. Niektóre z najczęstszych wirusów związanych z grypą żołądkową to rotawirus i norowirus.1
Inne przyczyny gastroenteritis
Chociaż wirusy są najczęstszą przyczyną gastroenteritis, istnieją również inne czynniki, które mogą wywoływać podobne objawy:12
Bakterie
Bakterie takie jak Escherichia coli i Salmonella mogą również wywoływać gastroenteritis, chociaż nie jest to tak powszechne jak przypadki wywołane przez wirusa. Bakteryjne gastroenteritis jest mniej powszechne niż wirusowe.12
Bakterie najczęściej implkowane w gastroenteritis to Campylobacter, Clostridioides difficile, Escherichia coli (zwłaszcza serotyp O157:H7), Salmonella, Shigella i Staphylococci, powodujące zatrucie pokarmowe gronkowcowe.12
Pasożyty
Pasożyty również mogą wywoływać gastroenteritis, ale nie jest to powszechne. Gastroenteritis spowodowane przez pasożyty (takie jak Giardia intestinalis i Cryptosporidium parvum) jest zwykle nabywane przez picie skażonej wody lub przez transmisję fekalno-oralną.12
Najczęstszymi pasożytami wywołującymi gastroenteritis są Giardia i Cryptosporidium.12
Substancje chemiczne i leki
Spożycie niektórych leków lub toksyn chemicznych, takich jak metale lub substancje roślinne, może prowadzić do gastroenteritis, choć jest to rzadkie. Wiele leków powoduje biegunkę.12
Chemikalia mogą uszkadzać i zapalać wyściółkę żołądka i jelit. Niektóre chemikalia robią to nawet w małych ilościach. Inne, takie jak alkohol i niektóre leki, mogą powodować gastroenteritis w większych dawkach.1
Odróżnienie gastroenteritis wirusowej od innych chorób
Gastroenteritis wirusowa jest często mylona z innymi chorobami o podobnych objawach, dlatego ważne jest, aby umieć je rozróżnić:12
Grypa żołądkowa vs. grypa sezonowa
Mimo że często nazywana „grypą żołądkową”, gastroenteritis wirusowa nie jest spowodowana przez wirusy grypy. Grypa jest infekcją układu oddechowego, która atakuje nos, gardło i płuca. Grypa żołądkowa jest natomiast zapaleniem żołądka i jelit.123
Grypa dotyka głównie nosa, gardła i płuc, natomiast grypa żołądkowa dotyka żołądka i jelit. Wirusy grypy nie powodują gastroenteritis wirusowej, a szczepionka przeciw grypie nie chroni przed nią.12
Zatrucie pokarmowe
Zatrucie pokarmowe występuje po spożyciu żywności lub wody skażonej szkodliwymi bakteriami, wirusami, toksynami lub pasożytami. W przeciwieństwie do gastroenteritis wirusowej, która jest prawie zawsze wywoływana przez wirusy, zatrucie pokarmowe może być spowodowane przez więcej niż 250 różnych chorób przenoszonych drogą pokarmową, przy czym bakterie takie jak E. coli, salmonella i campylobacter są najczęstszymi czynnikami.12
W porównaniu do zatrucia pokarmowego, grypa żołądkowa ma tendencję do występowania z większymi nudnościami i wymiotami, ale mniejszą biegunką. Gdy gastroenteritis jest spowodowane spożyciem żywności lub napojów skażonych wirusami, bakteriami, pasożytami lub chemikaliami, nazywa się to zatruciem pokarmowym.12
Znaczenie epidemiologiczne gastroenteritis wirusowej
Gastroenteritis wirusowa stanowi poważny problem zdrowia publicznego na całym świecie:12
Rozpowszechnienie infekcji
Ostra gastroenteritis wirusowa jest powszechną przyczyną zachorowalności i śmiertelności na świecie. Najczęstszą przyczyną choroby biegunkowej na świecie jest ostre wirusowe gastroenteritis. Mężczyźni i kobiety są dotknięci w równym stopniu. Norowirus jest najczęstszą wirusową przyczyną.12
Norowirus jest szacowany jako przyczyna od 19 do 21 milionów przypadków wirusowego gastroenteritis rocznie w Stanach Zjednoczonych. Na całym świecie ciężkie gastroenteritis jest uważane za przyczynę ponad miliona zgonów rocznie.12
Ogniska epidemii
Ostra gastroenteritis wirusowa powoduje ogniska epidemii w pewnych zamkniętych społecznościach, takich jak domy opieki, szkoły i statki wycieczkowe. Restauracje i catering są kolejnym powszechnym źródłem ognisk epidemii.12
Norowirus często zwiększa się w miesiącach zimowych z wielu powodów, ale głównym jest to, że wszyscy gromadzą się w pomieszczeniach, szczególnie w okresie świątecznym. Wirusowe gastroenteritis jest wysoce zakaźne, co prowadzi do wybuchów epidemii w szkołach, szpitalach, więzieniach i innych miejscach, gdzie duża liczba osób przebywa w bliskiej odległości.12
Wpływ szczepień na epidemiologię
Przed rutynowymi szczepieniami rotawirus był najczęstszą przyczyną biegunek u dzieci w populacji pediatrycznej, powodując około 3,5 miliona przypadków rocznie w Stanach Zjednoczonych. Od czasu wprowadzenia szczepionek przeciwko rotawirusowi, norowirus stał się najczęstszą przyczyną gastroenteritis we wszystkich grupach wiekowych, w tym u dzieci, w Stanach Zjednoczonych.12
Szczepienie małych dzieci szczepionką przeciwko rotawirusowi, gdy mają 2-3 miesiące, może zmniejszyć ryzyko rozwoju gastroenteritis. Szczepienie szczepionką przeciwko rotawirusowi chroni małe dzieci przed rotawirusem, który jest jedną z najczęstszych przyczyn gastroenteritis u dzieci.12
Podsumowanie etiologii gastroenteritis wirusowej
Gastroenteritis wirusowa jest powszechną chorobą zakaźną, która dotyka miliony ludzi na całym świecie. Jest ona spowodowana infekcją wirusową przewodu pokarmowego, głównie przez norowirus (u dorosłych) i rotawirus (u dzieci), a także adenowirus i astrowirus.12
Wirusy te są wysoce zakaźne i mogą rozprzestrzeniać się poprzez bezpośredni kontakt z zakażoną osobą, spożywanie skażonej żywności lub wody, lub dotykanie skażonych powierzchni. Najbardziej narażone na ciężki przebieg choroby są małe dzieci, osoby starsze i osoby z obniżoną odpornością.12
Chociaż wirusy są główną przyczyną gastroenteritis, bakterie, pasożyty i toksyny chemiczne również mogą wywoływać podobne objawy. Ważne jest, aby rozróżnić gastroenteritis wirusową od innych chorób o podobnych objawach, takich jak grypa sezonowa czy zatrucie pokarmowe, aby zapewnić odpowiednie leczenie.12
Szczepienia przeciwko rotawirusowi znacząco zmniejszyły liczbę przypadków gastroenteritis u dzieci, jednak norowirus pozostaje dominującą przyczyną tej choroby, szczególnie u dorosłych. Zrozumienie etiologii gastroenteritis wirusowej jest kluczowe dla skutecznej profilaktyki i zarządzania tą powszechną, ale zwykle samolimitującą się chorobą.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.