Właściwości farmakokinetyczne
Wapnia laktobionian

Wstęp do farmakokinetyki wapnia laktobionianu

Wapnia laktobionian (Calcii lactobionas) jest formą wapnia stosowaną w preparatach farmaceutycznych, zwykle w połączeniu z wapnia glukonolaktobionianem (Calcii glubionas). Substancja ta stanowi źródło jonów wapniowych, które są niezbędne dla wielu procesów fizjologicznych w organizmie człowieka. W preparatach leczniczych jak Calcium Hasco, Calcium Hasco o smaku malinowym i truskawkowym, Calcium Hasco Allergy oraz Calcium Polfarmex o smaku bananowym, wapnia laktobionian dwuwodny występuje w stężeniu 6,4 g/100 ml syropu, co w połączeniu z wapnia glukonolaktobionianem bezwodnym (29,4 g/100 ml) zapewnia zawartość jonów wapniowych na poziomie około 115 mg w 5 ml syropu.^{1 2}

Procesy wchłaniania wapnia

Mechanizmy wchłaniania z przewodu pokarmowego

Wchłanianie wapnia, w tym pochodzącego z wapnia laktobionianu, zachodzi głównie w początkowym odcinku jelita cienkiego (dwunastnicy i proksymalnym odcinku jelita) na drodze transportu aktywnego. W mniejszym stopniu wchłanianie odbywa się również w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego poprzez transport bierny. Około 1/3 (30%) przyjmowanego doustnie wapnia ulega wchłonięciu.^{3 4}

Czynniki wpływające na wchłanianie

Stopień wchłaniania wapnia zależy od wielu czynników, takich jak dieta i indywidualne zapotrzebowanie organizmu. Wchłanianie jest zwiększone u następujących grup pacjentów:

• Dzieci w okresie wzrostu
• Kobiety w ciąży
• Kobiety w okresie laktacji

⁵

Istnieje wiele czynników, które mogą zwiększać wchłanianie wapnia:

• Obecność laktozy w diecie
• Białko w diecie
• Kwas cytrynowy
• Witamina D (a szczególnie jej metabolit – kalcytriol)
• Parathormon

^{6 7}

Natomiast czynniki hamujące wchłanianie wapnia to:

• Glikokortykosteroidy
• Kalcytonina
• Kwas szczawiowy
• Kwas fitynowy
• Fosforany
• Wiek (przyswajalność zmniejsza się z wiekiem)

⁸

Rola witaminy D w regulacji wchłaniania

W procesie wchłaniania wapnia szczególnie istotną rolę odgrywa kalcytriol – aktywny metabolit witaminy D. Zwiększa on przenikanie jonów wapnia przez błony komórkowe enterocytów, regulując tym samym transport aktywny tego pierwiastka. Jest to kluczowy mechanizm warunkujący efektywność wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego.^{9 10}

Dystrybucja wapnia w organizmie

Compartmentalizacja wapnia

Po wchłonięciu, jony wapnia ulegają dystrybucji w organizmie według ściśle określonych mechanizmów. Wapń jest rozprowadzany do dwóch głównych przedziałów:

• Tkanka kostna – gdzie jest wbudowywany w strukturę hydroksyapatytu
• Płyny ustrojowe – zarówno zewnątrz- jak i wewnątrzkomórkowe

¹¹

Homeostaza wapnia we krwi

Prawidłowa zawartość wapnia w surowicy krwi wynosi 2,5 mmol/l, przy czym:

• 1,5 mmol/l stanowi wapń w formie zjonizowanej (aktywnej biologicznie)
• około 1,0 mmol/l to wapń związany z białkami osocza

¹²

Pomiędzy wapniem zgromadzonym w tkance kostnej a wapniem we krwi istnieje dynamiczna równowaga, która jest ściśle regulowana hormonalnie przez:

• Parathormon (PTH) – zwiększający stężenie wapnia we krwi
• Kalcytoninę – zmniejszającą stężenie wapnia we krwi
• Witaminę D (poprzez jej aktywne metabolity) – zwiększającą wchłanianie wapnia

^{13 14}

Eliminacja wapnia z organizmu

Drogi wydalania

Wapń ulega eliminacji z organizmu poprzez kilka dróg wydalniczych:

• Z kałem – wydalany jest niewchłonięty wapń; ilość ta utrzymuje się na względnie stałym poziomie i wynosi 0,4-0,8 g/dobę
• Z moczem – w prawidłowych warunkach nie przekracza 0,3 g/dobę
• Przez skórę – niewielka ilość wydalana z potem
• Z innymi wydzielinami – ze śliną, z mlekiem kobiet karmiących

^{15 16}

Reabsorpcja nerkowa

Szczególnie istotnym procesem w eliminacji wapnia jest wchłanianie zwrotne w cewkach nerkowych. Dzięki temu mechanizmowi znaczna część przefiltrowanego w kłębuszkach nerkowych wapnia powraca do krwiobiegu, co zapobiega nadmiernej utracie tego pierwiastka z moczem. Proces ten podlega regulacji przez hormony kalcytropowe.^{17 18}

Szczególne grupy fizjologiczne

Przenikanie przez bariery fizjologiczne

Wapń wykazuje zdolność do przenikania przez ważne bariery fizjologiczne:

• Przez łożysko – co ma istotne znaczenie dla rozwoju płodu
• Do mleka kobiet karmiących piersią – zapewniając odpowiednią podaż wapnia dla niemowląt

^{19 20}

Różnice w wchłanianiu u grup szczególnych

Jak wspomniano wcześniej, efektywność wchłaniania wapnia jest zwiększona u określonych grup pacjentów, co odpowiada zwiększonemu zapotrzebowaniu fizjologicznemu:

• U dzieci – w związku z intensywnym wzrostem i mineralizacją tkanki kostnej
• U kobiet w ciąży – ze względu na potrzeby rozwijającego się płodu
• U kobiet karmiących piersią – w celu zapewnienia odpowiedniej podaży wapnia z mlekiem

^{21 22}

Natomiast z wiekiem obserwuje się stopniowe zmniejszanie przyswajalności wapnia, co może przyczyniać się do rozwoju osteoporozy u osób starszych i zwiększonego ryzyka złamań.²³