Przeciwwskazania stosowania
Fludrokortyzon

Przeciwwskazania stosowania fludrokortyzonu

Fludrokortyzon jest syntetycznym mineralokortykosteroidem o silnym działaniu zatrzymującym sód i wodę w organizmie, co wpływa na gospodarkę wodno-elektrolitową oraz ciśnienie tętnicze. Dostępny jest w różnych postaciach farmaceutycznych – zarówno jako tabletki doustne (Cortineff 100 μg, Fludrocortisone Adamed 0,1 mg), jak i preparaty okulistyczne (Cortineff ophtalm. 0,1%, Dicortineff). W zależności od postaci leku oraz wskazań do stosowania, wyróżniamy różne przeciwwskazania, które należy uwzględnić przed wdrożeniem terapii z zastosowaniem fludrokortyzonu.^{1 2 3 4}

Nadwrażliwość jako przeciwwskazanie bezwzględne

Niezależnie od postaci farmaceutycznej, nadwrażliwość na substancję czynną (fludrokortyzon) lub którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w danym preparacie stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do jego stosowania. Szczególnej uwagi wymagają pacjenci przyjmujący preparaty z grupy antybiotyków aminoglikozydowych (jak w przypadku leku Dicortineff), gdyż nadwrażliwość krzyżowa w tej grupie może prowadzić do poważnych reakcji niepożądanych.^{5 6 7 8}

Przeciwwskazania związane z chorobami układu krążenia

W przypadku doustnych postaci fludrokortyzonu (jak Fludrocortisone Adamed), szczególnie istotne są przeciwwskazania związane z wpływem mineralokortykosteroidów na gospodarkę wodno-elektrolitową i ciśnienie tętnicze. Lek jest przeciwwskazany w następujących sytuacjach klinicznych:⁹

• Niedociśnienie spowodowane organiczną chorobą serca
• Choroby związane ze stwardnieniem naczyń (np. przewlekłe zespoły wieńcowe)
• Miażdżyca naczyń mózgowych
• Tętniak aorty
• Istotne hemodynamicznie choroby zastawek serca
• Niewydolność serca
• Kardiomiopatia przerostowa z zawężeniem drogi odpływu

¹⁰

Ze względu na działanie fludrokortyzonu polegające na zatrzymywaniu wody i sodu w organizmie, co prowadzi do zwiększenia objętości krwi krążącej i wzrostu ciśnienia tętniczego, wszystkie stany chorobowe, w których podwyższone ciśnienie krwi lub powstanie obrzęków stanowią zwiększone ryzyko dla pacjenta, są traktowane jako przeciwwskazania do stosowania preparatów zawierających tę substancję.¹¹

Przeciwwskazania związane z zaburzeniami elektrolitowymi

Ze względu na wpływ fludrokortyzonu na gospodarkę elektrolitową, szczególnie na stężenie potasu w surowicy, lek jest przeciwwskazany w przypadku:¹²

• Hipokaliemii – obniżonego stężenia potasu w surowicy, które mogłoby zostać pogłębione przez działanie fludrokortyzonu
• Zasadowicy metabolicznej – zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej, które może ulec nasileniu pod wpływem działania mineralokortykosteroidów

¹³

Przeciwwskazania związane z niewydolnością narządową

Stosowanie fludrokortyzonu jest przeciwwskazane w następujących stanach niewydolności narządowej:¹⁴

• Marskość wątroby – ze względu na możliwość nasilenia retencji wody i sodu oraz pogorszenia funkcji wątroby
• Niewydolność nerek – z powodu ryzyka nasilenia zaburzeń elektrolitowych i pogorszenia stanu klinicznego
• Obrzęk płuc – który może ulec nasileniu w wyniku działania retencyjnego fludrokortyzonu

¹⁵

Przeciwwskazania w endokrynologii

Guz chromochłonny stanowi przeciwwskazanie do stosowania fludrokortyzonu z uwagi na ryzyko dramatycznego wzrostu ciśnienia tętniczego, co może prowadzić do przełomu nadciśnieniowego i poważnych powikłań sercowo-naczyniowych.¹⁶

Przeciwwskazania do stosowania fludrokortyzonu w postaci okulistycznej

Preparaty okulistyczne zawierające fludrokortyzon (Cortineff ophtalm. 0,1%, Dicortineff) posiadają specyficzne przeciwwskazania związane z ich miejscowym stosowaniem w obrębie narządu wzroku:^{17 18}

• Infekcje oka: wirusowe, bakteryjne, grzybicze i gruźlicze choroby oczu i brzegów powiek – przeciwwskazane ze względu na ryzyko nasilenia zakażenia i opóźnienia procesu gojenia przez działanie immunosupresyjne kortykosteroidu
• Jaskra – przeciwwskazana ze względu na możliwość podwyższenia ciśnienia wewnątrzgałkowego przez kortykosteroidy
• Choroby rogówki połączone z ubytkami nabłonka – przeciwwskazane ze względu na ryzyko opóźnienia gojenia i zwiększonej penetracji leku
• Stany ropne i niezagojone rany – przeciwwskazane z powodu możliwości nasilenia procesu zapalnego i opóźnienia gojenia

^{19 20}

Przeciwwskazania do stosowania fludrokortyzonu w postaci usznej

W przypadku preparatu Dicortineff stosowanego do ucha, istotnym przeciwwskazaniem jest perforacja błony bębenkowej, gdyż mogłoby to prowadzić do bezpośredniego kontaktu substancji czynnych z uchem środkowym i wewnętrznym, co niesie ryzyko działania ototoksycznego, szczególnie ze względu na zawartość neomycyny w preparacie.²¹

Przeciwwskazania związane z zakażeniami ogólnoustrojowymi

W przypadku preparatu Cortineff w tabletkach, podkreśla się przeciwwskazanie do stosowania leku w przypadku układowych zakażeń, jeśli nie zastosowano specyficznego leczenia przeciwdrobnoustrojowego. Wynika to z działania immunosupresyjnego kortykosteroidów, które mogłoby doprowadzić do nasilenia zakażenia i pogorszenia stanu klinicznego pacjenta.²²

Podsumowanie przeciwwskazań stosowania fludrokortyzonu

Analizując przeciwwskazania do stosowania fludrokortyzonu, należy zwrócić uwagę na jego różnorodne postacie farmaceutyczne i związane z nimi specyficzne przeciwwskazania. W przypadku postaci doustnych szczególnie istotny jest wpływ leku na gospodarkę wodno-elektrolitową, ciśnienie tętnicze oraz potencjalne oddziaływanie ogólnoustrojowe. Z kolei preparaty okulistyczne i uszne charakteryzują się przeciwwskazaniami odnoszącymi się do miejscowych warunków anatomicznych i patofizjologicznych narządu wzroku i słuchu.

Kluczowe pozostaje dokładne zebranie wywiadu od pacjenta dotyczącego nadwrażliwości na składniki preparatu, chorób współistniejących (szczególnie kardiologicznych, nefrologicznych, hepatologicznych i endokrynologicznych) oraz aktualnych infekcji. W przypadku postaci okulistycznych i usznych niezbędne jest wykluczenie lokalnych przeciwwskazań poprzez dokładne badanie kliniczne.^{23 24 25 26}