Przedawkowanie
Glicerol

Przedawkowanie substancji: Glicerol

Glicerol (gliceryna) jest substancją powszechnie stosowaną w produktach leczniczych zarówno do podania miejscowego, jak i parenteralnego. Bezpieczeństwo stosowania glicerolu zależy od drogi podania, dawki oraz stanu klinicznego pacjenta. W produktach takich jak emoliumLEK, Omegaven czy Pentaerythritol compositum występuje on w różnych stężeniach i formach, co może wpływać na profil bezpieczeństwa w przypadku przedawkowania.¹

Ryzyko przedawkowania glicerolu w zależności od drogi podania

W przypadku preparatów do stosowania miejscowego, takich jak emoliumLEK zawierający 200 mg glicerolu w 1 g kremu, ryzyko przedawkowania przy aplikacji zgodnej z zaleceniami jest minimalne. Dokumentacja medyczna wskazuje, że nie jest znane ryzyko przedawkowania glicerolu w przypadku jego miejscowego stosowania na skórę.²

W odniesieniu do preparatów parenteralnych, takich jak Omegaven (emulsja do infuzji zawierająca 2,5 g glicerolu/100 ml), ryzyko przedawkowania jest wyższe i związane głównie z zaburzeniami metabolizmu tłuszczów. Glicerol w tego typu preparatach jest składnikiem emulsji tłuszczowej i może przyczynić się do wystąpienia zespołu przedawkowania tłuszczu.³

Mechanizm przedawkowania glicerolu w emulsjach tłuszczowych

Przedawkowanie produktów zawierających glicerol jako składnik emulsji tłuszczowych może nastąpić w dwóch głównych mechanizmach:

• Zbyt szybkie podanie preparatu przekraczające zalecane szybkości infuzji
• Stosowanie zalecanych szybkości infuzji przy nagłej zmianie stanu klinicznego pacjenta (np. zaburzenie czynności nerek lub zakażenie)

⁴

Przedawkowanie w preparatach złożonych

W przypadku preparatów złożonych, takich jak Pentaerythritol compositum, który zawiera glicerol w postaci triazotanu (0,5 mg/tabletkę), objawy przedawkowania mogą być podobne do objawów niepożądanych obserwowanych po podaniu azotanów. Nie ma jednak bezpośrednich danych dotyczących przypadków przedawkowania tego konkretnego produktu.⁵

Objawy przedawkowania

Objawy przedawkowania glicerolu różnią się w zależności od formulacji produktu, dawki oraz współistniejących substancji aktywnych. W przypadku preparatów złożonych, objawy mogą być trudne do jednoznacznego przypisania do konkretnej substancji czynnej.

Objawy przedawkowania w emulsjach tłuszczowych

W przypadku emulsji tłuszczowych zawierających glicerol, takich jak Omegaven, przedawkowanie może prowadzić do zespołu przedawkowania tłuszczu, którego głównym markerem jest wzrost stężenia triglicerydów powyżej 3 mmol/l.⁶

Ponadto, ostre przedawkowanie spowodowane podaniem Omegaven bez jednoczesnej infuzji roztworu węglowodanów może prowadzić do wystąpienia kwasicy metabolicznej.⁷

Objawy przedawkowania w preparatach z azotanami

W przypadku preparatów zawierających glicerol w postaci triazotanu, takich jak Pentaerythritol compositum, objawy przedawkowania mogą obejmować szereg objawów typowych dla przedawkowania azotanów:⁸

Stopień nasilenia objawów klinicznych przedawkowania zależy zwykle od kilku czynników:⁹

• Dawki przedawkowanego produktu leczniczego
• Innych jednocześnie stosowanych produktów leczniczych
• Stanu klinicznego pacjenta, szczególnie w przypadku:
  • Niewydolności serca
  • Ostrych stanów wieńcowych
  • Zawału mięśnia sercowego ze zmniejszeniem ciśnienia napełniania lewej komory

¹⁰

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Postępowanie w przedawkowaniu emulsji tłuszczowych

W przypadku przedawkowania emulsji tłuszczowych zawierających glicerol (jak Omegaven) zaleca się następujące postępowanie:¹¹

• Przerwanie infuzji emulsji tłuszczowej
• Jeśli kontynuacja jest konieczna – zmniejszenie dawki preparatu
• Przerwanie podawania tłuszczu, jeśli podczas infuzji wystąpi znaczne podwyższenie stężenia glukozy we krwi

¹²

Postępowanie w przedawkowaniu preparatów z azotanami

Postępowanie w przypadku przedawkowania preparatów zawierających glicerol triazotan (jak w Pentaerythritol compositum) zależy od nasilenia objawów:¹³

Leczenie łagodnych postaci przedawkowania

Postępowanie objawowe, które obejmuje:¹⁴

• W przypadku niedociśnienia:
  • Ułożenie pacjenta na plecach z uniesieniem nóg powyżej klatki piersiowej
  • Przy braku szybkiej poprawy – podanie płynów we wlewie dożylnym
• Podawanie tlenu
• W przypadku bradykardii:
  • Dożylne podanie 1 mg atropiny

¹⁵

Leczenie ciężkich postaci przedawkowania

W przypadku ciężkiego przedawkowania azotanów:¹⁶

• Leczenie na oddziale intensywnej terapii
• Ciągłe monitorowanie stanu pacjenta
• W przypadku methemoglobinemii:
  • Podawanie tlenu
  • Dożylne podanie 1% roztworu błękitu metylenowego w dawce 1-2 mg/kg masy ciała w ciągu ponad 5 minut, gdy stężenie methemoglobiny przekracza 30% (u pacjentów z chorobą układu krążenia lub niedokrwistością – wcześniej)

¹⁷

Wnioski i uwagi kliniczne

Profil bezpieczeństwa glicerolu i ryzyko przedawkowania różni się znacząco w zależności od formy farmaceutycznej, drogi podania oraz obecności innych substancji czynnych w preparacie. W przypadku produktów do stosowania miejscowego, jak emoliumLEK, ryzyko przedawkowania glicerolu jest minimalne i nie zostało szczegółowo opisane w dostępnej dokumentacji medycznej.¹⁸

W przypadku preparatów parenteralnych zawierających glicerol jako składnik emulsji tłuszczowych, głównym zagrożeniem jest zespół przedawkowania tłuszczu, którego objawem jest wzrost stężenia triglicerydów powyżej 3 mmol/l, co wymaga przerwania infuzji lub zmniejszenia dawki.¹⁹

W preparatach zawierających glicerol w formie azotanowej, jak Pentaerythritol compositum, objawy przedawkowania i postępowanie są zbliżone do typowych dla przedawkowania azotanów, z różnym nasileniem objawów w zależności od stanu klinicznego pacjenta i dawki.²⁰