Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Sodu askorbinian

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania sodu askorbinianu

Sodu askorbinian jest substancją czynną występującą w składzie preparatów do oczyszczania jelit przed procedurami diagnostycznymi i zabiegami chirurgicznymi. Ze względu na specyfikę działania oraz wpływ na gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu, stosowanie tej substancji wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności i uwzględnienia szeregu przeciwwskazań. W poniższym opracowaniu omówiono najważniejsze kwestie bezpieczeństwa związane z podawaniem sodu askorbinianu pacjentom w kontekście przygotowania jelita do badań i zabiegów.^{1 2}

Znaczenie odpowiedniego nawodnienia

Należy podkreślić, że objętość płynu uzyskana po rozpuszczeniu preparatów zawierających sodu askorbinian w wodzie nie zastępuje zwykłej podaży płynów. Dlatego podczas stosowania tych produktów konieczne jest utrzymanie odpowiedniej podaży płynów, aby zapobiec odwodnieniu. Bardzo ważne jest, aby jakiekolwiek istniejące odwodnienie zostało wyrównane przed zastosowaniem preparatu zawierającego sodu askorbinian.^{3 4}

Stosowanie u pacjentów w grupach szczególnego ryzyka

Preparaty zawierające sodu askorbinian należy stosować ze szczególną ostrożnością u pacjentów osłabionych, niepełnosprawnych lub znajdujących się w złym stanie ogólnym. Wymagana jest również wzmożona uwaga przy podawaniu pacjentom z następującymi schorzeniami i stanami:^{5 6}

• Zaburzenia świadomości i trudności w połykaniu – u pacjentów z upośledzonym odruchem gardłowym, skłonnością do zadławiania lub zarzucania treści pokarmowej, a także z nasilonym odruchem wymiotnym lub obniżoną świadomością. Osoby te wymagają ścisłej obserwacji, szczególnie przy podawaniu preparatu przez zgłębnik żołądkowy lub drogą nosowo-gardłową.^{7 8}
• Ciężka niewydolność nerek – szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z klirensem kreatyniny poniżej 30 ml/min.<sup data-drug="Moviprep" data-section="Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania" title="ciężka niewydolność nerek (klirens kreatyniny 9 ¹⁰
• Niewydolność serca – w III lub IV klasie według klasyfikacji NYHA.^{11 12}
• Ryzyko zaburzeń rytmu serca – u pacjentów z chorobami układu krążenia, chorobami tarczycy lub zaburzeniami elektrolitowymi.^{13 14}
• Aktywna postać nieswoistej choroby zapalnej jelit – pacjenci z ostrym rzutem o ciężkim przebiegu.^{15 16}

Monitorowanie pacjentów z grup ryzyka

W przypadku pacjentów osłabionych i wyniszczonych, pacjentów ze znaczną niewydolnością nerek, arytmią oraz zagrożonych zaburzeniami równowagi elektrolitowej, lekarz powinien rozważyć wykonanie następujących badań zarówno przed jak i po zastosowaniu preparatu zawierającego sodu askorbinian:^{17 18}

• Oznaczenia stężenia elektrolitów w osoczu
• Badania czynności nerek
• Elektrokardiogram (EKG)

Jeśli podczas lub po leczeniu preparatem zawierającym sodu askorbinian u pacjenta wystąpią objawy sugerujące zaburzenia rytmu serca lub zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej (np. obrzęk, duszność, nasilające się zmęczenie, niewydolność serca), należy niezwłocznie monitorować stężenie elektrolitów w osoczu, wykonać badanie EKG i wdrożyć odpowiednie leczenie.^{19 20}

Zaburzenia rytmu serca

Istnieją rzadkie doniesienia o wystąpieniu poważnych zaburzeń rytmu serca, w tym migotania przedsionków, związanych z zastosowaniem jonowych osmotycznych środków przeczyszczających zawierających sodu askorbinian. Zaburzenia te występują głównie u pacjentów z czynnikami ryzyka choroby serca i zaburzeniami gospodarki elektrolitowej. Z tego względu stosowanie preparatów z sodu askorbinianem u pacjentów kardiologicznych wymaga szczególnej ostrożności.^{21 22}

Postępowanie w przypadku dyskomfortu brzusznego

W przypadku wystąpienia u pacjenta znacznego wzdęcia, rozdęcia brzucha, bólu brzucha lub innych objawów utrudniających przygotowanie do zabiegu, pacjent może ograniczyć lub czasowo wstrzymać przyjmowanie preparatu zawierającego sodu askorbinian i skonsultować się z lekarzem. Procedurę można kontynuować po ustąpieniu objawów.^{23 24}

Ryzyko niedokrwiennego zapalenia jelita grubego

U pacjentów leczonych makrogolem i preparatami zawierającymi sodu askorbinian notowano w okresie po wprowadzeniu do obrotu przypadki niedokrwiennego zapalenia jelita grubego, w tym poważne. Z tego względu należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu tych preparatów u pacjentów ze znanymi czynnikami ryzyka niedokrwiennego zapalenia jelita grubego. Dotyczy to zwłaszcza przypadków jednoczesnego stosowania leków przeczyszczających o działaniu stymulującym (takich jak bisakodyl czy pikosiarczan sodu).^{25 26}

Pacjentów, u których pojawią się nagły ból brzucha, krwawienie z odbytu lub inne objawy mogące wskazywać na niedokrwienne zapalenie jelita grubego, należy jak najszybciej poddać odpowiednim badaniom diagnostycznym.^{27 28}

Stosowanie u pacjentów z zaburzeniami połykania

U osób z zaburzeniami połykania, które wymagają dodania środków zagęszczających do roztworów w celu ułatwienia prawidłowego przyjęcia płynu, należy wziąć pod uwagę możliwe interakcje między preparatem z sodu askorbinianem a stosowanym zagęstnikiem. Zagadnienie to wymaga indywidualnej oceny przez lekarza prowadzącego.^{29 30}

Zawartość elektrolitów i wpływ na gospodarkę elektrolitową

Preparaty zawierające sodu askorbinian charakteryzują się wysoką zawartością jonów sodu i potasu, co może mieć znaczenie u określonych grup pacjentów. Poniższa tabela przedstawia zawartość elektrolitów w typowych preparatach zawierających sodu askorbinian:

Zawartość sodu należy uwzględnić u pacjentów stosujących dietę z kontrolowaną zawartością sodu. Podobnie, zawartość potasu powinna być brana pod uwagę u osób z upośledzoną czynnością nerek lub stosujących dietę z ograniczeniem potasu.^{31 32}

Reakcje alergiczne

Podobnie jak w przypadku innych produktów zawierających makrogol, mogą wystąpić reakcje alergiczne na sodu askorbinian, które mogą manifestować się jako:³³

• Wysypka
• Pokrzywka
• Świąd
• Obrzęk naczynioruchowy
• Anafilaksja

Dodatkowe uwagi dotyczące bezpieczeństwa

W przypadku preparatu Moviprep, który zawiera aspartam, należy pamiętać, że substancja ta jest źródłem fenyloalaniny i może być szkodliwa dla pacjentów z fenyloketonurią.³⁴

Biegunka jest spodziewanym efektem wynikającym ze stosowania preparatów zawierających sodu askorbinian, stosowanych do oczyszczania jelita. Pacjent powinien być o tym poinformowany przed rozpoczęciem przyjmowania leku.³⁵