Leki w grupie
„preparaty do stosowania zewnętrznego na skórę”

Preparaty do stosowania zewnętrznego na skórę obejmują szeroką gamę produktów leczniczych przeznaczonych do aplikacji na powłoki skórne w celu uzyskania działania miejscowego lub ogólnoustrojowego. Mechanizmy działania tych preparatów są różnorodne i zależą od zawartych w nich substancji aktywnych. Najczęściej mają one za zadanie nawilżać, łagodzić stan zapalny, zwalczać infekcje, przyspieszać gojenie ran lub łagodzić ból.

Wśród preparatów do stosowania zewnętrznego wyróżniamy kilka form aplikacyjnych: maści (np. Maść z antybiotykiem), kremy (np. Hydrocortisonum Aflofarm), żele (np. Voltaren), płyny (np. Octenisept), aerozole (np. Panthenol), plastry lecznicze (np. Lidokain plaster) oraz inne formy aplikacyjne dostosowane do potrzeb terapeutycznych.

Do najważniejszych grup preparatów do stosowania zewnętrznego należą: kortykosteroidy (hydrokortyzon, mometazon, klobetazol – dostępne jako Hydrocortisonum Aflofarm, Elocom, Dermovate), antybiotyki miejscowe (mupirocyna, kwas fusydowy – Bactroban, Fucidin), leki przeciwgrzybicze (klotrimazol, terbinafina – Clotrimazolum GSK, Lamisilatt), leki przeciwzapalne niesteroidowe (diklofenak, ketoprofen – Voltaren, Ketonal), leki znieczulające miejscowo (lidokaina, benzokaina – Lidocain, Anestezol) oraz preparaty keratolityczne (kwas salicylowy, mocznik – Salicylowy Vis, Krem z mocznikiem Medispirant).

Największą zaletą stosowania preparatów zewnętrznych jest możliwość uzyskania wysokiego stężenia substancji leczniczej w miejscu aplikacji przy jednoczesnym zminimalizowaniu działań ogólnoustrojowych. Dodatkowo, łatwość aplikacji i możliwość samodzielnego stosowania przez pacjenta zwiększa komfort terapii i poprawia compliance. W przypadku wielu schorzeń dermatologicznych preparaty miejscowe są terapią pierwszego wyboru, pozwalającą uniknąć stosowania leków doustnych.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem preparatów zewnętrznych obejmują przede wszystkim ryzyko reakcji alergicznych i podrażnień skóry. Długotrwałe stosowanie miejscowych kortykosteroidów może prowadzić do ścieńczenia skóry, rozszerzenia naczyń krwionośnych i uzależnienia. Istnieje również ryzyko wchłaniania systemowego niektórych substancji aktywnych, co może prowadzić do ogólnoustrojowych działań niepożądanych, szczególnie przy aplikacji na dużą powierzchnię skóry, na uszkodzoną skórę lub przy długotrwałym stosowaniu.

Pod względem działania leczniczego preparaty do stosowania zewnętrznego na skórę można podzielić na: przeciwzapalne i przeciwświądowe (kortykosteroidy, inhibitory kalcyneuryny), przeciwbakteryjne (antybiotyki miejscowe), przeciwgrzybicze (azole, alliloaminy), przeciwwirusowe (acyklowir, pencyklowir), keratolityczne i złuszczające (kwas salicylowy, mocznik), przeciwbólowe i przeciwzapalne (NLPZ miejscowe), nawilżające i natłuszczające (emolienty), oraz preparaty specjalistyczne do leczenia łuszczycy, trądziku i innych specyficznych chorób skóry.