Gastroenteritis wirusowa (potocznie „grypa żołądkowa”)
Leczenie
Gastroenteritis wirusowa to zakażenie jelit wywołane przez wirusy, objawiające się wodnistą biegunką, bólami brzucha, nudnościami, wymiotami, bólami głowy, mięśni oraz czasami gorączką. Choroba rozwija się najczęściej drogą fekalno-oralną, przez kontakt z zakażonym lub spożycie skażonej żywności bądź wody. Leczenie jest objawowe, koncentruje się na zapobieganiu odwodnieniu poprzez regularne podawanie płynów, w tym doustnych płynów nawadniających z elektrolitami (np. Gastrolyte, Pedialyte), oraz stosowaniu lekkostrawnej diety (dieta BRAT). U dzieci szczególnie ważne jest monitorowanie nawodnienia, np. poprzez liczbę mokrych pieluch, a w przypadku ciężkiego odwodnienia lub niemożności przyjmowania płynów wskazane jest dożylne uzupełnianie płynów. Antybiotyki są nieskuteczne i niezalecane, a objawy zwykle ustępują samoistnie w ciągu 1-3 dni, choć mogą utrzymywać się do 10 dni.
- Gastroenteritis wirusowa (potocznie „grypa żołądkowa”) – Leczenie, terapia
- Brak specyficznego leczenia przyczynowego
- Nawodnienie jako podstawa leczenia
- Nawodnienie u dorosłych
- Nawodnienie u dzieci
- Leczenie ciężkiego odwodnienia
- Dieta podczas choroby
- Leki objawowe
- Probiotyki
- Inne metody wspomagające
- Kiedy skontaktować się z lekarzem
- Zapobieganie gastroenteritis wirusowej
- Główne zasady leczenia
- Kolejne rozdziały
Gastroenteritis wirusowa (potocznie „grypa żołądkowa”) – Leczenie, terapia
Gastroenteritis wirusowa to zakażenie jelit wywołane przez wirusy, objawiające się wodnistą biegunką, bólami brzucha, nudnościami, wymiotami, bólami głowy, bólami mięśni i czasami gorączką. Mimo że potocznie nazywana jest „grypą żołądkową”, nie jest to faktycznie grypa (influenza), która jest chorobą układu oddechowego. Infekcja rozwija się najczęściej poprzez kontakt z osobą zakażoną lub przez spożycie zanieczyszczonej żywności lub wody.12
Brak specyficznego leczenia przyczynowego
W przypadku wirusowego zapalenia żołądka i jelit zazwyczaj nie ma specyficznego leczenia medycznego – przeciwwirusowego. Ponieważ choroba jest spowodowana przez wirusy, antybiotyki nie są skuteczne i nie powinny być stosowane. Układ odpornościowy zazwyczaj sam zwalcza zakażenie, a objawy ustępują samoistnie w ciągu kilku dni.123
Leczenie gastroenteritis wirusowej koncentruje się głównie na zapobieganiu odwodnieniu oraz łagodzeniu objawów. Większość pacjentów z wirusowym zapaleniem żołądka i jelit wraca do zdrowia bez potrzeby zasięgania pomocy medycznej, a objawy zwykle ustępują w ciągu 1-3 dni, choć w niektórych przypadkach mogą utrzymywać się nawet przez 10 dni.123
Nawodnienie jako podstawa leczenia
Najważniejszym celem leczenia gastroenteritis wirusowej jest zapobieganie i leczenie odwodnienia poprzez uzupełnianie utraconych płynów i elektrolitów. Jest to szczególnie istotne, ponieważ odwodnienie jest głównym powikłaniem tej choroby.123
Zalecenia dotyczące nawodnienia obejmują:
- Picie dużych ilości płynów, najlepiej małymi łykami, często i regularnie, nawet co 5-10 minut12
- Stosowanie doustnych płynów nawadniających zawierających odpowiednio zbilansowane elektrolity, takich jak Gastrolyte, HYDRAlyte, Pedialyte lub Repalyte12
- Unikanie napojów zawierających duże ilości cukru, kofeiny lub napojów gazowanych, które mogą nasilać biegunkę12
- Picie płynów, takich jak woda, rozcieńczone soki owocowe, czyste buliony lub niesłodzone napoje sportowe12
W przypadku dzieci zaleca się stosowanie specjalnych doustnych płynów nawadniających, takich jak Pedialyte, Naturalyte, Infalyte lub CeraLyte. Nie należy podawać dzieciom samej wody, ponieważ nie jest ona dobrze wchłaniana i nie zastąpi odpowiednio utraconych elektrolitów. Należy również unikać podawania dzieciom soku jabłkowego, który może nasilać biegunkę.12
Nawodnienie u dorosłych
Dorośli z wirusowym zapaleniem żołądka i jelit powinni spożywać dużo płynów, takich jak buliony, soki, napoje sportowe z elektrolitami i woda. Ważne jest, aby pić często, małymi łykami, zwłaszcza jeśli występują nudności.12
Zaleca się picie około 200 ml płynu po każdym epizodzie biegunki. W przypadku wymiotów należy odczekać 5-10 minut, a następnie zacząć ponownie pić, ale wolniej.1
Nawodnienie u dzieci
U dzieci z wirusowym zapaleniem żołądka i jelit szczególnie ważne jest zapobieganie odwodnieniu. Rodzice powinni dokładnie monitorować liczbę mokrych pieluch u niemowląt i małych dzieci, gdyż mniejsza liczba mokrych pieluch jest sygnałem, że dziecko potrzebuje więcej płynów.1
Płyny powinny być podawane często, w małych ilościach, najlepiej co 30-60 minut. Dla niemowląt i małych dzieci należy używać łyżeczki (5 ml) lub strzykawki.1
Niemowlęta mogą nadal być karmione piersią lub mlekiem modyfikowanym, wraz z dodatkowymi płynami. Nie ma potrzeby zmiany na mleko sojowe.12
Leczenie ciężkiego odwodnienia
W przypadku ciężkiego odwodnienia lub niemożności utrzymania płynów z powodu nasilonych nudności i wymiotów, może być konieczne podawanie płynów dożylnie (IV). Dotyczy to zwłaszcza niemowląt i małych dzieci, osób starszych oraz pacjentów z osłabionym układem odpornościowym.123
Objawy odwodnienia, które wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej, to:
- Zmniejszone oddawanie moczu lub ciemny mocz
- Suchość w jamie ustnej i gardle
- Zawroty głowy przy wstawaniu
- Brak łez
- Nietypowa senność lub ospałość12
Dieta podczas choroby
Podczas choroby zaleca się stosowanie lekkostrawnej diety, która nie obciąża układu pokarmowego. Warto przestrzegać następujących zasad:12
- W początkowej fazie choroby można powstrzymać się od jedzenia stałych pokarmów przez kilka godzin, aby uspokoić żołądek12
- Gdy nudności i wymioty ustępują, można stopniowo wprowadzać lekkostrawne posiłki12
- Zalecana jest dieta BRAT (banany, ryż, mus jabłkowy, tosty) oraz inne lekkostrawne produkty, takie jak ziemniaki, chude mięso, oraz płatki owsiane12
- Należy unikać produktów mlecznych, tłustych, pikantnych potraw oraz napojów zawierających kofeinę i alkohol12
- Dzieci, które są głodne lub proszą o jedzenie, powinny otrzymywać małe porcje ich zwykłych potraw, ale należy unikać pokarmów o wysokiej zawartości cukru lub tłuszczu1
Leki objawowe
Chociaż wirusowe zapalenie żołądka i jelit zazwyczaj nie wymaga specyficznego leczenia, w niektórych przypadkach lekarz może zalecić leki łagodzące objawy:12
Leki przeciwwymiotne
W przypadku nasilonych wymiotów lekarz może przepisać leki przeciwwymiotne, takie jak:12
- Ondansetron (Zofran)
- Prochlorperazyna (Compazine)
- Promethazine (Phenergan)
- Metoklopramid (Reglan)123
Leki przeciwbiegunkowe
W niektórych przypadkach dorośli mogą stosować leki przeciwbiegunkowe, takie jak:12
- Loperamid (Imodium)
- Subsalicylan bizmutu (Pepto-Bismol, Kaopectate)12
Należy jednak unikać tych leków w przypadku występowania gorączki lub krwawej biegunki, a także nie powinny być stosowane u dzieci bez konsultacji z lekarzem.123
Leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe
Przy gorączce lub bólach można stosować paracetamol lub ibuprofen (nie należy podawać ibuprofenu niemowlętom poniżej 6 miesięcy). Należy przestrzegać zaleceń dotyczących dawkowania i częstotliwości podawania.12
Ważne: Nie należy podawać aspiryny dzieciom i nastolatkom z chorobą wirusową ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu Reye’a – potencjalnie zagrażającego życiu stanu.12
Probiotyki
Niektóre badania sugerują, że probiotyki mogą pomóc w skróceniu czasu trwania objawów gastroenteritis wirusowej. Probiotyki to pożyteczne bakterie, które żyją w układzie pokarmowym i są częścią zdrowego układu odpornościowego.12
Szczególnie przebadane szczepy probiotyczne to:
- Lactobacillus casei GG
- Saccharomyces boulardii1
Po ustąpieniu ostrej fazy choroby spożywanie niesłodzonego jogurtu z żywymi kulturami bakterii lub kefiru może pomóc przywrócić naturalną równowagę bakteryjną organizmu.12
Inne metody wspomagające
Odpoczynek
Odpoczynek jest bardzo ważnym elementem leczenia wirusowego zapalenia żołądka i jelit. Organizm potrzebuje energii do walki z infekcją, dlatego należy pozostać w domu, ograniczyć aktywność fizyczną i zapewnić sobie wystarczającą ilość snu.12
Naturalne remedia
Niektóre naturalne środki mogą pomóc w łagodzeniu objawów gastroenteritis wirusowej:
- Imbir – może łagodzić nudności i wymioty, ma właściwości przeciwwirusowe i przeciwgorączkowe12
- Mięta – może mieć właściwości przeciwwymiotne podobne do imbiru1
- Woda ryżowa (powstała po gotowaniu brązowego ryżu) – jest bogata w elektrolity i może pomóc w nawodnieniu1
Kiedy skontaktować się z lekarzem
Należy szukać pomocy medycznej, jeśli wystąpią następujące objawy:
- Niemożność utrzymania płynów przez 24 godziny
- Objawy odwodnienia (suchość w ustach, zmniejszone oddawanie moczu, zawroty głowy)
- Wymioty krwią lub krwawa biegunka
- Gorączka powyżej 39°C
- Silny ból brzucha
- Objawy utrzymujące się dłużej niż 3 dni123
Niemowlęta, małe dzieci, osoby starsze i osoby z osłabionym układem odpornościowym są bardziej narażone na powikłania związane z wirusowym zapaleniem żołądka i jelit, dlatego w ich przypadku należy wcześniej rozważyć konsultację lekarską.12
Zapobieganie gastroenteritis wirusowej
Ponieważ nie ma specyficznego leczenia wirusowego zapalenia żołądka i jelit, zapobieganie jest kluczowe. Najważniejsze środki profilaktyczne to:
- Częste mycie rąk wodą z mydłem przez co najmniej 20 sekund, szczególnie po korzystaniu z toalety i przed jedzeniem12
- Dokładne mycie owoców i warzyw przed spożyciem1
- Dezynfekcja zanieczyszczonych powierzchni1
- Unikanie bliskiego kontaktu z osobami chorymi1
- Szczepienie przeciwko rotawirusom u niemowląt – dostępne w wielu krajach, w tym w Stanach Zjednoczonych, i podawane dzieciom w pierwszym roku życia12
Główne zasady leczenia
Wirusowe zapalenie żołądka i jelit to samoograniczająca się choroba, która zwykle ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni. Leczenie koncentruje się na:
- Zapobieganiu odwodnieniu poprzez odpowiednie nawodnienie12
- Stosowaniu lekkostrawnej diety, gdy objawy zaczynają ustępować12
- Odpoczynku, który pomaga organizmowi zwalczyć infekcję12
- W razie potrzeby, stosowaniu leków łagodzących objawy, takich jak leki przeciwwymiotne i przeciwbiegunkowe (u dorosłych)12
Pamiętaj, że antybiotyki nie są skuteczne w leczeniu infekcji wirusowych, a większość przypadków wirusowego zapalenia żołądka i jelit można skutecznie leczyć w domu, stosując się do powyższych zaleceń.123
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.