Choroba behçeta
Epidemiologia
Choroba Behçeta (BD) to przewlekłe, wieloukładowe zapalenie naczyń, obejmujące zarówno małe, jak i duże naczynia, z charakterystycznymi nawrotowymi zmianami błon śluzowych oraz zajęciem narządu wzroku, układu naczyniowego, neurologicznego, stawowego, żołądkowo-jelitowego i innych. Epidemiologia BD wykazuje wyraźną zmienność geograficzną i etniczną, z najwyższą częstością występowania w krajach wzdłuż dawnego Jedwabnego Szlaku (Turcja: 80-420/100 000; Iran: 68-80/100 000; Japonia, Korea, Chiny: 13,5-35/100 000). W krajach zachodnich częstość jest znacznie niższa (USA: 0,12-5,2/100 000; Wielka Brytania: 0,64-19,07/100 000). Choroba najczęściej dotyka młodych dorosłych (20-40 lat, średnio 25-30 lat), z cięższym przebiegiem u mężczyzn i osób młodszych. Silny związek genetyczny z antygenem HLA-B51 (częstość u pacjentów 44,5-82% w krajach Jedwabnego Szlaku, ok. 15% w Europie i USA) wskazuje na istotny udział czynników genetycznych w patogenezie, choć HLA-B51 odpowiada za mniej niż 20% ryzyka genetycznego.
- Epidemiologia choroby Behçeta
- Dystrybucja geograficzna
- Zróżnicowanie etniczne i geograficzne
- Występowanie w zależności od płci i wieku
- Tendencje epidemiologiczne i regionalne różnice
- Związek z czynnikami genetycznymi
- Trendy i zmiany w czasie
- Występowanie rodzinne
- Regionalne różnice w manifestacji klinicznej
- Wnioski i perspektywy
Epidemiologia choroby Behçeta
Choroba Behçeta (BD) jest rzadkim, przewlekłym, nieuleczalnym, wieloukładowym schorzeniem zapalnym naczyń, które może dotyczyć zarówno małych, jak i dużych naczyń krwionośnych. Charakteryzuje się ona nawracającymi zmianami w obrębie błony śluzowej, a także zajęciem narządu wzroku, układu naczyniowego, stawowego, neurologicznego, żołądkowo-jelitowego, moczowo-płciowego, płucnego i sercowego.123
Dystrybucja geograficzna
Choroba Behçeta wykazuje wyraźną dystrybucję geograficzną, z najwyższą częstością występowania w krajach wzdłuż dawnego „Jedwabnego Szlaku”, który rozciąga się od wschodnich rejonów Azji do basenu Morza Śródziemnego.123 Kraje te obejmują Turcję, Iran, Irak, Uzbekistan, Turkmenistan, Chiny i Japonię.4
Najwyższa częstość występowania choroby Behçeta jest obserwowana w Turcji, gdzie osiąga wartości od 80 do 420 przypadków na 100 000 mieszkańców.123 W innych krajach wzdłuż Jedwabnego Szlaku, takich jak Iran, Japonia, Korea, Chiny i Arabia Saudyjska, częstość występowania waha się od 13,5 do 35 przypadków na 100 000 mieszkańców.123
W Europie i Ameryce Północnej choroba jest znacznie rzadsza. W Stanach Zjednoczonych częstość występowania szacuje się na poziomie od 0,12 do 5,2 przypadków na 100 000 mieszkańców.123 W Wielkiej Brytanii częstość występowania wynosi około 0,64 na 100 000 mieszkańców, choć nowsze badania wskazują na wyższe wartości.123
Zróżnicowanie etniczne i geograficzne
Interesujące dane pochodzą z badań przeprowadzonych wśród populacji imigrantów w krajach zachodnich. W Paryżu częstość występowania choroby Behçeta w 2003 roku wynosiła 7,1 na 100 000 mieszkańców, przy czym wartości te różniły się znacząco w zależności od pochodzenia etnicznego: 2,4 na 100 000 wśród osób pochodzenia europejskiego, 34,6 na 100 000 wśród osób pochodzenia północnoafrykańskiego i 17,5 na 100 000 wśród osób pochodzenia azjatyckiego.12
Podobne obserwacje poczyniono w Holandii, gdzie w badaniu wieloośrodkowym obejmującym pacjentów z rejonu Rotterdamu wykazano częstość występowania choroby Behçeta na poziomie 1 na 100 000 wśród Holendrów pochodzenia kaukaskiego, 71 na 100 000 wśród osób pochodzenia tureckiego i 39 na 100 000 wśród osób pochodzenia marokańskiego.123 Sugeruje to, że ryzyko zachorowania może być bardziej związane z czynnikami genetycznymi niż środowiskowymi.
W południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych, gdzie mieszka wielu imigrantów, częstość występowania wynosi 8,9-10,6 przypadków na 100 000 mieszkańców, z rozkładem etnicznym: 49,2% Amerykanie pochodzenia latynoskiego, 31,7% Amerykanie pochodzenia europejskiego, 14,3% rdzenni Amerykanie i 1,7% osoby pochodzące z krajów Jedwabnego Szlaku.1
Występowanie w zależności od płci i wieku
Choroba Behçeta najczęściej dotyka młodych dorosłych w wieku od 20 do 40 lat, przy czym średni wiek zachorowania to 25-30 lat.123 Choroba rzadziej występuje u dzieci, chociaż istnieją doniesienia o przypadkach młodzieńczej postaci choroby Behçeta (pacjenci poniżej 16. roku życia).1
Zróżnicowanie płciowe w występowaniu choroby Behçeta wykazuje zmienność geograficzną. W krajach Bliskiego Wschodu choroba częściej dotyka mężczyzn, z proporcjami mężczyzn do kobiet wynoszącymi 3,8:1 w Izraelu, 5,3:1 w Egipcie i 3,4:1 w Turcji.12 Natomiast w krajach zachodnich, w tym w Stanach Zjednoczonych, obserwuje się przewagę kobiet (stosunek 5:1).12 W Niemczech, Japonii i Brazylii choroba nieznacznie częściej występuje u kobiet.1
Warto zauważyć, że choroba ma zwykle cięższy przebieg u mężczyzn i u osób młodszych.123 Szczególnie przypadki, które rozwijają się przed 25. rokiem życia, częściej wiążą się z zajęciem narządu wzroku i bardziej aktywnym przebiegiem klinicznym.12
Tendencje epidemiologiczne i regionalne różnice
W ostatnich latach obserwuje się wzrost częstości występowania choroby Behçeta w wielu krajach, co może być związane z lepszym rozpoznawaniem choroby oraz migracją z regionów endemicznych.12 W Wielkiej Brytanii, według badania z 2020 roku, częstość występowania wzrosła do 19,07 na 100 000 mieszkańców, co stanowi znaczący wzrost w porównaniu z 12,5 na 100 000 w 2006 roku.1
W Hiszpanii, w regionie Kantabrii, przeprowadzono badanie epidemiologiczne, które wykazało częstość występowania na poziomie 10,14 na 100 000 mieszkańców w 2018 roku, co jest wartością wyższą niż w innych krajach południowej Europy.12
W Walii częstość występowania choroby Behçeta oszacowano na 11,1 na 100 000 mieszkańców na podstawie danych zbieranych w latach 1995-2020.1 W tym badaniu większość przypadków (76,9%) stanowiły kobiety.1
Pojawiają się dowody sugerujące, że choroba Behçeta w regionach nieendemicznych może mieć łagodniejszy przebieg, co wskazuje na potencjalny wpływ czynników środowiskowych na ciężkość choroby.12
Związek z czynnikami genetycznymi
Najważniejszym znanym czynnikiem genetycznym w patogenezie choroby Behçeta jest obecność antygenu HLA-B51.123 Meta-analiza 18 badań dotyczących HLA-B51 wykazała, że związek tego antygenu z chorobą Behçeta wzmacnia się geograficznie w kierunku wschodnim wzdłuż Jedwabnego Szlaku.1
Częstość występowania antygenu HLA-B51 wynosi 20-25% w populacji ogólnej i 50-80% u pacjentów z chorobą Behçeta w krajach położonych na historycznym Jedwabnym Szlaku.1 Natomiast w krajach, gdzie choroba Behçeta występuje rzadko, częstość ta wynosi odpowiednio 2-8% i 15%.12
Badania wykazały, że częstość występowania HLA-B51 u pacjentów z chorobą Behçeta w Turcji wynosi 54-82%, w Japonii 44,5%, w Iranie 48,9%, a w Europie Północnej i Ameryce około 15%.1 Obecność HLA-B51 jest uznawana za marker złego rokowania.1
Chociaż HLA-B51 jest najsilniej związanym znanym czynnikiem genetycznym, odpowiada on za mniej niż 20% ryzyka genetycznego, nawet w przypadkach rodzinnych, które stanowią mniej niż 5% wszystkich przypadków.12 Wskazuje to na istnienie innych, dotychczas niepoznanych czynników genetycznych.
Trendy i zmiany w czasie
W ostatnich dekadach zaobserwowano zmiany w charakterystyce epidemiologicznej choroby Behçeta. W niektórych regionach endemicznych odnotowano spadek częstości występowania, ciężkości i manifestacji klinicznych choroby.1
Badanie przeprowadzone w Tunezji wykazało zmniejszenie częstości występowania zapalenia tylnego odcinka błony naczyniowej oka w okresie od 1995 do 2017 roku.1 Podobne obserwacje poczyniono w innych regionach, gdzie choroba wydaje się mieć łagodniejszy przebieg. Może to wynikać z wyższego poziomu edukacji pacjentów, rosnącej świadomości choroby oraz dostępności nowszych leków immunomodulujących i biologicznych.1
Występowanie rodzinne
Większość przypadków choroby Behçeta ma charakter sporadyczny, chociaż odnotowano przypadki rodzinnego występowania, znane jako skupiska rodzinne.12 Posiadanie krewnego pierwszego stopnia z chorobą Behçeta zwiększa ryzyko zachorowania.1
Występowanie rodzinne choroby Behçeta jest rzadkie i nie można określić wyraźnego wzorca dziedziczenia w większości przypadków. Jednak w badaniu przeprowadzonym w Wielkiej Brytanii w 2016 roku wykazano, że częstość posiadania krewnego pierwszego stopnia również dotkniętego chorobą wynosiła 17% wśród dzieci z chorobą Behçeta.1
W niemieckim rejestrze choroby Behçeta rodzinne występowanie wykryto u 3,2% niemieckich i 15,5% tureckich pacjentów (p=0,016).1 Opisano również wcześniejsze występowanie choroby w kolejnych pokoleniach, znane jako antycypacja genetyczna.12
Regionalne różnice w manifestacji klinicznej
Manifestacje kliniczne choroby Behçeta mogą się różnić w zależności od regionu geograficznego.1 Podczas gdy w Turcji i Japonii zgłaszano mniejsze zajęcie narządu wzroku i naczyń, zajęcie przewodu pokarmowego jest częstsze w Japonii i Korei niż w innych krajach.12
Zajęcie układu nerwowego zgłaszano w 4-49% przypadków, ale w dużych seriach badań częstość ta wynosi zazwyczaj między 3% a 9% wszystkich pacjentów z chorobą Behçeta.1 Drugą najczęstszą formą zajęcia neurologicznego jest zakrzepica zatok żylnych mózgu, która może występować u 12-20% pacjentów z chorobą Behçeta z pierwotnym zajęciem neurologicznym.1
Zajęcie narządu wzroku występuje u około 56% pacjentów, przy czym średni wiek wystąpienia objawów ocznych wynosi 30 lat.1 Zajęcie narządu wzroku było pierwszą manifestacją choroby Behçeta u 8,6% pacjentów.1
Monitoring i rejestry choroby
W celu lepszego zrozumienia epidemiologii choroby Behçeta w różnych krajach utworzono rejestry pacjentów. Niemiecki Rejestr Choroby Adamantiades-Behçeta, założony w 1990 roku w Berlinie, dostarcza aktualnych danych dotyczących epidemiologii, manifestacji klinicznej i przebiegu choroby w Niemczech.1 Częstość występowania choroby w Berlinie Zachodnim wynosiła 1,68 na 100 000 w 1989 roku i wzrosła do 2,26 na 100 000 w 1994 roku.1
W Wielkiej Brytanii przeprowadzono badanie epidemiologiczne u dzieci i młodzieży z chorobą Behçeta, finansowane przez Behçet’s UK (dawniej Behçet’s Syndrome Society), które rozpoczęło się w kwietniu 2015 roku.1
System Informatyczny Reumatologii dla Efektywności (RISE) w Stanach Zjednoczonych jest wykorzystywany do charakterystyki pacjentów z chorobą Behçeta, analizując ich cechy charakterystyczne i stosowanie leków.1 Badania te pokazują, że pacjenci z chorobą Behçeta w Stanach Zjednoczonych są przeważnie kobietami, co różni się od kohort na Bliskim Wschodzie.1
Znaczenie dla zdrowia publicznego
Choroba Behçeta, mimo rzadkiego występowania, stanowi istotne wyzwanie dla zdrowia publicznego ze względu na potencjalnie poważne powikłania i wpływ na jakość życia pacjentów. Badania wykazały zwiększone ryzyko choroby niedokrwiennej serca [aHR 3,09 (1,28-7,44)], zakrzepicy żylnej [aHR 4,80 (2,42-9,54)] i śmiertelności [aHR 1,40 (1,07-1,84)] u pacjentów z chorobą Behçeta w porównaniu z odpowiednimi grupami kontrolnymi.1
Całkowita śmiertelność wynosi około 5%, ale opóźnienie w diagnozie i leczeniu może prowadzić do znacznej chorobowości.1 Szczególnie zajęcie narządu wzroku może prowadzić do trwałego upośledzenia wzroku, a zanik nerwu wzrokowego był najistotniejszą przyczyną upośledzenia wzroku, zidentyfikowaną u 54% pacjentów z oczną postacią choroby Behçeta.1
Zajęcie pnia mózgu lub rdzenia kręgowego, częste nawroty, wczesna progresja choroby i wysoka pleocytoza płynu mózgowo-rdzeniowego są czynnikami złego rokowania w przypadku pierwotnego neurologicznego zespołu Behçeta.1
| Region/Kraj | Częstość występowania (na 100 000) | Dominująca płeć | Częstość HLA-B51 |
|---|---|---|---|
| Turcja | 80-420 | Mężczyźni | 54-82% |
| Iran | 68-80 | Mężczyźni | 48.9% |
| Japonia, Korea, Chiny | 13.5-35 | Kobiety (Japonia) | 44.5% (Japonia) |
| USA | 0.12-5.2 | Kobiety (5:1) | ~15% |
| Wielka Brytania | 0.64-19.07 | Kobiety | ~15% |
| Hiszpania (Kantabria) | 10.14 | Stosunek M/K 0.97 | Brak danych |
| Walia | 11.1 | Kobiety (76.9%) | Brak danych |
| Niemcy | 1.68-2.26 | Kobiety | Brak danych |
| Szwajcaria | 4.03 | Brak danych | Brak danych |
| Francja (Paryż) | 7.1 | Brak danych | Brak danych |
| Holandia (Rotterdam) – Holendrzy | 1 | Brak danych | Brak danych |
| Holandia (Rotterdam) – Turcy | 71 | Brak danych | Brak danych |
| Holandia (Rotterdam) – Marokańczycy | 39 | Brak danych | Brak danych |
Wnioski i perspektywy
Epidemiologia choroby Behçeta wykazuje znaczną zmienność geograficzną i etniczną, z najwyższą częstością występowania w krajach wzdłuż dawnego Jedwabnego Szlaku. Choroba częściej dotyka młodych dorosłych, a jej ciężkość jest większa u mężczyzn i osób młodszych. Silny związek z antygenem HLA-B51 sugeruje znaczący wpływ czynników genetycznych na rozwój choroby.12
Obserwowane różnice w manifestacji klinicznej między regionami geograficznymi wskazują na możliwy wpływ czynników środowiskowych i genetycznych na fenotyp choroby. Ostatnie tendencje sugerują zmniejszenie ciężkości choroby w niektórych regionach, co może być związane z lepszą świadomością, wcześniejszą diagnozą i dostępnością skuteczniejszych metod leczenia.1
W kontekście zdrowia publicznego ważne jest zwiększenie świadomości na temat choroby Behçeta, szczególnie w regionach o niskiej częstości występowania, gdzie opóźnienia w diagnozie mogą prowadzić do poważnych powikłań. Dalsze badania są potrzebne, aby lepiej zrozumieć przyczyny zwiększonej częstości występowania choroby wśród kobiet w Stanach Zjednoczonych i jej możliwy wpływ na ciężkość choroby i leczenie.1
Kontynuacja badań genetycznych, w tym identyfikacja biomarkerów, może w przyszłości pomóc w odróżnieniu choroby Behçeta od innych schorzeń i umożliwić wcześniejszą diagnozę.12 Aktualne dane epidemiologiczne są niezbędne do planowania opieki zdrowotnej, alokacji zasobów i rozwoju ukierunkowanych strategii profilaktycznych i terapeutycznych dla pacjentów z chorobą Behçeta.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.