Właściwości farmakokinetyczne
Omeprazol

Właściwości farmakokinetyczne omeprazolu

Omeprazol to inhibitor pompy protonowej powszechnie stosowany w leczeniu chorób związanych z nadmiernym wydzielaniem kwasu solnego w żołądku. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę właściwości farmakokinetycznych tej substancji czynnej, uwzględniając proces wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu oraz eliminacji.

Wchłanianie

Omeprazol oraz jego sól magnezowa nie są trwałe w środowisku kwaśnym, dlatego są podawane doustnie w formie kapsułek lub tabletek wypełnionych powlekanymi peletkami (granulkami) dojelitowymi. Wchłanianie omeprazolu jest szybkie, a maksymalne stężenie w osoczu występuje w przybliżeniu po 1-2 godzinach od podania. Sam proces wchłaniania zachodzi w jelicie cienkim i trwa zwykle od 3 do 6 godzin.^{1 2}

Ważnym aspektem biodostępności omeprazolu jest fakt, że jednoczesne przyjmowanie pokarmu nie wywiera wpływu na wchłanianie leku. Ogólnoustrojowa dostępność (biodostępność) omeprazolu po jednorazowym podaniu doustnym wynosi około 40%. Co istotne, przy podawaniu wielokrotnym (raz na dobę) biodostępność zwiększa się do około 60%.³

Dystrybucja

Po wchłonięciu, omeprazol dystrybuowany jest w organizmie, osiągając określoną objętość dystrybucji. Pozorna objętość dystrybucji u zdrowych osób wynosi około 0,3 l/kg masy ciała. Charakterystyczną cechą omeprazolu jest wysoki stopień wiązania z białkami osocza, wynoszący około 97%.⁴

Metabolizm

Omeprazol podlega złożonemu procesowi metabolizmu, który zachodzi głównie w wątrobie. Jest on całkowicie metabolizowany przez układ cytochromu P450 (CYP), głównie za pośrednictwem polimorficznej postaci izoenzymu CYP2C19. Ten izoenzym odpowiada za powstawanie głównego metabolitu występującego w osoczu – hydroksyomeprazolu.⁵

Pozostała część procesu metabolizmu jest zależna od innego swoistego izoenzymu, CYP3A4, odpowiedzialnego za powstawanie sulfonu omeprazolu. Ze względu na wysokie powinowactwo omeprazolu do CYP2C19, istnieje możliwość hamowania kompetycyjnego oraz metabolicznych interakcji międzylekowych z innymi substancjami będącymi substratami dla CYP2C19.⁶

Jednakże, ze względu na niskie powinowactwo do CYP3A4, omeprazol nie wykazuje możliwości hamowania metabolizmu innych substratów CYP3A4. Ponadto, omeprazol nie wykazuje wpływu hamującego na główne izoenzymy cytochromu P450 (CYP).⁷

Polimorfizm genetyczny CYP2C19

Interesującym aspektem farmakokinetyki omeprazolu jest zróżnicowana aktywność enzymu CYP2C19 w różnych populacjach. W przybliżeniu u 3% populacji kaukaskiej oraz u 15-20% populacji azjatyckich brak jest czynnego enzymu CYP2C19, a osoby takie określane są jako słabo metabolizujące. U tych osób metabolizm omeprazolu jest prawdopodobnie katalizowany głównie przez CYP3A4.⁸

Po powtarzanym podawaniu pojedynczej dawki dobowej omeprazolu wynoszącej 20 mg, średnie pole pod krzywą stężenia w czasie (AUC) było od 5 do 10 razy większe u osób słabo metabolizujących niż u osób z czynną postacią enzymu CYP2C19 (osób szybko metabolizujących). Średnie wartości maksymalnego stężenia w osoczu również były większe, od 3 do 5 razy. Co istotne, z danych tych nie wynikają żadne konsekwencje odnośnie dostosowania dawkowania omeprazolu.⁹

Eliminacja

Okres półtrwania omeprazolu w osoczu jest stosunkowo krótki i wynosi zwykle poniżej jednej godziny, zarówno po podaniu pojedynczej dawki, jak i po powtarzanym podawaniu pojedynczej dawki dobowej. Omeprazol jest całkowicie eliminowany z osocza pomiędzy kolejnymi dawkami bez tendencji do kumulacji podczas podawania jeden raz na dobę.¹⁰

Omeprazol jest wydalany głównie w postaci metabolitów – prawie 80% podanej doustnie dawki jest wydalane z moczem w formie metabolitów. Pozostała część (około 20%) wydalana jest w kale, głównie z żółcią.¹¹

Liniowość lub nieliniowość

Właściwości farmakokinetyczne omeprazolu wykazują nieliniowość. Pole powierzchni pod krzywą stężenia w czasie (AUC) dla omeprazolu zwiększa się podczas podawania powtarzanych dawek. Zwiększenie to jest zależne od dawki i skutkuje nieliniową zależnością dawka-AUC po podawaniu powtarzanym.¹²

Ta zależność od czasu i dawki wynika ze zmniejszenia metabolizmu pierwszego przejścia oraz klirensu ogólnoustrojowego, prawdopodobnie spowodowanych hamowaniem enzymu CYP2C19 przez omeprazol i/lub jego metabolity (np. sulfon). Nie stwierdzono jakiegokolwiek oddziaływania któregokolwiek z metabolitów omeprazolu na wydzielanie kwasu solnego w żołądku.¹³

Właściwości farmakokinetyczne w szczególnych populacjach pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby metabolizm omeprazolu jest upośledzony, co skutkuje zwiększeniem wartości AUC. Pomimo tych zmian, omeprazol nie wykazuje tendencji do kumulacji przy podawaniu jeden raz na dobę.¹⁴

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

Farmakokinetyka omeprazolu, w tym ogólnoustrojowa biodostępność oraz tempo eliminacji, są niezmienione u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek.¹⁵

Pacjenci w wieku podeszłym

Tempo metabolizmu omeprazolu jest nieco zmniejszone u pacjentów w wieku podeszłym (w wieku 75-79 lat).¹⁶

Populacja pediatryczna

Podczas leczenia z zastosowaniem zalecanych dawek u dzieci w wieku od 1 roku życia, uzyskiwano podobne stężenia produktu w osoczu jak u pacjentów dorosłych. U dzieci w wieku poniżej 6 miesięcy klirens omeprazolu jest niski ze względu na małą zdolność metabolizowania omeprazolu.¹⁷

Porównanie parametrów farmakokinetycznych omeprazolu w różnych populacjach

^18
19
20

Omeprazol w różnych postaciach farmaceutycznych

Warto podkreślić, że różne produkty lecznicze zawierające omeprazol mogą różnić się pomiędzy sobą pod względem pewnych właściwości farmakokinetycznych, wynikających z odmiennych postaci farmaceutycznych i składu pomocniczego. Jednakże główne parametry farmakokinetyczne substancji czynnej pozostają zbliżone dla wszystkich preparatów omeprazolu dostępnych na rynku.²¹

W przypadku preparatów parenteralnych (proszek do sporządzania roztworu do infuzji), charakterystyka farmakokinetyczna omeprazolu jest podobna do obserwowanej po podaniu doustnym, z pominięciem fazy wchłaniania z przewodu pokarmowego.²²

Zależność właściwości farmakokinetycznych od postaci produktu leczniczego

Omeprazol jest dostępny w różnych postaciach farmaceutycznych, co może wpływać na jego farmakokinetykę. Najczęściej stosowane są kapsułki dojelitowe i tabletki dojelitowe, zawierające powlekane granulki chroniące substancję czynną przed degradacją w kwaśnym środowisku żołądka. Dostępne są również formy parenteralne stosowane w leczeniu szpitalnym.²³

Niezależnie od postaci farmaceutycznej, farmakokinetyka omeprazolu charakteryzuje się podobnymi parametrami dotyczącymi dystrybucji, metabolizmu i eliminacji. Główne różnice mogą dotyczyć fazy wchłaniania, która oczywiście nie występuje w przypadku form parenteralnych.²⁴

Interakcje farmakokinetyczne

Ze względu na właściwości farmakokinetyczne omeprazolu, szczególnie jego metabolizm przez CYP2C19 i CYP3A4, możliwe są interakcje z innymi lekami. Wysokie powinowactwo omeprazolu do CYP2C19 może prowadzić do hamowania kompetycyjnego oraz metabolicznych interakcji międzylekowych z innymi substancjami będącymi substratami dla tego enzymu.²⁵

Natomiast niskie powinowactwo omeprazolu do CYP3A4 sprawia, że lek ten nie wykazuje istotnego wpływu na metabolizm innych substratów tego enzymu.²⁶