Przedawkowanie
żelatyna

Przedawkowanie preparatów zawierających żelatynę zmodyfikowaną płynną, takich jak Gelaspan czy Geloplasma, prowadzi do hiperwolemii i przeciążenia układu krążenia, co manifestuje się obniżeniem hematokrytu oraz rozcieńczeniem białek osocza. Zaburzenia te wywołują nieprawidłowości w równowadze elektrolitowej i kwasowo-zasadowej, a także zwiększenie ciśnienia w krążeniu płucnym, co może skutkować przesiękiem płynów do przestrzeni pozanaczyniowej i obrzękiem płuc. Klinicznie obserwuje się objawy takie jak ból głowy (związany z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzczaszkowym), duszność wynikającą z upośledzenia wymiany gazowej oraz zator żyły szyjnej wskazujący na przeciążenie układu żylnego. Upośledzenie funkcji serca i płuc jest konsekwencją przeciążenia objętościowego i zaburzeń elektrolitowych.

Przedawkowanie żelatyny – potencjalne zagrożenia

Przedawkowanie produktów zawierających żelatynę (w postaci żelatyny zmodyfikowanej płynnej) jako substancję czynną może prowadzić do szeregu poważnych konsekwencji dla układu krążenia i równowagi wodno-elektrolitowej organizmu. Przedawkowanie preparatów żelatynowych, takich jak Gelaspan czy Geloplasma, wiąże się przede wszystkim z ryzykiem wystąpienia hiperwolemii i przeciążenia układu krwionośnego.1

Podstawowe konsekwencje przedawkowania

Przedawkowanie żelatyny prowadzi do znaczącego zmniejszenia hematokrytu oraz rozcieńczenia białek osocza. Tym zaburzeniom mogą towarzyszyć istotne zmiany w równowadze elektrolitowej oraz kwasowo-zasadowej organizmu.2 3

Zwiększone ciśnienie w krążeniu płucnym, będące konsekwencją przedawkowania, może powodować przesięk płynów do przestrzeni pozanaczyniowej, co w efekcie może prowadzić do obrzęku płuc.4

Objawy kliniczne przedawkowania

W wyniku przedawkowania żelatyny może dojść do upośledzenia czynności serca i płuc z rozwijającym się obrzękiem płuc. Typowe objawy przeciążenia układu krążenia obejmują:5

  • Ból głowy – wynikający z podwyższonego ciśnienia i przeciążenia naczyń mózgowych
  • Duszność – związana z upośledzeniem wymiany gazowej w płucach
  • Zator żyły szyjnej – widoczny objaw przeciążenia układu żylnego

6

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Leczenie przedawkowania żelatyny powinno obejmować natychmiastowe działania mające na celu zmniejszenie objętości krwi krążącej i przywrócenie równowagi elektrolitowej:7 8

  1. Natychmiastowe przerwanie infuzji preparatu żelatynowego
  2. Podanie szybko działających diuretyków (leków moczopędnych) w celu redukcji hiperwolemii
  3. Leczenie objawowe w zależności od stanu klinicznego pacjenta
  4. Ścisłe monitorowanie stężenia elektrolitów w celu kontroli zaburzeń elektrolitowych i kwasowo-zasadowych

9 10

Tabela objawów przedawkowania żelatyny

Objawy Opis Mechanizm patofizjologiczny
Hiperwolemia Zwiększona objętość krwi krążącej prowadząca do przeciążenia układu krążenia Nadmierna podaż żelatyny jako koloidu, zwiększająca objętość osocza
Obniżenie hematokrytu Zmniejszenie proporcji objętości erytrocytów do objętości całej krwi Rozcieńczenie krwi przez nadmierną podaż preparatu koloidowego
Rozcieńczenie białek osocza Zmniejszenie stężenia naturalnych białek osocza Efekt rozcieńczenia wynikający z nadmiernej objętości płynów pozakomórkowych
Zaburzenia równowagi elektrolitowej Nieprawidłowe stężenia jonów elektrolitowych w przestrzeni wewnątrz- i zewnątrznaczyniowej Redystrybucja płynów i elektrolitów pomiędzy różnymi przestrzeniami
Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej Nieprawidłowe wartości pH krwi i zaburzenia buforów Efekt wtórny do zaburzeń elektrolitowych i zmian perfuzji tkanek
Ból głowy Uogólniony lub miejscowy ból głowy, często o charakterze ciśnieniowym Przekrwienie naczyń mózgowych, zwiększone ciśnienie wewnątrzczaszkowe
Duszność Uczucie braku powietrza, przyśpieszony i płytki oddech Obrzęk płuc, upośledzenie wymiany gazowej
Obrzęk płuc Gromadzenie się płynu w przestrzeni pęcherzykowej i śródmiąższowej płuc Zwiększone ciśnienie hydrostatyczne w krążeniu płucnym, przesięk płynu do przestrzeni pozanaczyniowej
Zator żyły szyjnej Widoczne wypełnienie i rozszerzenie żył szyjnych Przeciążenie prawej części serca, zwiększone ciśnienie w układzie żylnym
Upośledzenie czynności serca Obniżenie kurczliwości mięśnia sercowego, zaburzenia rytmu Przeciążenie objętościowe serca, zaburzenia elektrolitowe
Uwagi dotyczące dawkowania

Należy zauważyć, że w charakterystykach produktów leczniczych zawierających żelatynę (Gelaspan, Geloplasma) nie podano konkretnych wartości dawek, które należy uznać za przedawkowanie. Wynika to z faktu, że ocena przedawkowania powinna opierać się na indywidualnej odpowiedzi pacjenta na leczenie, monitorowaniu parametrów hemodynamicznych oraz obserwacji klinicznej.11 12

Istotne jest, aby podczas podawania preparatów żelatynowych ściśle monitorować stan pacjenta, w tym parametry hemodynamiczne, równowagę wodno-elektrolitową oraz funkcję płuc i serca, co pozwoli na wczesne wykrycie objawów przedawkowania i podjęcie odpowiednich działań terapeutycznych.13 14

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl