Leki w grupie
„pochodne alkaloidów sporyszu”

Pochodne alkaloidów sporyszu to grupa leków otrzymywanych z grzybów pasożytujących na zbożach (Claviceps purpurea) lub syntetycznie. Działają one głównie poprzez wpływ na receptory serotoninowe, dopaminowe i adrenergiczne, wykazując działanie przeciwmigrenowe, przeciwparkinsonowskie oraz hamujące laktację. Mechanizm ich działania polega na stymulacji lub blokowaniu specyficznych receptorów w ośrodkowym układzie nerwowym oraz obwodowo.

Najważniejsze leki z tej grupy to ergotamina (preparaty: Ergotaminum, Cafergot), dihydroergotamina (DHE, Dihydergot), bromokryptyna (Bromergon, Parlodel), kabergolina (Dostinex), lizuryd (Dopergin), oraz metysergid (Deseril). Nowsze preparaty jak pergolid i ropinirol są często stosowane w leczeniu choroby Parkinsona.

Do głównych zalet stosowania pochodnych alkaloidów sporyszu należy ich skuteczność w leczeniu migreny, zwłaszcza w fazie ostrej (ergotamina, dihydroergotamina), zdolność normalizacji stężenia prolaktyny (bromokryptyna, kabergolina), efektywność w leczeniu objawów choroby Parkinsona (bromokryptyna, pergolid), a także możliwość hamowania laktacji po porodzie (kabergolina).

Największe niebezpieczeństwa związane z tą grupą leków to ryzyko rozwoju zwłóknień zastawek serca i płuc przy długotrwałym stosowaniu, możliwość wystąpienia ergotyzmu (obkurczenie naczyń, martwica tkanek) przy przedawkowaniu, działania niepożądane ze strony układu sercowo-naczyniowego (nadciśnienie, zaburzenia rytmu serca), oraz interakcje z innymi lekami, szczególnie inhibitorami CYP3A4.

Pochodne alkaloidów sporyszu można podzielić na kilka podgrup: alkaloidy ergotaminowe (ergotamina, dihydroergotamina) stosowane głównie w migrenie; agoniści dopaminy (bromokryptyna, kabergolina, pergolid) używane w chorobie Parkinsona i hiperprolaktynemii; oraz pochodne kwasu lizergowego (metysergid, lizuryd) stosowane w migrenie i zaburzeniach neurologicznych. Obecnie wiele klasycznych pochodnych alkaloidów sporyszu jest zastępowanych przez nowsze, bezpieczniejsze leki o podobnym mechanizmie działania, ale mniejszej liczbie działań niepożądanych.