Choroba behçeta
Objawy
Choroba Behçeta to przewlekłe, autoimmunologiczne zapalenie naczyń o różnej wielkości, manifestujące się wielonarządowo z okresami zaostrzeń i remisji. Dominującymi objawami są owrzodzenia jamy ustnej (97-99%) i narządów płciowych (75-80%), zmiany skórne (60-90%), zapalenie błony naczyniowej oka (50-70%) z ryzykiem utraty wzroku u 25% pacjentów, oraz zapalenie stawów (45-60%) o charakterze nieerozyjnym. Zajęcie układu naczyniowego (7-49%) obejmuje zarówno tętnice, jak i żyły, prowadząc do zakrzepicy, tętniaków i zwężeń, natomiast neuro-Behçet występuje u 5-10% chorych, najczęściej z zajęciem pnia mózgu i objawami neurologicznymi o ciężkim przebiegu. Przewód pokarmowy jest zajęty u 3-26% pacjentów, z owrzodzeniami i ryzykiem perforacji, co może utrudniać różnicowanie z chorobą Leśniowskiego-Crohna. Czynniki pogarszające rokowanie to płeć męska, młody wiek zachorowania (<25 lat) oraz zajęcie oczu, układu nerwowego, dużych naczyń i przewodu pokarmowego.
- Charakterystyka choroby Behçeta
- Główne objawy choroby Behçeta
- Owrzodzenia jamy ustnej
- Owrzodzenia narządów płciowych
- Zmiany skórne
- Zajęcie narządu wzroku
- Zapalenie stawów
- Rzadsze manifestacje choroby Behçeta
- Zajęcie układu naczyniowego
- Zajęcie układu nerwowego
- Zajęcie przewodu pokarmowego
- Inne objawy systemowe
- Przebieg i rokowanie choroby Behçeta
- Choroba Behçeta w szczególnych populacjach
- Wpływ choroby Behçeta na jakość życia
- Podsumowanie progresji choroby Behçeta
Charakterystyka choroby Behçeta
Choroba Behçeta to rzadkie, przewlekłe schorzenie autoimmunologiczne charakteryzujące się zapaleniem naczyń krwionośnych (zapalenie naczyń) o różnej wielkości w całym organizmie. Choroba ta wpływa na liczne układy organizmu, a jej objawy mogą wydawać się początkowo niepowiązane ze sobą. Najczęściej dotyka osoby w wieku 20-30 lat, choć może wystąpić w każdym wieku.123
Choroba Behçeta cechuje się okresami zaostrzeń (rzutów), kiedy objawy nasilają się, oraz okresami remisji, gdy objawy ustępują lub zmniejszają się. Ten wzorzec nawrotów i remisji jest charakterystyczny dla choroby, a czas trwania poszczególnych faz jest nieprzewidywalny. U większości pacjentów z czasem intensywność objawów zmniejsza się, choć nie zawsze dochodzi do całkowitego ich ustąpienia.345
Główne objawy choroby Behçeta
Owrzodzenia jamy ustnej
Owrzodzenia jamy ustnej występują u niemal wszystkich pacjentów (97-99%) z chorobą Behçeta i często są pierwszym objawem choroby. Przypominają afty, ale zazwyczaj są liczniejsze, częstsze, większe i bardziej bolesne. Owrzodzenia te mogą pojawiać się na wargach, języku, dziąsłach, podniebieniu, gardle i błonie śluzowej policzków.624
Owrzodzenia mają postać okrągłych lub owalnych zmian o średnicy od 1 do 20 mm, z białą lub żółtą podstawą otoczoną czerwoną obwódką. Zwykle goją się w ciągu 1-3 tygodni bez pozostawiania blizn, ale mają tendencję do nawracania. Mogą występować pojedynczo lub w grupach, powodując znaczny dyskomfort i utrudniając mówienie, jedzenie i picie.167
Owrzodzenia narządów płciowych
Owrzodzenia narządów płciowych występują u około 75-80% pacjentów z chorobą Behçeta. Zmiany te są podobne do owrzodzeń jamy ustnej, ale mają tendencję do bycia większymi, głębszymi i często goją się pozostawiając blizny. U mężczyzn owrzodzenia najczęściej występują na mosznie i prąciu, a u kobiet na sromie, pochwie, a czasem na szyjce macicy.268
Owrzodzenia narządów płciowych są zazwyczaj bolesne i mogą utrudniać aktywność seksualną. Ze względu na swoje umiejscowienie, mogą być bardziej podatne na zakażenia. Dodatkowo, u kobiet głębokie owrzodzenia pochwy mogą w rzadkich przypadkach prowadzić do powstania przetok pęcherzowych.97
Zmiany skórne
Manifestacje skórne występują u 60-90% pacjentów z chorobą Behçeta. Obejmują one różne typy zmian, w tym:627
- Zmiany trądzikopodobne – mogą wystąpić na całym ciele12
- Rumień guzowaty (erythema nodosum) – bolesne, czerwonawe, wyniosłe guzki, najczęściej pojawiające się na podudziach210
- Objaw patergii – nadwrażliwość skóry na drobne urazy, w wyniku której po ukłuciu lub zadrapaniu pojawia się czerwony guzek lub owrzodzenie24
- Inne zmiany skórne, takie jak pęcherzyki czy płytkie lub głębokie bolesne owrzodzenia2
Zmiany skórne mogą ustępować samoistnie w ciągu 10-14 dni, ale często nawracają. W niektórych przypadkach mogą pozostawiać przebarwienia lub delikatne blizny.1112
Zajęcie narządu wzroku
Zapalenie oczu jest jednym z najbardziej poważnych objawów choroby Behçeta i występuje u około 50-70% pacjentów. Zajęcie narządu wzroku jest częstsze u mężczyzn i młodszych pacjentów. Zazwyczaj pojawia się w ciągu pierwszych 2-3 lat od diagnozy, choć u 10-15% pacjentów może być pierwszym objawem prowadzącym do rozpoznania choroby.6713
Najczęstszym typem zapalenia oczu w chorobie Behçeta jest zapalenie błony naczyniowej (zapalenie naczyniówki, uveitis), które może obejmować przednią i/lub tylną część oka. Objawami są:21413
- Ból oczu
- Zaczerwienienie
- Nadwrażliwość na światło (fotofobia)
- Nieostre widzenie
- Łzawienie
- W przypadku przedniego zapalenia błony naczyniowej może wystąpić hypopyon (nagromadzenie komórek zapalnych w przedniej komorze oka)
Najpoważniejsze manifestacje dotyczące narządu wzroku związane są z zajęciem tylnego odcinka oka. Charakterystyczną cechą choroby Behçeta jest martwicze zapalenie naczyń siatkówki, które wyjątkowo może dotyczyć zarówno tętnic, jak i żył siatkówki. Bez odpowiedniego leczenia, zapalenie oczu może prowadzić do trwałej utraty wzroku u około 25% pacjentów.13915
Zapalenie stawów
Zajęcie stawów występuje u około 45-60% pacjentów z chorobą Behçeta. Najczęstszą manifestacją jest nieerozyjne, niedeformujące zapalenie stawów (artretyzm) o charakterze monoartritis lub polyartritis. Typowo dotyczy dużych stawów, takich jak kolana, kostki, łokcie i nadgarstki.196
Zapalenie stawów w chorobie Behçeta charakteryzuje się:218
- Obrzękiem, zaczerwienieniem i tkliwością zajętych stawów
- Bólem i sztywnością
- Trwaniem objawów przez 1-3 tygodnie
- Samoistnym ustępowaniem bez trwałych uszkodzeń
Objawy stawowe mogą nasilać się i ustępować, ale rzadko prowadzą do trwałych deformacji czy uszkodzeń stawów. U pacjentów ze zmianami trądzikowatymi częściej obserwuje się zapalenie stawów.816
Rzadsze manifestacje choroby Behçeta
Zajęcie układu naczyniowego
Zajęcie układu naczyniowego występuje u około 7-49% pacjentów z chorobą Behçeta, częściej u mężczyzn. Choroba Behçeta jest wyjątkowa wśród zapaleń naczyń ze względu na zdolność do zajmowania naczyń krwionośnych wszystkich rozmiarów i typów – zarówno tętnic, jak i żył.1098
Manifestacje naczyniowe obejmują:11110
- Powierzchowne zapalenie żył (thrombophlebitis) i zakrzepica żył głębokich
- Zakrzepica żyły głównej, zatok żylnych opony twardej i zespół Budda-Chiariego
- Tętnicze manifestacje prowadzące do zwężenia, zakrzepicy i powstawania tętniaków
- Zajęcie aorty i tętnicy płucnej, które może powodować zagrażające życiu niedrożności lub krwotoki z powodu pęknięcia tętniaka
Zapalenie naczyń może prowadzić do zakrzepicy, co skutkuje obrzękiem, bólem i zaczerwienieniem kończyn. W przypadku dużych tętnic, zapalenie może prowadzić do powstawania tętniaków (wybrzuszeń ściany tętnicy, które mogą pęknąć), zwężeń lub niedrożności naczyń.117
Zajęcie układu nerwowego
Zajęcie ośrodkowego układu nerwowego (neuro-Behçet) występuje u 5-10% pacjentów z chorobą Behçeta i jest częstsze u mężczyzn. Zazwyczaj pojawia się około 5 lat po wystąpieniu pierwszych objawów choroby i wiąże się z długoterminową chorobowością i śmiertelnością.9818
Choroba Behçeta częściej zajmuje ośrodkowy układ nerwowy niż obwodowy, a w 80% przypadków jest to zajęcie miąższowe, najczęściej pnia mózgu. Manifestacje neurologiczne mogą obejmować:81810
- Bóle głowy
- Gorączkę
- Sztywność karku (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych)
- Zaburzenia równowagi
- Zaburzenia koordynacji ruchów
- Objawy móżdżkowe i piramidowe
- Zaburzenia czuciowe
- Zmiany osobowości
- Zaburzenia pamięci
- Udar mózgu
- Encefalopatię
- W rzadkich przypadkach demencję
Przewlekły przebieg postępujący choroby związany jest z gorszym rokowaniem i większym ryzykiem zgonu. Badania wykazują, że 35-45% pacjentów z zajęciem neurologicznym staje się niepełnosprawnych z czasem.1815
Zajęcie przewodu pokarmowego
Zajęcie przewodu pokarmowego występuje u 3-26% pacjentów z chorobą Behçeta, z różną częstością w zależności od populacji. Jest znacznie częstsze w Japonii niż na Bliskim Wschodzie i w regionie Morza Śródziemnego.910
Manifestacje żołądkowo-jelitowe obejmują:148
- Owrzodzenia śluzówki przypominające afty jamy ustnej, które mogą występować w całym przewodzie pokarmowym, najczęściej w okolicy krętniczo-kątniczej, okrężnicy i przełyku
- Ból brzucha
- Biegunkę
- Krwawienie z przewodu pokarmowego
- W ciężkich przypadkach perforację, szczególnie w obrębie zmian krętniczo-kątniczych
Zajęcie przewodu pokarmowego w chorobie Behçeta może czasami przypominać nieswoiste choroby zapalne jelit, takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna, co może utrudniać diagnostykę różnicową.1519
Inne objawy systemowe
Choroba Behçeta może również powodować szereg innych objawów systemowych, w tym:4720
- Zmęczenie – ekstremalne zmęczenie fizyczne lub psychiczne jest częstym objawem ogólnym
- Gorączka – może towarzyszyć zaostrzeniom choroby
- Zajęcie płuc – rzadkie, ale może obejmować tętniaki tętnicy płucnej, nadciśnienie płucne, zatory płucne i włóknienie tkanki płucnej
- Zajęcie nerek – niezbyt częste, głównie pod postacią zapalenia nerek lub amyloidozy
- Zajęcie serca – może obejmować zapalenie osierdzia, zapalenie wsierdzia, zapalenie mięśnia sercowego, zakrzepicę komorową (przeważnie prawostronną) i zajęcie zastawek
U niektórych pacjentów mogą również wystąpić objawy ze strony narządu słuchu i równowagi.21
Przebieg i rokowanie choroby Behçeta
Choroba Behçeta ma przewlekły charakter z okresami zaostrzeń i remisji. Przebieg choroby może się różnić znacząco między pacjentami – u niektórych występują tylko łagodne objawy, podczas gdy inni doświadczają ciężkich manifestacji z zajęciem wielu narządów.52223
Czynniki wpływające na przebieg i rokowanie obejmują:15924
- Płeć – mężczyźni mają zazwyczaj cięższy przebieg choroby
- Wiek zachorowania – wcześniejszy wiek zachorowania (przed 25 rokiem życia) wiąże się z cięższym przebiegiem
- Zajęcie narządów – zajęcie oczu, układu nerwowego, dużych naczyń i układu pokarmowego wiąże się z gorszym rokowaniem
- Czas trwania choroby – aktywność choroby często zmniejsza się z czasem
U większości pacjentów objawy stają się mniej intensywne z wiekiem, a częstość nawrotów zmniejsza się. Śmiertelność w chorobie Behçeta jest niska, ale zgon może nastąpić z powodu zajęcia neurologicznego, choroby naczyniowej, perforacji jelit, chorób sercowo-płucnych lub jako powikłanie terapii immunosupresyjnej.15825
Główne przyczyny zwiększonej śmiertelności to pęknięte tętniaki płucne i obwodowe oraz zajęcie neurologiczne i żołądkowo-jelitowe. Ryzyko zgonu jest najwyższe w pierwszym roku po rozpoznaniu oraz u młodych mężczyzn i pacjentów z chorobą tętnic.2615
Rokowanie wzrokowe
Bez leczenia rokowanie wzrokowe w przypadku zapalenia błony naczyniowej w chorobie Behçeta jest bardzo złe, z ryzykiem ślepoty u ponad 75% pacjentów. Według badań, wskaźniki upośledzenia widzenia (20/50 lub gorzej) i ślepoty (20/200 lub gorzej) wynosiły odpowiednio 12% rocznie i 9% rocznie.1526
Jednakże w ostatnich latach zauważalny jest trend spadkowy ciężkości choroby Behçeta, a ryzyko ślepoty spadło z 75% do 25%. Badacze przypisują to przede wszystkim wzrostowi stosowania leków immunomodulujących i immunosupresyjnych, choć naukowcy w Japonii uważają, że również inne czynniki, w tym styl życia i higiena, mogą odgrywać rolę.152613
Choroba Behçeta w szczególnych populacjach
Choroba Behçeta u dzieci
Choroba Behçeta u dzieci stanowi około 15-20% wszystkich przypadków. Pediatryczna postać choroby różni się od postaci dorosłej. U dzieci częściej występuje zajęcie układu pokarmowego, objawy neurologiczne, bóle stawowe i dodatni wywiad rodzinny, podczas gdy zmiany narządów płciowych i zmiany naczyniowe są częstsze u dorosłych.23927
Dzieci z chorobą Behçeta częściej doświadczają aftowego zapalenia okolicy odbytu i bólu stawów, rzadziej mają owrzodzenia narządów płciowych i zajęcie naczyń, a zapalenie błony naczyniowej ma u nich cięższy przebieg.9
Choroba może przejść w remisję, ale może mieć też zaostrzenia. Większość dzieci z chorobą Behçeta doświadcza długich okresów remisji, po których następują zaostrzenia choroby.27
Różnice między płciami
Istnieją znaczące różnice w przebiegu choroby Behçeta między mężczyznami i kobietami:92827
- Choroba występuje częściej u mężczyzn w krajach Bliskiego Wschodu i basenu Morza Śródziemnego, podczas gdy w Japonii, Korei, Europie i USA obserwuje się równy rozkład między płciami lub nieznaczną przewagę kobiet
- U mężczyzn choroba ma zazwyczaj cięższy przebieg
- Zajęcie oczu, układu nerwowego i duże naczynia są częściej dotknięte u mężczyzn
- W populacji pacjentów z neuro-Behçet, mężczyźni są 2,8 razy bardziej narażeni na rozwój objawów neurologicznych niż kobiety
Te różnice między płciami sugerują możliwą patologię choroby Behçeta zależną od płci.29
Wpływ choroby Behçeta na jakość życia
Choroba Behçeta może znacząco wpływać na jakość życia pacjentów ze względu na:73031
- Przewlekły ból – bolesne owrzodzenia jamy ustnej i narządów płciowych, bóle stawów
- Ograniczenia funkcjonalne – trudności w jedzeniu, mówieniu, aktywności seksualnej
- Zmęczenie – które może wynikać z zapalenia, utraty sprawności fizycznej, bólu, obniżonego nastroju i/lub problemów ze snem
- Widoczne zmiany – które mogą wpływać na obraz ciała i samoocenę
- Nieprzewidywalność choroby – niepewność co do zaostrzeń i remisji
- Wpływ na pracę – niepełnosprawność wśród pacjentów z chorobą Behçeta jest wysoka, powodując, że wielu z nich rezygnuje z pracy lub zmienia jej rodzaj
Główne przyczyny rezygnacji z pracy to owrzodzenia jamy ustnej wpływające na mowę oraz zmęczenie. Kompleksowe podejście do leczenia, w tym leczenie zapalenia, próby zwiększenia sprawności fizycznej, rozwiązywanie problemów ze snem, bólem i nastrojem, może poprawić jakość życia pacjentów z chorobą Behçeta.731
Podsumowanie progresji choroby Behçeta
Choroba Behçeta jest przewlekłą chorobą zapalną charakteryzującą się nawracającymi okresami zaostrzeń i remisji. Jej przebieg jest nieprzewidywalny, ale u większości pacjentów z czasem obserwuje się zmniejszenie aktywności choroby.52232
Progresja choroby zazwyczaj obejmuje następujące etapy:15923
- Początkowe objawy – najczęściej owrzodzenia jamy ustnej, które mogą poprzedzać inne objawy o miesiące lub lata
- Rozwój dodatkowych objawów – zajęcie stawów, skóry, narządów płciowych i oczu zazwyczaj pojawia się we wczesnej fazie choroby
- Zajęcie ośrodkowego układu nerwowego i dużych naczyń – jeśli występuje, to zwykle później w przebiegu choroby
- Z czasem choroba najczęściej staje się mniej aktywna, ale całkowita remisja jest rzadka
Dzięki nowoczesnym strategiom leczenia, w tym terapii immunosupresyjnej i agresywnemu podejściu, nastąpiła poprawa rokowania w ciężkich postaciach choroby Behçeta. Dla większości osób z chorobą Behçeta oczekuje się normalnej długości życia, a przy odpowiedniej pomocy medycznej mogą prowadzić zbliżone do normalnego codzienne życie.92213
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.