Działania niepożądane
Maprotylina

Działania niepożądane maprotyliny – wprowadzenie

Maprotylina, substancja czynna zawarta w produkcie leczniczym Ludiomil, jest tetracyklicznym lekiem przeciwdepresyjnym, który może powodować szereg działań niepożądanych. Działania te są zazwyczaj łagodne i przemijające, ustępują w trakcie leczenia lub po zmniejszeniu dawki leku. Istotne jest, że nasilenie objawów niepożądanych nie zawsze koreluje ze stężeniem maprotyliny w osoczu czy zastosowaną dawką produktu leczniczego.¹

Należy podkreślić, że często trudno odróżnić poszczególne działania niepożądane od objawów samej depresji, takich jak zmęczenie, zaburzenia snu, pobudliwość, niepokój, zaparcia czy suchość błony śluzowej jamy ustnej. W przypadku wystąpienia ciężkich działań niepożądanych, szczególnie dotyczących układu nerwowego lub zaburzeń psychicznych, podawanie maprotyliny należy bezwzględnie przerwać.²

Szczególna wrażliwość pacjentów w podeszłym wieku

Na szczególną uwagę zasługują pacjenci w podeszłym wieku, którzy wykazują zwiększoną wrażliwość na działania przeciwcholinergiczne, neurologiczne, psychiczne i sercowo-naczyniowe maprotyliny. Ich zdolność metabolizowania i wydalania substancji może być zmniejszona, co wiąże się z ryzykiem uzyskania większych stężeń leku w osoczu podczas stosowania standardowych dawek terapeutycznych.³

Szczegółowy przegląd działań niepożądanych maprotyliny

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Wpływ maprotyliny na układ krwiotwórczy manifestuje się bardzo rzadko, jednak odnotowano przypadki leukopenii, agranulocytozy, eozynofilii oraz trombocytopenii. Te zaburzenia hematologiczne mogą stanowić poważne powikłania terapii i wymagają regularnego monitorowania morfologii krwi, szczególnie u pacjentów długotrwale przyjmujących lek.⁴

Zaburzenia endokrynologiczne

W bardzo rzadkich przypadkach maprotylina może powodować nieprawidłowe wydzielanie hormonu antydiuretycznego (SIADH), co prowadzi do zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej organizmu.⁵

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Często obserwowane są zaburzenia łaknienia pod postacią wzmożonego apetytu, co skutkuje nadmiernym przyrostem masy ciała. Bardzo rzadko dochodzi do hiponatremii, która może być związana z wcześniej wspomnianym zespołem SIADH.⁶

Zaburzenia psychiczne

Wśród często występujących zaburzeń psychicznych u pacjentów przyjmujących maprotylinę wymienia się: niepokój ruchowy, niepokój, pobudzenie, stany maniakalne, hipomanię, zaburzenia libido, agresję, zaburzenia snu, bezsenność, koszmary senne oraz paradoksalnie – nasilenie objawów depresyjnych.⁷

Rzadziej występują majaczenie, stan splątania, omamy (szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku) oraz nerwowość.⁸

Bardzo rzadko obserwuje się zaburzenia psychotyczne oraz depersonalizację. Na szczególną uwagę zasługują przypadki myśli i zachowań samobójczych, które zgłaszano podczas lub krótko po zakończeniu leczenia maprotyliną (częstość nieznana).⁹

Zaburzenia układu nerwowego

Do bardzo często występujących działań niepożądanych ze strony układu nerwowego należą: senność, zawroty głowy, bóle głowy, łagodne drżenie oraz drgawki kloniczne mięśni.¹⁰

Często obserwuje się: uspokojenie, upośledzenie pamięci, zespół zaburzeń uwagi, parestezje oraz zaburzenia wymowy.¹¹

Rzadziej, ale o poważniejszym charakterze są drgawki, akatyzja oraz ataksja.¹²

Bardzo rzadko występują dyskinezy, rozwojowe zaburzenia koordynacji, patologiczne omdlenia, zaburzenia smaku oraz zaburzenia równowagi.¹³

Zaburzenia oka

Często raportowane są zaburzenia widzenia pod postacią nieostrego widzenia oraz zaburzenia akomodacji.¹⁴

Zaburzenia ucha i błędnika

Bardzo rzadko pacjenci zgłaszają szumy uszne podczas terapii maprotyliną.¹⁵

Zaburzenia serca

Częste działania niepożądane ze strony układu sercowo-naczyniowego obejmują tachykardię zatokową i kołatanie serca.¹⁶

Rzadko obserwuje się arytmię.¹⁷

Bardzo rzadko, ale potencjalnie zagrażające życiu są: zaburzenia przewodzenia (np. poszerzenie zespołu QRS, blok odnogi pęczka Hisa, zmiany odstępu PQ), tachykardia komorowa, migotanie komór oraz torsade de pointes.¹⁸

Zaburzenia naczyń

Do częstych działań niepożądanych dotyczących układu naczyniowego należą uderzenia gorąca oraz niedociśnienie ortostatyczne.¹⁹

Zaburzenia oddechowe, klatki piersiowej i śródpiersia

Bardzo rzadko stwierdza się: alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych (z eozynofilią lub bez), śródmiąższowe choroby płuc (np. podostre śródmiąższowe zapalenie płuc), skurcz oskrzeli oraz przekrwienie błony śluzowej nosa.²⁰

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Bardzo często zgłaszanym objawem jest suchość błony śluzowej jamy ustnej.²¹

Często występują: nudności, wymioty, dolegliwości brzuszne oraz zaparcia.²²

Rzadko pojawia się biegunka.²³

Bardzo rzadko obserwuje się zapalenie jamy ustnej oraz próchnicę zębów.²⁴

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Bardzo rzadko może wystąpić zapalenie wątroby, z żółtaczką lub bez.²⁵

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Często obserwuje się: alergiczne zapalenie skóry, wysypkę, pokrzywkę, nadwrażliwość na światło, reakcje alergiczne oraz nadmierne pocenie się.²⁶

Bardzo rzadko pojawia się świąd, zapalenie naczyń skórnych, łysienie oraz poważne reakcje skórne, takie jak: rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona, toksyczno-rozpływna martwica naskórka oraz plamica.²⁷

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe, tkanki łącznej i kości

Często zgłaszanym objawem jest osłabienie mięśni.²⁸

Warto odnotować, że badania epidemiologiczne wykazały zwiększone ryzyko złamań kości u pacjentów otrzymujących SSRI i pierścieniowe leki przeciwdepresyjne, szczególnie u osób w wieku 50 lat i starszych. Mechanizm prowadzący do takiego zwiększenia ryzyka pozostaje nieznany.²⁹

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Często występują zaburzenia mikcji.³⁰

Bardzo rzadko dochodzi do zatrzymania oddawania moczu.³¹

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

Do często zgłaszanych zaburzeń należą problemy z erekcją.³²

Bardzo rzadko obserwuje się powiększenie piersi (ginekomastia) oraz mlekotok.³³

Z częstością nieznaną występują ogólne zaburzenia funkcji seksualnych.³⁴

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Bardzo często zgłaszane jest uczucie zmęczenia.³⁵

Często występuje gorączka.³⁶

Bardzo rzadko pojawia się obrzęk (miejscowy lub uogólniony).³⁷

Nieprawidłowości w badaniach diagnostycznych

Często obserwuje się nieprawidłowe wyniki w badaniu EKG (np. zmiany odstępu ST i załamka T) oraz wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego.³⁸

Rzadko dochodzi do wzrostu ciśnienia krwi oraz nieprawidłowych wyników prób czynnościowych wątroby.³⁹

Bardzo rzadko stwierdza się nieprawidłowe wyniki badania EEG oraz wydłużenie odstępu QT w EKG.⁴⁰

Urazy, zatrucia i powikłania po zabiegach

Bardzo rzadko zgłaszane są upadki.⁴¹

Objawy odstawienia maprotyliny

Pomimo że maprotylina nie wywołuje uzależnienia fizycznego, po nagłym odstawieniu leku lub zmniejszeniu dawki mogą sporadycznie wystąpić objawy odstawienne, takie jak: nudności, wymioty, ból brzucha, biegunka, bezsenność, ból głowy, nerwowość, niepokój, nasilenie istniejącej depresji lub nawrót nastrojów depresyjnych.⁴²

Ryzyko zachowań samobójczych

Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że podczas leczenia produktem Ludiomil lub wkrótce po zakończeniu terapii zgłaszano przypadki myśli samobójczych i zachowań samobójczych. Dlatego pacjenci, szczególnie w początkowej fazie leczenia oraz w okresie zmian dawkowania, wymagają ścisłej obserwacji klinicznej.⁴³

Zestawienie działań niepożądanych maprotyliny

Monitorowanie działań niepożądanych maprotyliny

Po dopuszczeniu produktu leczniczego zawierającego maprotylinę do obrotu, istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.⁴⁴