Przedawkowanie
Stront

Przedawkowanie radioaktywnego izotopu strontu-90 (90Sr) oraz powstającego z jego rozpadu chlorku itru-90 (90Y) stanowi poważne zagrożenie hematologiczne, głównie z powodu toksycznego działania promieniowania beta o maksymalnej energii 2,28 MeV i okresie półtrwania 2,67 dnia (64,1 godzin). Wolny 90Y, obecny w organizmie po nieumyślnym podaniu produktu ItraPol, powoduje uszkodzenie hematopoetycznych komórek macierzystych i szpiku kostnego, co prowadzi do cytopenii, zwiększonego ryzyka infekcji oraz potencjalnej nefrotoksyczności. Wczesna interwencja jest kluczowa – w ciągu pierwszej godziny od ekspozycji należy dożylnie podać 1 g substancji chelatujących Ca-DTPA lub Ca-EDTA, które tworzą rozpuszczalne kompleksy z itrem, przyspieszając jego eliminację nerkową i redukując radioaktywność w organizmie.

  1. Przedawkowanie substancji stront – niebezpieczeństwa i konsekwencje
    1. Toksyczność i następstwa przedawkowania
    2. Postępowanie w przypadku przedawkowania
    3. Mechanizm działania substancji chelatujących
    4. Sposób podania substancji chelatujących
    5. Czas i skuteczność chelatowania
    6. Monitorowanie stanu pacjenta
    7. Toksyczność in vivo po zastosowaniu znakowanych produktów
  2. Tabela objawów przedawkowania strontu
    1. Kolejne rozdziały

Przedawkowanie substancji stront – niebezpieczeństwa i konsekwencje

Przedawkowanie substancji stront, a szczególnie jego radioaktywnego izotopu strontu-90 (90Sr), który rozpada się do radioaktywnego itru-90 (90Y), stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia pacjenta. Chlorek itru (90Y), który powstaje w wyniku rozpadu strontu (90Sr), jest wykorzystywany w produkcie leczniczym ItraPol jako prekursor radiofarmaceutyku. Itr-90 rozpada się do stabilnego cyrkonu (90Zr) emitując promieniowanie beta o maksymalnej energii 2,28 MeV, a jego okres półtrwania wynosi 2,67 dnia (64,1 godzin).1

Toksyczność i następstwa przedawkowania

W przypadku nieumyślnego podania produktu ItraPol, zawierającego chlorek itru (90Y) w roztworze rozcieńczonego kwasu solnego, dochodzi do obecności wolnego chlorku itru (90Y) w organizmie pacjenta. Skutkuje to nasilonym działaniem toksycznym na szpik kostny oraz uszkodzeniem hematopoetycznych komórek macierzystych. Konsekwencje takiego stanu mogą być bardzo poważne i wymagają natychmiastowej interwencji.2

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Gdy dojdzie do nieumyślnego podania produktu ItraPol, konieczne jest natychmiastowe podjęcie działań mających na celu obniżenie radioaktywności w organizmie pacjenta. Należy jak najszybciej, najlepiej w ciągu pierwszej godziny od podania, zastosować odpowiednie substancje chelatujące, takie jak sole wapniowo-sodowe DTPA lub EDTA, które przyspieszą usuwanie radionuklidu z organizmu.3

Placówki medyczne, które wykorzystują ItraPol do znakowania produktów leczniczych w celach terapeutycznych, powinny bezwzględnie posiadać następujące substancje chelatujące:4

5

Mechanizm działania substancji chelatujących

Wymienione substancje chelatujące (Ca-DTPA, Ca-EDTA) charakteryzują się zdolnością do tworzenia rozpuszczalnych w wodzie kompleksów poprzez wymianę jonową między wapniem i itrem. Mechanizm ten prowadzi do obniżenia radioaktywności wolnego itru (90Y) w organizmie. Utworzone kompleksy są następnie szybko eliminowane z organizmu drogą nerkową.6

Sposób podania substancji chelatujących

Dawkowanie i sposób podania substancji chelatujących powinny przebiegać według ściśle określonego schematu:

  • Substancję chelatującą w dawce jednego grama należy podać dożylnie w formie:7
    • Wolnego wstrzyknięcia dożylnego trwającego 3-4 minuty, lub
    • Infuzji (1 g substancji chelatującej rozpuszczonej w 100-250 ml glukozy lub roztworu izotonicznego chlorku sodu)

Czas i skuteczność chelatowania

Skuteczność procesu chelatowania jest najwyższa w początkowej fazie po nieumyślnym podaniu substancji radioaktywnej, najlepiej w ciągu pierwszej godziny, gdy radionuklid krąży jeszcze w płynach tkankowych i znajduje się w osoczu. Mimo to, nawet po upływie ponad godziny od ekspozycji, podanie związku chelatującego może przynieść korzyści, choć z ograniczoną skutecznością. Należy jednak pamiętać, że dożylne podawanie chelatora nie powinno trwać dłużej niż 2 godziny.8

Monitorowanie stanu pacjenta

W każdym przypadku przedawkowania konieczne jest ścisłe monitorowanie parametrów krwi pacjenta. W razie stwierdzenia uszkodzenia czynności szpiku kostnego należy bezzwłocznie podjąć odpowiednie działania terapeutyczne. Ze względu na szczególne powinowactwo strontu do tkanki kostnej i jego długi czas biologicznego półtrwania, konieczne może być długoterminowe monitorowanie funkcji hematologicznych.9

Toksyczność in vivo po zastosowaniu znakowanych produktów

Należy zwrócić uwagę, że toksyczność wolnego itru (90Y), który może być uwalniany in vivo ze znakowanych produktów leczniczych do organizmu w trakcie terapii, również można zmniejszyć poprzez podanie substancji chelatujących. Działanie to jest istotnym elementem minimalizowania skutków ubocznych terapii radioizotopowej.10

Tabela objawów przedawkowania strontu

Objawy przedawkowania Opis Mechanizm działania Leczenie
Toksyczne działanie na szpik kostny Nasilone uszkodzenie komórek szpiku kostnego prowadzące do obniżenia produkcji elementów morfotycznych krwi Bezpośrednie działanie promieniowania beta emitowanego przez itr-90 (powstały z rozpadu strontu-90) na hematopoetyczne komórki macierzyste Podanie substancji chelatujących (Ca-DTPA, Ca-EDTA) w ciągu 1 godziny, monitorowanie parametrów krwi, leczenie wspomagające
Uszkodzenie hematopoetycznych komórek macierzystych Zaburzenie funkcjonowania i możliwa redukcja liczby komórek macierzystych układu krwiotwórczego Efekt radiobiologiczny promieniowania beta o maksymalnej energii 2,28 MeV Substancje chelatujące podane dożylnie, potencjalne zastosowanie czynników wzrostu hematopoetycznych, transfuzje w razie potrzeby
Cytopenie obwodowe Obniżenie liczby krwinek białych, czerwonych i płytek krwi Wtórne do uszkodzenia szpiku kostnego Monitorowanie morfologii krwi, leczenie wspomagające, w zależności od nasilenia objawów
Zwiększone ryzyko infekcji Podwyższone ryzyko zakażeń oportunistycznych związane z neutropenią Konsekwencja uszkodzenia układu krwiotwórczego Antybiotykoterapia, izolacja pacjenta, monitorowanie stanu klinicznego
Nefrotoksyczność Potencjalne uszkodzenie nerek związane z eliminacją kompleksów radionuklidu Wydalanie kompleksów chelatujących z itrem-90 przez nerki Monitorowanie funkcji nerek, odpowiednie nawodnienie, ew. hemodializa

Wymienione w tabeli objawy przedawkowania są bezpośrednią konsekwencją obecności wolnego chlorku itru (90Y) w organizmie. Skuteczność leczenia w znacznej mierze zależy od szybkości podjętych działań terapeutycznych, szczególnie od czasu podania substancji chelatujących w stosunku do momentu nieumyślnego podania produktu ItraPol.11

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl