Przeciwwskazania stosowania
Magnezu chlorek

Przeciwwskazania stosowania chlorku magnezu

Chlorek magnezu jest substancją powszechnie stosowaną w różnych produktach leczniczych, głównie w płynach do dializy, roztworach do infuzji czy produktach do żywienia pozajelitowego. Ze względu na różnorodność zastosowań i postaci farmaceutycznych, przeciwwskazania do stosowania chlorku magnezu należy rozpatrywać w kontekście konkretnych preparatów oraz stanu klinicznego pacjenta. Poniżej przedstawiono szczegółowe przeciwwskazania do stosowania produktów zawierających chlorek magnezu, uwzględniając różne sytuacje kliniczne i grupy pacjentów.¹

Hipermagnezemia

Najważniejszym przeciwwskazaniem do stosowania chlorku magnezu jest hipermagnezemia, czyli podwyższone stężenie magnezu w surowicy krwi. Podawanie produktów zawierających magnez pacjentom z hipermagnezemią może prowadzić do nasilenia tego stanu i wywołania poważnych powikłań, takich jak zaburzenia przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, zaburzenia rytmu serca czy depresja oddechowa.²

W przypadku preparatów do dializy otrzewnowej, takich jak balance 2,3% z 2,3% glukozą i wapniem 1,75 mmol/l, istotnie zwiększone stężenie magnezu w osoczu stanowi wyraźne przeciwwskazanie do ich stosowania.³

Niewydolność nerek

Pacjenci z ciężką niewydolnością nerek, zwłaszcza ze skąpomoczem lub bezmoczem, nie powinni otrzymywać preparatów zawierających chlorek magnezu ze względu na zaburzony klirens magnezu i zwiększone ryzyko akumulacji tego jonu w organizmie.⁴

W przypadku preparatów takich jak Tetraspan 60 mg/ml, Volulyte 6% oraz GNAK, przeciwwskazaniem jest ostra niewydolność nerek lub konieczność stosowania terapii nerkozastępczej.^{5 6 7}

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Przeciwwskazaniami do stosowania preparatów zawierających chlorek magnezu są również określone stany sercowo-naczyniowe:

• Niestabilny stan krążeniowy z zagrożeniem życia (wstrząs)⁸
• Ciężka zastoinowa niewydolność serca^{9 10}
• Niewyrównana niewydolność serca¹¹
• Obrzęk płuc^{12 13 14}
• Hipowolemia lub niskie ciśnienie tętnicze (w przypadku niektórych preparatów do dializy otrzewnowej z wysoką zawartością glukozy)¹⁵

Zaburzenia elektrolitowe

Poza hipermagnezemią, inne zaburzenia elektrolitowe mogą stanowić przeciwwskazanie do stosowania chlorku magnezu, w zależności od składu elektolitowego konkretnego preparatu:

• Hiperkaliemia^{16 17 18 19}
• Hipernatremia^{20 21}
• Hiperkalcemia^{22 23}
• Hiperchloremia²⁴
• Hipokalcemia (w przypadku niektórych roztworów do dializy otrzewnowej)²⁵

Zaburzenia kwasowo-zasadowe

Produkty zawierające chlorek magnezu często zawierają również buforujące aniony, takie jak octany, mleczany czy wodorowęglany, dlatego przeciwwskazane mogą być stany zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej:

• Zasadowica metaboliczna^{26 27}
• Kwasica mleczanowa^{28 29}
• Alkaloza metaboliczna³⁰

Przeciwwskazania związane z nadwrażliwością

Nadwrażliwość na chlorek magnezu lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w danym preparacie stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do jego stosowania.^{31 32}

W przypadku preparatów zawierających żelatynę (np. Gelaspan, Geloplasma), szczególną uwagę należy zwrócić na możliwą nadwrażliwość na roztwory zawierające żelatynę lub na galaktozo-α-1,3-galaktozę (alfa-gal).^{33 34}

W przypadku preparatów do żywienia pozajelitowego, takich jak Multimel N4-550E i Olimel N12E, przeciwwskazane jest stosowanie u pacjentów z nadwrażliwością na białka jaj, soi, orzeszków ziemnych, kukurydzę lub produkty zawierające kukurydzę.^{35 36}

Zaburzenia metaboliczne

W zależności od składu preparatu, istnieją specyficzne przeciwwskazania metaboliczne:

• Wrodzone zaburzenia metabolizmu aminokwasów (w przypadku preparatów do żywienia pozajelitowego)^{37 38 39}
• Nietolerancja maltozy lub izomaltozy (w przypadku Extraneal)⁴⁰
• Choroba spichrzania glikogenu⁴¹
• Ciężka hiperlipidemia lub ciężkie zaburzenia metabolizmu tłuszczów z hipertriglicerydemią (w przypadku żywienia pozajelitowego)^{42 43}
• Ciężka hiperglikemia^{44 45}
• Niewyrównana cukrzyca, śpiączka hiperosmolarna, hiperglikemia, hiperlaktatemia⁴⁶

Przeciwwskazania związane z dializą

W przypadku roztworów do dializy otrzewnowej zawierających chlorek magnezu, istnieją specyficzne przeciwwskazania związane z samą techniką dializy:

• Nieusuwalne przeszkody mechaniczne uniemożliwiające skuteczną dializę otrzewnową lub zwiększające ryzyko zakażenia^{47 48 49}
• Udokumentowana utrata czynności otrzewnej lub rozległe zrosty, które zaburzają czynność otrzewnej^{50 51 52}

W przypadku roztworów do hemofiltracji i hemodializy, do przeciwwskazań zaliczamy:

• Ostra niewydolność nerek ze znacznym hiperkatabolizmem, gdy objawów mocznicy nie można dłużej opanować poprzez hemofiltrację^{53 54}
• Niewystarczający przepływ krwi z dostępu żylnego^{55 56}
• Wszelkie stany zwiększonego ryzyka krwotoku z powodu antykoagulacji systemowej^{57 58}

Przeciwwskazania pediatryczne

Stosowanie niektórych preparatów zawierających chlorek magnezu jest przeciwwskazane u dzieci:

• Preparaty do żywienia pozajelitowego, takie jak Aminomel, Multimel N4-550E i Olimel N12E, nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 2 roku życia ze względu na nieodpowiedni skład aminokwasów lub stosunek wartości energetycznej do zawartości azotu^{59 60 61}
• Benelyte jest przeciwwskazany u wcześniaków i noworodków urodzonych o czasie (w wieku ≤28 dni) w przypadku jednoczesnego podawania z ceftriaksonem⁶²

Inne przeciwwskazania

Inne przeciwwskazania do stosowania produktów zawierających chlorek magnezu obejmują:

• Przewodnienie organizmu^{63 64 65}
• Hiperwolemia^{66 67 68}
• Ciężkie zaburzenia czynności wątroby^{69 70}
• Stan krytyczny (zwykle pacjenci przebywający na Oddziale Intensywnej Terapii)^{71 72}
• Sepsa^{73 74}
• Oparzenia^{75 76}
• Krwotok wewnątrzczaszkowy lub śródmózgowy^{77 78}
• Ciężkie zaburzenia krzepnięcia^{79 80}
• Pacjenci po przeszczepie narządów^{81 82}
• Niedotlenienie komórkowe⁸³
• Przewodnienie w przeważającym stopniu pozakomórkowe⁸⁴
• Blok serca⁸⁵
• Koniec okresu ciąży (podczas porodu) – dotyczy Geloplasma⁸⁶

Szczególna ostrożność przy stosowaniu chlorku magnezu

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, istnieją stany kliniczne, w których stosowanie chlorku magnezu wymaga szczególnej ostrożności i indywidualnego doboru dawki:

• Niewydolność wątroby⁸⁷
• Niewydolność nerek⁸⁸
• Niewydolność nadnerczy⁸⁹
• Niewydolność serca⁹⁰
• Niewydolność płuc⁹¹
• Przewodnienie⁹²
• Nieprawidłowy metabolizm aminokwasów⁹³
• Kwasica⁹⁴
• Hiponatremia⁹⁵

Podsumowanie praktyczne

Chlorek magnezu, jako składnik wielu różnych produktów leczniczych, posiada szereg przeciwwskazań, które należy uwzględnić przy planowaniu terapii. Lekarz powinien zawsze ocenić indywidualnie stan pacjenta, zwracając szczególną uwagę na:

• Aktualne stężenie magnezu w surowicy – hipermagnezemia stanowi bezwzględne przeciwwskazanie
• Funkcję nerek – magnez jest wydalany głównie przez nerki
• Stan układu krążenia – niewydolność serca, hipowolemia, obrzęk płuc
• Równowagę elektrolitową – inne zaburzenia elektrolitowe mogą się nasilić
• Równowagę kwasowo-zasadową – kwasica lub zasadowica mogą ulec nasileniu
• Wiek pacjenta – szczególne przeciwwskazania u dzieci poniżej 2 roku życia
• Choroby współistniejące – zaburzenia metaboliczne, wątrobowe, stan krytyczny

Ze względu na różne postacie farmaceutyczne i zastosowania chlorku magnezu, decyzja o jego zastosowaniu powinna być zawsze podejmowana w oparciu o charakterystykę konkretnego produktu leczniczego oraz indywidualny stan kliniczny pacjenta.⁹⁶