Przedawkowanie
Glicerol triazotan

Przedawkowanie glicerolu triazotanu, stosowanego w leczeniu niedokrwienia mięśnia sercowego (np. w preparacie Perlinganit), prowadzi do nasilonej hipotensji z ciśnieniem skurczowym ≤ 90 mmHg, tachykardii odruchowej, zapaści oraz objawów neurologicznych takich jak omdlenia, zawroty głowy i ból głowy. Dodatkowo mogą wystąpić objawy ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, biegunka) oraz zmiany skórne (zblednięcie, potliwość). Szczególnie niebezpieczne jest ryzyko rozwoju methemoglobinemii, wywołanej jonami azotynowymi uwalnianymi podczas biotransformacji glicerolu triazotanu, objawiającej się sinicą, przyspieszonym oddechem, lękiem, utratą przytomności, a w ciężkich przypadkach zatrzymaniem akcji serca. Rzadkim, ale poważnym powikłaniem jest wzrost ciśnienia śródczaszkowego przy bardzo dużych dawkach.

  1. Przedawkowanie substancji glicerol triazotan (Glyceroli trinitras)
    1. Objawy kliniczne przedawkowania
    2. Methemoglobinemia jako powikłanie przedawkowania
    3. Powikłania neurologiczne przy dużych dawkach
  2. Postępowanie lecznicze w przypadku przedawkowania
    1. Ogólne zasady postępowania
    2. Leczenie głębokiej hipotensji
    3. Leczenie methemoglobinemii
    4. Postępowanie resuscytacyjne
  3. Zagrożenia związane z przedawkowaniem – aspekty kliniczne
    1. Kolejne rozdziały

Przedawkowanie substancji glicerol triazotan (Glyceroli trinitras)

Glicerol triazotan to substancja aktywna stosowana w preparatach używanych w leczeniu stanów niedokrwienia mięśnia sercowego. Przedawkowanie tej substancji może prowadzić do szeregu poważnych objawów klinicznych, wymagających natychmiastowej interwencji medycznej. W niniejszym artykule przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące objawów przedawkowania oraz postępowania w przypadku ich wystąpienia u pacjentów leczonych preparatami zawierającymi glicerol triazotan, takimi jak Perlinganit.1

Objawy kliniczne przedawkowania

Przedawkowanie glicerolu triazotanu manifestuje się przede wszystkim nasilonym działaniem hipotensyjnym, prowadzącym do objawów związanych z niedokrwieniem ważnych życiowo narządów. Kluczowym parametrem diagnostycznym jest obniżenie ciśnienia tętniczego (ciśnienie skurczowe ≤ 90 mmHg), któremu towarzyszą liczne objawy kliniczne.2

Grupa objawów Objawy kliniczne Uwagi
Objawy sercowo-naczyniowe – Obniżenie ciśnienia tętniczego (ciśnienie skurczowe ≤ 90 mmHg)
– Pogorszenie wyczuwalności tętna
– Tachykardia odruchowa
– Zapaść 		Pierwotny mechanizm toksyczności związany z nadmierną wazodylatacją
Objawy neurologiczne – Omdlenie
– Zawroty głowy spowodowane zmianą pozycji ciała
– Ból głowy
– Osłabienie
– Zawroty głowy
– Możliwe zwiększenie ciśnienia śródczaszkowego 		Przy bardzo dużych dawkach mogą wystąpić objawy mózgowe związane ze zwiększeniem ciśnienia śródczaszkowego
Objawy ze strony przewodu pokarmowego – Nudności
– Wymioty
– Biegunka 		Związane zarówno z bezpośrednim działaniem substancji, jak i hipoperfuzją trzewną
Zmiany skórne i objawy ogólne – Zblednięcie
– Zwiększona potliwość 		Objawy związane z aktywacją układu współczulnego w odpowiedzi na hipotensję
Methemoglobinemia – Sinica
– Przyspieszone oddychanie
– Lęk
– Utrata przytomności
– Zatrzymanie akcji serca 		Powodowana przez jony azotynowe uwalniane podczas biotransformacji glicerolu triazotanu

Methemoglobinemia jako powikłanie przedawkowania

Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość rozwoju methemoglobinemii u pacjentów z przedawkowaniem glicerolu triazotanu. W literaturze opisywano wystąpienie tego powikłania u pacjentów otrzymujących inne azotany organiczne. W przypadku glicerolu triazotanu, podczas jego biotransformacji uwalniane są jony azotynowe, które mogą indukować methemoglobinemię.3

Klinicznie methemoglobinemia manifestuje się sinicą, po której następują: przyspieszone oddychanie, lęk, utrata przytomności, a w ciężkich przypadkach może dojść do zatrzymania akcji serca. Nie można wykluczyć, że przedawkowanie glicerolu triazotanu może prowadzić do wystąpienia tego groźnego powikłania.4

Powikłania neurologiczne przy dużych dawkach

Aplikacja bardzo dużych dawek glicerolu triazotanu może również skutkować zwiększeniem ciśnienia śródczaszkowego i wystąpieniem objawów mózgowych. Jest to powikłanie stosunkowo rzadkie, jednak stanowiące poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta.5

Postępowanie lecznicze w przypadku przedawkowania

Ogólne zasady postępowania

W przypadku przedawkowania glicerolu triazotanu należy natychmiast wdrożyć odpowiednie działania terapeutyczne. Podstawowe postępowanie obejmuje:6

  • Natychmiastowe wstrzymanie podawania produktu zawierającego glicerol triazotan
  • Zastosowanie ogólnych metod postępowania w przypadku niedociśnienia spowodowanego podawaniem azotanów:
    • Ułożenie pacjenta w pozycji leżącej z obniżoną głową i uniesionymi nogami
    • W razie potrzeby zastosowanie opatrunku kompresyjnego kończyn dolnych
  • Tlenoterapia
  • Zwiększenie objętości osocza – szczególnie istotne przy znacznym niedociśnieniu i/lub wstrząsie
  • W przypadkach ciężkich – specjalistyczne leczenie wstrząsu na oddziale intensywnej opieki medycznej

7

Leczenie głębokiej hipotensji

W przypadku wystąpienia bardzo niskich wartości ciśnienia tętniczego krwi, konieczne jest wdrożenie farmakologicznej terapii wazopresorowej. Zaleca się:8

  • Podwyższenie ciśnienia poprzez zastosowanie leków wazopresyjnych:
    • Chlorowodorek norepinefryny
    • Dopamina

Należy podkreślić, że epinefryna jest nieskuteczna w cofaniu nasilonego działania hipotensyjnego wywołanego przedawkowaniem glicerolu triazotanu. W takich sytuacjach stosowanie epinefryny jest przeciwwskazane.9

Leczenie methemoglobinemii

W przypadku rozwoju methemoglobinemii wywołanej przedawkowaniem glicerolu triazotanu, należy zastosować następujące postępowanie:10

  • Zastosowanie związków redukujących:
    • Witamina C
    • Błękit metylenowy
    • Błękit toluidynowy
  • Tlenoterapia (w razie potrzeby)
  • Wentylacja płuc z użyciem respiratora
  • Hemodializa

11

Istotne jest, aby pamiętać, że leczenie methemoglobinemii błękitem metylenowym jest przeciwwskazane u pacjentów cierpiących na niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej lub niedobór reduktazy methemoglobinowej. W przypadku gdy leczenie to jest przeciwwskazane bądź nieskuteczne, zaleca się przeprowadzenie transfuzji wymiennej i/lub transfuzji koncentratu krwinek czerwonych.12

Postępowanie resuscytacyjne

W przypadku wystąpienia objawów zatrzymania oddechu i krążenia w przebiegu przedawkowania glicerolu triazotanu, należy natychmiast rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową zgodnie z aktualnymi wytycznymi.13

Zagrożenia związane z przedawkowaniem – aspekty kliniczne

Przedawkowanie glicerolu triazotanu (zawartego w preparacie Perlinganit) stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta, przede wszystkim ze względu na głębokie działanie hipotensyjne oraz możliwość rozwoju methemoglobinemii. Kluczowe aspekty kliniczne obejmują:14

  • Zaburzenia hemodynamiczne – manifestujące się głęboką hipotensją, tachykardią odruchową, z możliwością rozwoju wstrząsu
  • Methemoglobinemia – potencjalnie śmiertelne powikłanie, wymagające natychmiastowej interwencji terapeutycznej
  • Powikłania neurologiczne – szczególnie przy bardzo dużych dawkach, mogące prowadzić do wzrostu ciśnienia śródczaszkowego

Szybka identyfikacja objawów przedawkowania oraz wdrożenie odpowiedniego postępowania terapeutycznego są kluczowe dla pomyślnego rokowania u pacjentów, którzy doświadczyli przedawkowania glicerolu triazotanu.15

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl