Encopresis
Epidemiologia
Enkopresis, definiowana jako mimowolne lub dobrowolne oddawanie stolca w nieodpowiednich miejscach u dzieci powyżej 4. roku życia, występuje z częstością od 0,8% do 7,8%, z przewagą u chłopców (stosunek chłopców do dziewcząt 2:1 do 6:1, a w nietrzymaniu stolca bez zaparć nawet 9:1). W USA wskaźnik funkcjonalnego enkopresis wynosi około 4%, z 95% przypadków powiązanych z przewlekłym zaparciem. Epidemiologia wskazuje na spadek częstości wraz z wiekiem, jednak problem może utrzymywać się do okresu dojrzewania i wczesnej dorosłości. Zaparcia, dotykające od 0,7% do 29,6% dzieci, są głównym czynnikiem ryzyka, a ich częstość rośnie, co potwierdzają dane z USA wskazujące na niemal czterokrotny wzrost zaparć w ostatnich dekadach. Enkopresis jest niedodiagnozowany – w badaniach tylko 27-38% dzieci z tym problemem było konsultowanych lekarsko, mimo że generuje on znaczące obciążenie dla systemu opieki zdrowotnej, stanowiąc 3% wizyt u lekarzy POZ i 25% skierowań do gastroenterologów dziecięcych.
Epidemiologia enkopresis
Enkopresis, definiowana jako mimowolne lub dobrowolne oddawanie stolca w nieodpowiednich miejscach przez dzieci w wieku powyżej 4 lat (wiek, w którym można oczekiwać zakończenia treningu toaletowego), stanowi istotny problem zdrowotny na całym świecie12. Częstość występowania enkopresis na świecie szacuje się na poziomie od 0,8% do 7,8%, w zależności od zastosowanych kryteriów diagnostycznych i badanej populacji3.
Ogólna częstotliwość występowania
Dane epidemiologiczne wskazują, że enkopresis dotyka około 1-3% dzieci w wieku 5 lat456. W Stanach Zjednoczonych w retrospektywnym badaniu 482 dzieci w wieku od 4 do 17 lat korzystających z podstawowej opieki zdrowotnej stwierdzono wskaźnik występowania funkcjonalnego enkopresis na poziomie 4%7. Co istotne, w badaniu tym enkopresis był związany z zaparciem u 95% dzieci8.
Holenderskie badanie wykazało, że enkopresis występuje u 4,1% dzieci w wieku 5-6 lat i 1,6% dzieci w wieku 11-12 lat910. Inne badanie podaje, że 5,4% 7-letnich dzieci miało epizody zanieczyszczania się stolcem, ale tylko 1,4% doświadczało tego problemu raz lub więcej razy w tygodniu11.
Różnice płciowe
Enkopresis znacznie częściej występuje u chłopców niż u dziewcząt1213. Stosunek częstości występowania u chłopców w porównaniu do dziewcząt waha się od 2:1 do 6:11415. W niektórych badaniach wskazuje się nawet na stosunek 6:11617. W przypadku nietrzymania stolca bez zaparć (nieretencyjne nietrzymanie stolca) dysproporcja między płciami jest jeszcze większa – stosunek chłopców do dziewcząt wynosi nawet 9:118.
W klasycznym badaniu przeprowadzonym w Sztokholmie wskaźnik występowania enkopresis wśród chłopców w wieku 7-8 lat wynosił 2,3%, a wśród dziewcząt w tym samym wieku – 0,7%19. Ogólnie rzecz biorąc, około 70-80% dzieci zgłaszających się z enkopresis to chłopcy20.
Zmiany związane z wiekiem
Funkcjonalny enkopresis jest bardziej powszechny u młodszych dzieci, a jego częstość występowania maleje wraz z wiekiem2122. Badania wykazują, że problem ten dotyka 1,5-2,8% dzieci w wieku 4 lat23. Większość dzieci szuka pomocy medycznej w wieku 7-8 lat24.
Wbrew powszechnej opinii, że dzieci „wyrastają” z zaburzeń defekacji, enkopresis może utrzymywać się w okresie dojrzewania, a nawet we wczesnej dorosłości252627. Badanie porównujące częstość występowania zaparć i nietrzymania stolca u dzieci i młodych dorosłych wykazało, że te problemy występują z podobną częstotliwością w obu grupach wiekowych28.
Enkopresis a zaparcia
Istnieje silny związek między enkopresis a przewlekłymi zaparciami29. Szacuje się, że 90-95% przypadków enkopresis jest związanych z funkcjonalnym zaparciem3031. Około 10-30% dzieci z enkopresis ma nieretencyjne nietrzymanie stolca (bez zaparć)32.
Zaparcia są częstym problemem pediatrycznym na całym świecie, dotykającym od 0,7% do 29,6% populacji dziecięcej, według przeglądu systematycznego33. W badaniu przeprowadzonym w Jordanii zaparcia stwierdzono u 26,6% dzieci w wieku szkolnym, co odpowiada danym z wcześniejszych badań brazylijskich34.
Współwystępowanie zaparć i nietrzymania stolca odnotowano u 3,5% holenderskiej populacji ogólnej, przy czym u osób zdrowych odsetek ten był niższy i wynosił 1,9%35. Badacze wykazali, że osoby z zaparciami mają większe prawdopodobieństwo wystąpienia nietrzymania stolca36.
Czynniki ryzyka i monitorowanie
Czynniki socjoekonomiczne
Badania wskazują, że enkopresis częściej występuje wśród dzieci z obszarów o niższym statusie socjoekonomicznym373839. W badaniu holenderskim zaobserwowano, że enkopresis występował częściej wśród dzieci z bardzo zaniedbanych obszarów miasta40. Jednocześnie stwierdzono mniejszą częstość występowania enkopresis wśród dzieci pochodzenia marokańskiego i tureckiego41.
Różnice geograficzne
Większość badań populacyjnych dotyczących częstości występowania enkopresis przeprowadzono w Ameryce Północnej i Europie42. Do niedawna uważano, że zaparcia są głównie problemem świata rozwiniętego, jednak badania z Azji wykazały równie wysoką częstość występowania zaparć43. W badaniu przeprowadzonym na Sri Lance wśród dzieci w wieku 10-16 lat stwierdzono zaparcia u 10,6%, a w Japonii wskaźnik ten wynosił 18,5%44.
Monitorowanie i trendy
Dane wskazują, że zaparcia są coraz częstszym problemem. Analiza danych długoterminowych w USA, począwszy od 1979 roku, wykazała prawie 4-krotny wzrost częstości występowania zaparć w ciągu ostatniej dekady45. Zaobserwowano również wzrost liczby wizyt ambulatoryjnych i hospitalizacji z powodu zaparć między 1992 a 2004 rokiem, z ponad dwukrotnym wzrostem częstości diagnozowania zaparć w poradniach ambulatoryjnych i prawie 4-krotnym wzrostem częstości wypisów ze szpitala z diagnozą zaparć46. Dzieci poniżej 15 roku życia miały największą liczbę wizyt w klinikach z powodu zaparć47.
Wpływ na system opieki zdrowotnej
Korzystanie z usług medycznych
Zaparcia u dzieci stanowią 3% wizyt u lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej i aż 25% skierowań do gastroenterologów dziecięcych4849. Dzieci z zaparciami generują trzykrotnie wyższe koszty opieki zdrowotnej w porównaniu do dzieci bez zaparć50.
Mimo powszechności występowania enkopresis, problem ten pozostaje niedodiagnozowany i nieleczony. W holenderskim badaniu stwierdzono, że tylko 37,7% dzieci w wieku 5-6 lat i 27,4% dzieci w wieku 11-12 lat z enkopresis było kiedykolwiek konsultowanych przez lekarza z powodu tego problemu51. W badaniu Arhan i wsp. dotyczącym 176 kolejno skierowanych dzieci z zaparciami, tylko 8% miało skierowanie z diagnozą enkopresis, podczas gdy w rzeczywistości 68% z tych 176 dzieci cierpiało na ten objaw52.
W holenderskim badaniu populacyjnym 49,4% respondentów z zaparciami i 48,0% z nietrzymaniem stolca nie omówiło swoich dolegliwości z nikim53. Obecnie tylko niewielka część dzieci i młodych dorosłych z zaburzeniami defekacji otrzymuje odpowiednie leczenie objawowe54.
Badania kliniczne
Według bazy ClinicalTrials.gov przeprowadzono co najmniej 9 badań klinicznych dotyczących enkopresis, w tym 5 zakończonych i 3 nadal rekrutujące uczestników55. W badaniach tych uczestniczyło 152 ekspertów medycznych w dziedzinie enkopresis z 10 krajów i 18 stanów USA56.
Wnioski i implikacje kliniczne
Enkopresis jest złożonym, ale możliwym do rozwiązania problemem, który wymaga wczesnej interwencji57. Im dłużej problem istnieje, tym trudniej jest go leczyć58. Większość dzieci dobrze reaguje na leczenie, jednak enkopresis często nawraca, dlatego niektóre dzieci potrzebują ciągłego leczenia59.
Nieleczony enkopresis może prowadzić do niskiej samooceny i problemów w nawiązywaniu i utrzymywaniu przyjaźni60. Inne powikłania mogą obejmować przewlekłe zaparcia i nietrzymanie moczu61.
Zapobieganie enkopresis powinno koncentrować się na odpowiednim treningu toaletowym dziecka w odpowiednim wieku i w pozytywny sposób626364. Ważne jest również wczesne rozpoznawanie objawów zaparć, takich jak suche, twarde lub rzadkie stolce, i konsultowanie ich z lekarzem65.
Przewlekły charakter problemu oraz jego wpływ na jakość życia dziecka podkreślają znaczenie wczesnej diagnozy i interwencji w przypadku enkopresis66. Współpraca między rodzicami, lekarzami i innymi specjalistami jest kluczowa dla skutecznego leczenia tego zaburzenia67.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.