Leki w grupie
„analogi hormonu uwalniającego gonadotropinę”

Analogi hormonu uwalniającego gonadotropinę (GnRH) to grupa leków, które naśladują działanie naturalnego hormonu GnRH, odpowiedzialnego za stymulację przysadki mózgowej do produkcji gonadotropin: hormonu luteinizującego (LH) i hormonu folikulotropowego (FSH). Działają one poprzez początkową stymulację wydzielania gonadotropin, a następnie – przy długotrwałym stosowaniu – prowadzą do desensytyzacji receptorów GnRH w przysadce, co skutkuje zahamowaniem produkcji hormonów płciowych.

Analogi GnRH dzielą się na dwie główne podgrupy: agoniści GnRH i antagoniści GnRH. Agoniści (np. leuprorelina, goserelina) początkowo powodują wzrost wydzielania gonadotropin („flare-up effect”), a po kilku dniach stosowania – ich supresję. Antagoniści (np. cetrorelix, ganireliks) natychmiast blokują receptory GnRH, prowadząc do szybkiego spadku poziomu gonadotropin bez efektu początkowej stymulacji.

Do najważniejszych analogów GnRH należą: leuprorelina (Eligard, Lucrin), goserelina (Zoladex), tryptorelina (Diphereline, Decapeptyl), buserelina (Suprefact), cetrorelix (Cetrotide) oraz ganireliks (Orgalutran). W Polsce dostępne są zarówno preparaty do podania podskórnego, jak i domięśniowego, w formie iniekcji o przedłużonym uwalnianiu (1-, 3- lub 6-miesięcznych).

Główne zalety stosowania analogów GnRH obejmują możliwość odwracalnej blokady osi podwzgórze-przysadka-gonady, kontrolowaną supresję hormonów płciowych oraz dostępność preparatów o różnym czasie działania. Leki te są również dobrze tolerowane przez większość pacjentów i stanowią alternatywę dla leczenia chirurgicznego w wielu wskazaniach.

Największe niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem analogów GnRH to objawy hipoestrogenizmu u kobiet (uderzenia gorąca, suchość pochwy, zmniejszenie gęstości mineralnej kości) i hipogonadyzmu u mężczyzn (impotencja, zmniejszenie libido, utrata masy mięśniowej). Długotrwałe stosowanie może zwiększać ryzyko osteoporozy, dlatego często zaleca się terapię uzupełniającą (add-back therapy). Ponadto, u pacjentów z rakiem gruczołu krokowego początkowo może wystąpić zaostrzenie objawów związane z efektem „flare-up” przy stosowaniu agonistów GnRH.

Analogi GnRH znajdują zastosowanie w leczeniu hormonozależnych nowotworów (raka gruczołu krokowego, raka piersi), endometriozy, mięśniaków macicy, przedwczesnego dojrzewania płciowego oraz w kontrolowanej stymulacji jajników w protokołach zapłodnienia pozaustrojowego.