Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Oksykodon

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania oksykodonu

Oksykodon, jako silny opioidowy lek przeciwbólowy, wymaga szczególnej uwagi lekarza prowadzącego ze względu na liczne zagrożenia związane z jego stosowaniem. Substancja ta podlega licznym ograniczeniom i wymaga zachowania specjalnych środków ostrożności, które mają kluczowe znaczenie dla bezpiecznej farmakoterapii.^{1 2}

Depresja oddechowa jako główne zagrożenie

Najpoważniejszym ryzykiem związanym z terapią oksykodonem jest depresja oddechowa, która stanowi główne zagrożenie dla życia pacjenta podczas stosowania zbyt dużych dawek opioidów.^{3 4} Działanie depresyjne oksykodonu na ośrodek oddechowy może prowadzić do zwiększenia stężenia dwutlenku węgla we krwi, a wtórnie w płynie mózgowo-rdzeniowym.⁵

Zaburzenia oddychania związane ze snem

Opioidy, w tym oksykodon, mogą powodować zaburzenia oddychania w czasie snu, takie jak ośrodkowy bezdech senny (CSA) i hipoksemię. Istotnym aspektem jest fakt, że stosowanie opioidów zwiększa ryzyko wystąpienia CSA w stopniu zależnym od dawki.^{6 7} U pacjentów, u których rozpoznano CSA, konieczne jest rozważenie zmniejszenia całkowitej dawki opioidów, aby zminimalizować ryzyko poważnych powikłań oddechowych podczas snu.⁸

Szczególne grupy pacjentów wysokiego ryzyka

Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania oksykodonu u pacjentów należących do grup zwiększonego ryzyka wystąpienia działań niepożądanych, w tym depresji oddechowej:⁹

• osłabieni pacjenci w podeszłym wieku¹⁰
• pacjenci z ciężkimi zaburzeniami czynności płuc¹¹
• pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek¹²
• pacjenci z obrzękiem śluzowatym¹³
• pacjenci z niedoczynnością tarczycy¹⁴
• pacjenci z chorobą Addisona (niewydolnością kory nadnerczy)¹⁵
• pacjenci z psychozą toksyczną (np. alkoholową)¹⁶
• pacjenci z przerostem gruczołu krokowego¹⁷
• pacjenci z alkoholizmem, rozpoznanym uzależnieniem od opioidów¹⁸
• pacjenci z majaczeniem alkoholowym (delirium tremens)¹⁹
• pacjenci z zapaleniem trzustki²⁰
• pacjenci z chorobami dróg żółciowych²¹
• pacjenci z chorobami zapalnymi jelit²²
• pacjenci z niedociśnieniem²³
• pacjenci z hipowolemią²⁴
• pacjenci z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzczaszkowym²⁵
• pacjenci z urazem głowy (ze względu na ryzyko wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego)²⁶
• pacjenci z padaczką lub skłonnością do drgawek²⁷
• pacjenci stosujący inhibitory MAO²⁸

Interakcje z lekami depresyjnie wpływającymi na ośrodkowy układ nerwowy

Benzodiazepiny i podobne leki uspokajające

Szczególnie niebezpieczne jest jednoczesne stosowanie oksykodonu i leków uspokajających, takich jak benzodiazepiny lub podobne środki. Takie połączenie może powodować sedację, depresję oddechową, śpiączkę, a nawet zgon.^{29 30}

Ze względu na poważne ryzyko, jednoczesne przepisywanie tych leków powinno być ograniczone tylko do pacjentów, u których inne metody leczenia nie są możliwe. Jeśli konieczne jest jednoczesne stosowanie oksykodonu i leków uspokajających, należy:³¹

• Zastosować najniższą skuteczną dawkę obu leków³²
• Ograniczyć czas leczenia do możliwie najkrótszego okresu³³
• Ściśle obserwować pacjenta pod kątem objawów depresji oddechowej i sedacji³⁴
• Poinformować pacjentów i ich opiekunów o możliwych objawach toksyczności i konieczności natychmiastowego zgłoszenia ich lekarzowi³⁵

Inhibitory monoaminooksydazy (IMAO)

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów przyjmujących inhibitory monoaminooksydazy (IMAO). Oksykodon powinien być stosowany z zachowaniem ostrożności zarówno u pacjentów aktualnie przyjmujących te leki, jak i u osób, które stosowały je w ciągu ostatnich dwóch tygodni.^{36 37}

Alkohol

Jednoczesne spożywanie alkoholu i stosowanie oksykodonu może istotnie nasilać działania niepożądane leku. Z tego powodu należy bezwzględnie unikać ich równoczesnego przyjmowania.^{38 39}

Zaburzenia związane ze stosowaniem opioidów (nadużywanie i uzależnienie)

Wielokrotne podawanie oksykodonu może prowadzić do rozwoju tolerancji, uzależnienia fizycznego oraz psychicznego.^{40 41}

Długotrwałe stosowanie leku może prowadzić do rozwoju zaburzenia związanego ze stosowaniem opioidów (OUD, ang. opioid use disorder). Zwiększone ryzyko OUD występuje w przypadku:⁴²

• Stosowania większych dawek oksykodonu⁴³
• Dłuższego czasu leczenia⁴⁴
• Występowania w wywiadzie lub w rodzinie (rodzice, rodzeństwo) zaburzeń związanych z używaniem substancji psychoaktywnych (w tym nadużywanie alkoholu)⁴⁵
• Aktualnego używania tytoniu⁴⁶
• Obecności innych zaburzeń psychicznych w wywiadzie (np. ciężkie zaburzenie depresyjne, zaburzenia lękowe, zaburzenia osobowości)⁴⁷

Postępowanie przy ryzyku OUD

Aby zminimalizować ryzyko rozwoju OUD, należy:⁴⁸

• Uzgodnić z pacjentem cele leczenia i plan jego zakończenia przed rozpoczęciem terapii⁴⁹
• Poinformować pacjenta o ryzyku i objawach OUD przed rozpoczęciem leczenia i w jego trakcie⁵⁰
• Zalecić pacjentowi kontakt z lekarzem w przypadku wystąpienia objawów OUD⁵¹
• Obserwować pacjenta pod kątem zachowań świadczących o poszukiwaniu produktu leczniczego (np. zbyt wczesne zgłaszanie się po nowy zapas leku)⁵²
• Dokonywać regularnych przeglądów równocześnie stosowanych opioidów i leków psychoaktywnych⁵³
• U pacjentów z objawami przedmiotowymi i podmiotowymi OUD rozważyć konsultację ze specjalistą ds. uzależnień⁵⁴

Przerwanie leczenia i zespół odstawienny

Długotrwałe stosowanie oksykodonu prowadzi do rozwoju uzależnienia fizycznego, a nagłe przerwanie leczenia może wywołać zespół odstawienny.^{55 56}

Gdy pacjent nie wymaga już leczenia oksykodonem, zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki w celu uniknięcia wystąpienia objawów z odstawienia.^{57 58}

Objawy zespołu odstawiennego

Zespół odstawienny oksykodonu może objawiać się następującymi symptomami:^{59 60}

• niepokój⁶¹
• łzawienie⁶²
• wyciek wodnisty z nosa⁶³
• ziewanie⁶⁴
• pocenie się⁶⁵
• dreszcze⁶⁶
• ból mięśni⁶⁷
• rozszerzenie źrenic⁶⁸
• kołatanie serca⁶⁹
• drażliwość⁷⁰
• lęk⁷¹
• ból pleców⁷²
• bóle stawów⁷³
• osłabienie⁷⁴
• skurcze brzucha⁷⁵
• bezsenność⁷⁶
• nudności⁷⁷
• jadłowstręt (utrata apetytu)⁷⁸
• wymioty⁷⁹
• biegunka⁸⁰
• wzrost ciśnienia krwi⁸¹
• zwiększenie częstości oddychania⁸²
• przyspieszenie akcji serca⁸³

Hiperalgezja

U pacjentów leczonych oksykodonem może wystąpić hiperalgezja (przeczulica bólowa), szczególnie w przypadku stosowania dużych dawek leku. Stan ten charakteryzuje się brakiem odpowiedzi na dalsze zwiększanie dawki oksykodonu.^{84 85} W takiej sytuacji należy rozważyć zmniejszenie dawki oksykodonu lub zmianę na inny opioid.⁸⁶

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Oksykodon może wpływać na funkcję dróg żółciowych, powodując dysfunkcję i skurcz zwieracza Oddiego.⁸⁷ Efekt ten prowadzi do:⁸⁸

• Zwiększenia ciśnienia wewnątrz przewodów żółciowych⁸⁹
• Zwiększenia ryzyka objawów dotyczących dróg żółciowych⁹⁰
• Zwiększenia ryzyka zapalenia trzustki⁹¹

Z tego powodu należy zachować szczególną ostrożność stosując oksykodon u pacjentów z zapaleniem trzustki lub z chorobami dróg żółciowych.⁹²

Porażenna niedrożność jelit

Produktu z oksykodonem nie należy stosować, gdy istnieje możliwość wystąpienia porażennej niedrożności jelit.^{93 94}

Jeśli istnieje podejrzenie lub wystąpi porażenna niedrożność jelit podczas leczenia, należy niezwłocznie przerwać stosowanie leku.^{95 96}

Zabiegi chirurgiczne

Stosowanie oksykodonu w okresie okołooperacyjnym wymaga zachowania szczególnej ostrożności. Preparatów z oksykodonem nie zaleca się stosować:⁹⁷

• przed operacją⁹⁸
• w czasie operacji⁹⁹
• w ciągu pierwszych 12-24 godzin po operacji¹⁰⁰

Optymalny czas włączenia oksykodonu po operacji zależy od wielu czynników, w tym:¹⁰¹

• rodzaju i zakresu operacji¹⁰²
• zastosowanej metody znieczulenia¹⁰³
• innych jednocześnie stosowanych leków¹⁰⁴
• ogólnego stanu pacjenta¹⁰⁵

Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania oksykodonu po zabiegach chirurgicznych w obrębie jamy brzusznej, ponieważ opioidy zaburzają perystaltykę jelit.^{106 107} Leku nie powinno się stosować, dopóki lekarz nie upewni się, że czynność jelit powróciła do normy.¹⁰⁸

Sposób podawania leku

Tabletki o przedłużonym uwalnianiu zawierające oksykodon należy przyjmować w całości, nie należy ich łamać, dzielić, żuć ani kruszyć.^{109 110}

Zniszczenie właściwości tabletek o przedłużonym uwalnianiu przez ich połamanie, żucie lub rozgniecenie może prowadzić do szybkiego uwolnienia i wchłonięcia potencjalnie śmiertelnej dawki oksykodonu.^{111 112}

Wpływ na układ hormonalny

Opioidy, w tym oksykodon, mogą wywierać wpływ na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza lub gonady.^{113 114} Obserwowane zmiany mogą obejmować:¹¹⁵

• zwiększenie stężenia prolaktyny w surowicy¹¹⁶
• zmniejszenie stężenia kortyzolu w osoczu¹¹⁷
• zmniejszenie stężenia testosteronu w osoczu¹¹⁸

Te zmiany hormonalne mogą powodować różnorodne objawy kliniczne.¹¹⁹

Dzieci i młodzież

Nie zaleca się stosowania oksykodonu u dzieci i młodzieży w wieku poniżej 12 lat ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności w tej populacji.^{120 121}

Podobnie, nie ma danych potwierdzających bezpieczeństwo i skuteczność oksykodonu z naloksonem u dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia, dlatego nie zaleca się stosowania tych leków w tej grupie wiekowej.¹²²

Kontrola antydopingowa

Należy poinformować pacjentów, zwłaszcza sportowców, że stosowanie produktów zawierających oksykodon może dawać pozytywne wyniki w testach kontroli antydopingowej.^{123 124} Używanie oksykodonu jako środka dopingującego może stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia.¹²⁵

Łącznie stosowane preparaty oksykodonu z naloksonem

Produkty zawierające kombinację oksykodonu z naloksonem (w tym preparaty Xanconalon, Enolwen, Oxyduo, Oxynador) mogą wywołać biegunkę jako możliwy skutek działania naloksonu.^{126 127}

Dodatkowo, u pacjentów długotrwale leczonych opioidami zamiana na produkt zawierający oksykodon z naloksonem może początkowo wywołać objawy odstawienia. Tacy pacjenci mogą wymagać szczególnej uwagi.¹²⁸