Przeciwwskazania stosowania
Fenobarbital

Fenobarbital, wykazujący działanie przeciwdrgawkowe, uspokajające i nasenne, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na barbiturany, porfirią, ciężką niewydolnością wątroby, śpiączką wątrobową, niewydolnością nerek (szczególnie w preparacie Bellergot), a także u osób z niewydolnością oddechową, astmą oskrzelową i rozedmą płuc. Preparat Bellergot, zawierający dodatkowo ergotaminę i atropinę, ma rozszerzony zakres przeciwwskazań, obejmujący choroby układu sercowo-naczyniowego (np. niewydolność serca, miażdżycę, chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie tętnicze), choroby neurologiczne (miastenia, choroba Parkinsona, obrzęk śluzowaty), cukrzycę, świąd, posocznicę, niedrożność dróg moczowych i przewodu pokarmowego oraz jaskrę z wąskim kątem przesączania. Fenobarbital jest także przeciwwskazany w ciąży i podczas karmienia piersią ze względu na ryzyko teratogenności i przenikania do mleka matki.

  1. Przeciwwskazania do stosowania fenobarbitalu
    1. Nadwrażliwość na składniki preparatu
    2. Zaburzenia metaboliczne i choroby genetyczne
    3. Choroby układu oddechowego
    4. Choroby wątroby i nerek
    5. Uzależnienia i intoksykacje
    6. Choroby układu sercowo-naczyniowego
    7. Choroby neurologiczne i psychiatryczne
    8. Choroby metaboliczne i endokrynologiczne
    9. Choroby dermatologiczne i infekcyjne
    10. Choroby układu moczowo-płciowego i przewodu pokarmowego
    11. Choroby oczu
    12. Ciąża i laktacja
  2. Kiedy odradzić pacjentowi stosowanie fenobarbitalu
    1. Sytuacje wymajające szczególnej uwagi
    2. Ryzyko interakcji lekowych
    3. Kolejne rozdziały

Przeciwwskazania do stosowania fenobarbitalu

Fenobarbital jest substancją o działaniu przeciwdrgawkowym, uspokajającym i nasennym, która jest składnikiem kilku produktów leczniczych dostępnych na rynku. Przed zastosowaniem leku zawierającego fenobarbital należy dokładnie przeanalizować stan pacjenta pod kątem przeciwwskazań, które mogą zwiększać ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych.1 2

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Przeciwwskazaniem bezwzględnym do stosowania fenobarbitalu jest nadwrażliwość na substancję czynną (fenobarbital), inne pochodne kwasu barbiturowego lub którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w danym preparacie. W przypadku preparatu Bellergot należy wziąć pod uwagę również możliwość nadwrażliwości na pozostałe substancje czynne: ergotaminę i atropinę.3 4 5

Zaburzenia metaboliczne i choroby genetyczne

Porfiria jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania fenobarbitalu, niezależnie od tego, w jakim preparacie się on znajduje. Choroba ta charakteryzuje się zaburzeniami syntezy hemu i może ulec zaostrzeniu pod wpływem barbiturianów.6 7 8

Choroby układu oddechowego

Ze względu na działanie depresyjne na ośrodek oddechowy, fenobarbital jest przeciwwskazany u pacjentów z:9 10 11

12

Choroby wątroby i nerek

Fenobarbital jest przeciwwskazany u pacjentów z:13 14 15

16 17 18

Uzależnienia i intoksykacje

Zastosowanie fenobarbitalu jest przeciwwskazane w następujących sytuacjach:19 20 21

  • Alkoholizm/uzależnienie od alkoholu – ze względu na ryzyko nasilenia depresji ośrodkowego układu nerwowego
  • Uzależnienie od leków (w szczególności nasennych, przeciwbólowych, psychotropowych)
  • Ostre zatrucie środkami o działaniu depresyjnym na ośrodkowy układ nerwowy – może dojść do potencjalizacji działania tych substancji
  • Palenie tytoniu – w przypadku preparatu Bellergot

22 23 24

Choroby układu sercowo-naczyniowego

W przypadku preparatu Bellergot (zawierającego oprócz fenobarbitalu również ergotaminę i atropinę) występują dodatkowe przeciwwskazania związane z układem sercowo-naczyniowym:25

26

Choroby neurologiczne i psychiatryczne

W przypadku preparatu Bellergot dodatkowe przeciwwskazania związane z układem nerwowym obejmują:27

  • Miastenia (nużliwość mięśni) – ze względu na potencjalne nasilenie osłabienia mięśniowego
  • Obrzęk śluzowaty – może wystąpić zwiększona wrażliwość na środki uspokajające
  • Choroba Parkinsona – fenobarbital może nasilać niektóre objawy choroby

28

Choroby metaboliczne i endokrynologiczne

W przypadku preparatu Bellergot przeciwwskazane jest również stosowanie w cukrzycy, ponieważ może dojść do interakcji między ergotaminą a systemem regulacji glikemii.29

Choroby dermatologiczne i infekcyjne

Specyficzne przeciwwskazania dla preparatu Bellergot obejmują również:30

  • Świąd – może dojść do nasilenia objawów
  • Posocznica (sepsa) – może wpływać na metabolizm i dystrybucję substancji czynnych leku

31

Choroby układu moczowo-płciowego i przewodu pokarmowego

W przypadku preparatu Bellergot przeciwwskazane jest stosowanie w:32

  • Niedrożności dróg moczowych – ze względu na działanie cholinolityczne atropiny
  • Niedrożności przewodu pokarmowego – atropina zawarta w preparacie może nasilać objawy niedrożności

33

Choroby oczu

W przypadku preparatu Bellergot przeciwwskazane jest stosowanie w jaskrze z wąskim kątem przesączania, ponieważ atropina może powodować wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego.34

Ciąża i laktacja

Stosowanie fenobarbitalu jest przeciwwskazane u kobiet:35 36 37

  • W ciąży – ze względu na ryzyko działania teratogennego i wystąpienia zespołu abstynencyjnego u noworodka
  • W okresie karmienia piersią – fenobarbital przenika do mleka matki i może powodować senność u niemowlęcia

38 39 40

Kiedy odradzić pacjentowi stosowanie fenobarbitalu

Oprócz bezwzględnych przeciwwskazań wymienionych powyżej, istnieją sytuacje, w których należy zachować szczególną ostrożność lub rozważyć alternatywne leczenie. Dotyczy to pacjentów z:

Sytuacje wymajające szczególnej uwagi

Stosowanie fenobarbitalu należy odradzić w następujących przypadkach:

  • U pacjentów z łagodną lub umiarkowaną niewydolnością wątroby – nawet jeśli nie stanowi bezwzględnego przeciwwskazania, wymaga monitorowania funkcji wątroby41 42
  • U pacjentów z zaburzeniami oddychania innymi niż wymienione w przeciwwskazaniach bezwzględnych43 44
  • U pacjentów nadużywających substancji psychoaktywnych lub ze zwiększonym ryzykiem uzależnienia45 46
  • U osób prowadzących pojazdy mechaniczne lub obsługujących maszyny, ze względu na działanie sedatywne fenobarbitalu
  • U pacjentów stosujących jednocześnie inne leki działające depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy47 48
  • U pacjentów z niewydolnością nerek – należy dostosować dawkowanie49
  • U kobiet planujących ciążę – ze względu na potencjalne ryzyko teratogenne50 51

Ryzyko interakcji lekowych

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku pacjentów przyjmujących jednocześnie inne leki, ponieważ fenobarbital jako induktor enzymów wątrobowych może wpływać na metabolizm wielu substancji leczniczych, powodując zmniejszenie ich skuteczności. Dotyczy to między innymi:

  • Doustnych antykoncepcyjnych
  • Leków przeciwzakrzepowych
  • Niektórych antybiotyków
  • Leków przeciwdepresyjnych
  • Innych leków przeciwpadaczkowych

W powyższych przypadkach należy rozważyć zastosowanie alternatywnego leczenia lub odpowiednią modyfikację dawkowania współstosowanych leków.

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl