Wskazania do stosowania
żelatyna
Żelatyna w postaci zmodyfikowanej płynnej stanowi istotny składnik koloidalnych środków osoczozastępczych, stosowanych w leczeniu hipowolemii i wstrząsu o różnej etiologii, w tym urazowego, chirurgicznego, zakaźnego i toksycznego. Preparaty takie jak Gelaspan i Geloplasma, rozpuszczone w izotonicznych roztworach elektrolitów, umożliwiają szybkie przywrócenie objętości wewnątrznaczyniowej oraz stabilizację parametrów hemodynamicznych. Gelaspan (4% żelatyny, 40 g/1000 ml) zawiera m.in. 151 mmol/l sodu, 4 mmol/l potasu, 1 mmol/l wapnia i ma pH 7,4 ± 0,3, co czyni go preferowanym preparatem w krążeniu pozaustrojowym oraz w sytuacjach wymagających dłuższego utrzymania objętości krążącej. Geloplasma (3% żelatyny, 30 g/1000 ml) z mleczanami (30 mmol/l) i pH 5,8–7,0 jest wskazana do doraźnego leczenia wstrząsu i niedociśnienia związanego z porażeniem naczyń podczas narkozy.
Wskazania do stosowania żelatyny jako substancji czynnej
Żelatyna, występująca w postaci zmodyfikowanej płynnej żelatyny, stanowi kluczowy składnik koloidalnych środków osoczozastępczych. Preparaty zawierające tę substancję czynną rozpuszczone są w izotonicznym, zbilansowanym roztworze elektrolitów, co czyni je wartościową opcją terapeutyczną w stanach nagłych wymagających szybkiego przywrócenia objętości wewnątrznaczyniowej oraz poprawy parametrów hemodynamicznych.1
Leczenie hipowolemii i stanów wstrząsowych
Podstawowym wskazaniem do zastosowania preparatów zawierających żelatynę jest leczenie hipowolemii o różnym stopniu nasilenia – zarówno względnej, jak i całkowitej – oraz stan wstrząsu.2 Geloplasma znajduje zastosowanie w szybkim, doraźnym leczeniu wstrząsu hipowolemicznego wynikającego z różnych stanów patologicznych, takich jak krwotok, odwodnienie, przeciek włosowaty czy oparzenia.3
Preparaty żelatyny są również wskazane w leczeniu wstrząsu naczyniowego o różnej etiologii, w tym pochodzenia:4
- Urazowego – powstającego w wyniku ciężkich obrażeń ciała
- Chirurgicznego – występującego jako powikłanie rozległych zabiegów operacyjnych
- Zakaźnego – towarzyszącego ciężkim zakażeniom, w tym sepsie
- Toksycznego – spowodowanego działaniem substancji toksycznych
5
Profilaktyka niedociśnienia w procedurach medycznych
Ważnym wskazaniem do zastosowania żelatyny jest profilaktyka niedociśnienia w różnych sytuacjach klinicznych. Gelaspan stosuje się w zapobieganiu spadkom ciśnienia związanym ze względną hipowolemią podczas wprowadzania do znieczulenia zewnątrzoponowego lub rdzeniowego.6 Znieczulenie regionalne może prowadzić do blokady współczulnej i rozszerzenia naczyń, co skutkuje względnym niedoborem objętości wewnątrznaczyniowej – w takich przypadkach podanie żelatyny pomaga utrzymać stabilne parametry hemodynamiczne.
Ponadto, żelatyna znajduje zastosowanie w profilaktyce niedociśnienia związanego z utratą dużych ilości krwi w trakcie planowych zabiegów chirurgicznych.7 Szczególnie w przypadku rozległych operacji, gdzie spodziewana jest znacząca utrata krwi, preparaty z żelatyną stanowią wartościową opcję terapeutyczną pozwalającą na szybkie uzupełnienie objętości wewnątrznaczyniowej.
Leczenie niedociśnienia wywołanego farmakologicznie
Żelatyna w postaci Geloplasmy jest wskazana w leczeniu względnego niedociśnienia wywołanego przez produkty lecznicze obniżające ciśnienie w mechanizmie porażenia naczyń, szczególnie podczas narkozy.8 Wiele leków anestetycznych oraz innych środków stosowanych podczas znieczulenia może powodować rozszerzenie naczyń krwionośnych i spadek ciśnienia tętniczego. W takich przypadkach podanie preparatu żelatyny pozwala na wypełnienie łożyska naczyniowego i stabilizację parametrów hemodynamicznych.
Zastosowanie w krążeniu pozaustrojowym
Unikatowym wskazaniem dla preparatu Gelaspan jest wykorzystanie podczas procedury z zastosowaniem krążenia pozaustrojowego jako składnika płynu płuczącego w połączeniu z roztworami krystaloidów (np. w aparacie płuco-serce).9 W takich procedurach, jak operacje kardiochirurgiczne z użyciem krążenia pozaustrojowego, żelatyna może być stosowana jako składnik roztworu wypełniającego obwód pozaustrojowy, co przyczynia się do utrzymania odpowiedniej objętości krążącej podczas procedury.
Charakterystyka dostępnych preparatów żelatyny
Na rynku farmaceutycznym dostępne są różne preparaty zawierające żelatynę jako substancję czynną, różniące się składem i stężeniem zarówno żelatyny, jak i towarzyszących elektrolitów.
| Parametr | Gelaspan | Geloplasma |
|---|---|---|
| Stężenie żelatyny | 40,0 g/1000 ml (4%) | 30,0 g/1000 ml (3%) |
| Postać żelatyny | Żelatyna zmodyfikowana płynna | Częściowo zhydrolizowana i sukcynylowana |
| Masa cząsteczkowa | Średnio 26 500 daltonów | Nie określono |
| Stężenie sodu | 151 mmol/l | 150 mmol/l |
| Stężenie potasu | 4 mmol/l | 5 mmol/l |
| Stężenie magnezu | 1 mmol/l | 1,5 mmol/l |
| Stężenie wapnia | 1 mmol/l | Nie zawiera |
| Stężenie chlorków | 103 mmol/l | 100 mmol/l |
| Aniony organiczne | Octany (24 mmol/l) | Mleczany (30 mmol/l) |
| Osmolarność/Osmolalność | 284 mosmol/l | 295 mOsm/kg |
| pH | 7,4 ± 0,3 | 5,8 do 7,0 |
10
11
Różnice w składzie i zastosowaniu preparatów
Wybór konkretnego preparatu żelatyny powinien uwzględniać nie tylko podstawowe wskazanie kliniczne, ale również specyfikę składu elektrolitowego i fizjologiczne potrzeby pacjenta. Gelaspan z wyższym stężeniem żelatyny (4%) i zbilansowanym składem elektrolitów (zawierającym wapń) może być preferowany w przypadkach wymagających większego efektu wypełnienia łożyska naczyniowego i dłuższego utrzymywania się w krążeniu. Jest to również jedyny preparat wskazany do stosowania w krążeniu pozaustrojowym.12
Geloplasma z niższym stężeniem żelatyny (3%) i zawierająca mleczany zamiast octanów może być szczególnie przydatna w doraźnym leczeniu wstrząsu różnego pochodzenia oraz niedociśnienia związanego z porażeniem naczyń podczas narkozy.13
Wnioski kliniczne
Żelatyna jako substancja czynna w postaci koloidalnego środka osoczozastępczego stanowi wartościową opcję terapeutyczną w szeregu stanów klinicznych wymagających szybkiego wyrównania objętości wewnątrznaczyniowej. Jej zastosowanie obejmuje zarówno leczenie, jak i profilaktykę stanów hipowolemicznych oraz hipotensyjnych o różnej etiologii.14 15
Przy zalecaniu pacjentowi stosowania preparatów żelatyny należy uwzględnić specyfikę każdego z dostępnych produktów, ich skład elektrolitowy, stężenie substancji czynnej oraz konkretne wskazania rejestracyjne. Odpowiedni dobór preparatu może znacząco wpłynąć na skuteczność terapeutyczną w określonych sytuacjach klinicznych.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.
- Dawkowanie i sposób podawania
- Działania niepożądane
- Interakcje
- Przeciwwskazania stosowania
- Przedawkowanie
- Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
- Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
- Właściwości farmakodynamiczne
- Właściwości farmakokinetyczne
- Wpływ na płodność, ciążę i laktację
- Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
- Wskazania do stosowania