Leki w grupie
„barbiturany”
Barbiturany to grupa leków działających hamująco na ośrodkowy układ nerwowy (OUN). Mechanizm ich działania polega na nasileniu hamującego wpływu kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) poprzez wydłużenie czasu otwarcia kanału chlorowego w receptorze GABA-A. Dzięki temu zwiększają przepuszczalność błony komórkowej dla jonów chlorkowych, co prowadzi do hiperpolaryzacji błony i w efekcie do zmniejszenia pobudliwości neuronów.
W zależności od czasu działania barbiturany dzielimy na: długodziałające (fenobarbital), średnio długo działające (amobarbital, pentobarbital) oraz krótkodziałające (tiopental, metoheksital). Ze względu na zastosowanie możemy je podzielić na stosowane jako leki nasenne i uspokajające, leki przeciwdrgawkowe oraz anestetyki stosowane do wprowadzenia do znieczulenia ogólnego.
Do najważniejszych substancji czynnych z tej grupy należą: fenobarbital (Luminal), tiopental (Thiopental), pentobarbital (Nembutal), sekobarbital (Seconal) oraz amobarbital (Amytal). W Polsce obecnie dostępny jest głównie fenobarbital – jako lek przeciwpadaczkowy oraz tiopental – stosowany w anestezjologii.
Główne zalety barbituranów to szybki początek działania (szczególnie w przypadku tiopentalu stosowanego dożylnie), skuteczność w leczeniu niektórych typów padaczki (fenobarbital) oraz relatywnie niski koszt. Fenobarbital pozostaje lekiem z wyboru w leczeniu drgawek u noworodków oraz istotnym elementem terapii padaczki lekoopornej.
Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem barbituranów są jednak znaczące. Leki te mają wąski indeks terapeutyczny, co oznacza, że różnica między dawką terapeutyczną a toksyczną jest niewielka. Powodują silne uzależnienie fizyczne i psychiczne, a ich przedawkowanie może prowadzić do depresji oddechowej i śmierci. Przy długotrwałym stosowaniu występuje zjawisko indukcji enzymów wątrobowych, co prowadzi do licznych interakcji z innymi lekami. Nagłe odstawienie barbituranów u osób uzależnionych może wywołać zespół abstynencyjny z drgawkami, który stanowi zagrożenie życia.
Z powodu tych zagrożeń, barbiturany zostały w dużej mierze wyparte przez bezpieczniejsze leki, takie jak benzodiazepiny czy nowsze leki przeciwpadaczkowe. Współcześnie ich zastosowanie jest ograniczone głównie do leczenia padaczki (fenobarbital), znieczulenia ogólnego (tiopental) oraz w niektórych krajach do eutanazji i wykonywania kary śmierci (pentobarbital).