Właściwości farmakokinetyczne
Diklofenak potasowy

Właściwości farmakokinetyczne diklofenaku potasowego

Diklofenak potasowy, substancja czynna produktu leczniczego Voltaren Acti Forte, charakteryzuje się specyficznymi właściwościami farmakokinetycznymi, które determinują jego działanie terapeutyczne. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis procesów farmakokinetycznych tej substancji, obejmujący wchłanianie, dystrybucję, metabolizm oraz eliminację.¹

Wchłanianie

Diklofenak potasowy charakteryzuje się szybkim i całkowitym wchłanianiem z przewodu pokarmowego. W badaniach farmakokinetycznych wykazano, że po przyjęciu pojedynczej dawki 25 mg na czczo, średnie stężenie maksymalne (Cmax) wynoszące 591 ng/ml osiągane jest już po 35 minutach (Tmax średnie). Warto podkreślić, że pokarm wpływa na szybkość wchłaniania tej substancji – przyjęcie diklofenaku potasowego po posiłku skutkuje obniżeniem maksymalnego stężenia w osoczu (niższe Cmax) oraz wydłużeniem czasu potrzebnego do jego osiągnięcia (dłuższe Tmax) w porównaniu do przyjęcia leku na czczo.²

Istotnym aspektem farmakokinetyki diklofenaku potasowego jest efekt pierwszego przejścia przez wątrobę. Około połowa substancji czynnej ulega szybkiemu metabolizmowi wątrobowemu podczas tego procesu, co powoduje, że pole powierzchni pod krzywą stężenia leku (AUC) po podaniu doustnym stanowi w przybliżeniu tylko połowę wartości uzyskiwanej po podaniu dożylnym równoważnej dawki.³

Powtórne podanie diklofenaku potasowego nie zmienia profilu farmakokinetycznego substancji. Co istotne z klinicznego punktu widzenia, przy zachowaniu zalecanych odstępów czasowych pomiędzy dawkami nie obserwuje się kumulacji produktu leczniczego w organizmie.⁴

Dystrybucja

Diklofenak potasowy charakteryzuje się bardzo wysokim stopniem wiązania z białkami osocza, wynoszącym 99,7%. Głównym białkiem wiążącym jest albumina, z którą łączy się 99,4% substancji. Względna objętość dystrybucji diklofenaku potasowego wynosi 0,12-0,17 l/kg, co świadczy o dystrybucji ograniczonej głównie do przedziału naczyniowego.⁵

Z klinicznego punktu widzenia istotne jest przenikanie diklofenaku potasowego do płynu maziowego, gdzie uzyskuje on maksymalne stężenie w czasie od 2 do 4 godzin od osiągnięcia maksymalnego stężenia w osoczu krwi. Okres półtrwania w fazie eliminacji z płynu maziowego jest dłuższy niż z osocza i wynosi od 3 do 6 godzin. Warto podkreślić, że po dwóch godzinach od osiągnięcia stężenia maksymalnego w osoczu, stężenie diklofenaku potasowego w płynie maziowym przewyższa stężenie osoczowe i pozostaje większe przez kolejne 12 godzin. Ta właściwość ma znaczenie w leczeniu chorób zapalnych stawów.⁶

Metabolizm

Biotransformacja diklofenaku potasowego obejmuje różnorodne szlaki metaboliczne. Część substancji ulega glukuronidacji w formie niezmienionej cząsteczki. Główny szlak metaboliczny polega jednak na pojedynczej lub wielokrotnej hydroksylacji i metoksylacji, prowadząc do powstania kilku pochodnych fenolowych. Większość tych metabolitów ulega następnie przekształceniu do glukuronidów.⁷

Z punktu widzenia aktywności farmakologicznej istotne jest, że dwie spośród pochodnych fenolowych wykazują aktywność biologiczną, jednak jest ona znacznie mniejsza niż aktywność macierzystego diklofenaku potasowego.⁸

Eliminacja

Diklofenak potasowy charakteryzuje się szybką eliminacją z organizmu. Całkowity ogólnoustrojowy klirens z osocza wynosi 263 ± 56 ml/minutę, a okres półtrwania w fazie eliminacji jest krótki i wynosi od 1 do 2 godzin. Również cztery metabolity diklofenaku, w tym dwa aktywne, mają krótki okres półtrwania wynoszący od 1 do 3 godzin. Jedynie piąty metabolit – 3′-hydroksy-4’metoksy-diklofenak – charakteryzuje się znacznie dłuższym okresem półtrwania w osoczu, jednak jego aktywność biologiczna jest praktycznie nieistotna.⁹

Główną drogą wydalania diklofenaku potasowego i jego metabolitów jest droga nerkowa. Około 60% podanej dawki jest wydalane z moczem w postaci sprzężonej z glukuronidami – zarówno niezmienionej cząsteczki, jak i metabolitów. Warto podkreślić, że mniej niż 1% substancji ulega wydaleniu w postaci niezmienionej. Pozostała część dawki ulega przekształceniu w metabolity wydalane z żółcią, a następnie z kałem.¹⁰

Liniowe zależności farmakokinetyczne

Farmakokinetyka diklofenaku potasowego wykazuje liniowość w stosunku do wielkości podanej dawki. Ilość substancji, która ulega wchłonięciu, wyrażona jako pole pod krzywą stężenia (AUC), jest liniowo zależna od wielkości podanej dawki.¹¹

Farmakokinetyka w grupach szczególnych

Wpływ wieku

Badania farmakokinetyczne nie wykazały istotnych różnic we wchłanianiu, metabolizmie lub wydalaniu diklofenaku potasowego, które byłyby zależne od wieku pacjenta. Jest to istotna informacja kliniczna, sugerująca brak konieczności modyfikacji dawkowania u pacjentów w podeszłym wieku wyłącznie ze względu na wiek.¹²

Pacjenci z niewydolnością nerek

U pacjentów z niewydolnością nerek stosujących zalecany schemat dawkowania nie obserwuje się kumulacji niezmienionej substancji czynnej. Jest to korzystna właściwość farmakokinetyczna. Należy jednak zwrócić uwagę, że przy znacznym upośledzeniu funkcji nerek (klirens kreatyniny poniżej 10 ml/minutę) stężenia hydroksypochodnych diklofenaku w osoczu obliczone w stanie równowagi dynamicznej są około 4 razy większe niż u osób z prawidłową czynnością nerek. Mimo to metabolity są ostatecznie wydalane z żółcią, co zmniejsza ryzyko ich kumulacji.¹³

Pacjenci z chorobami wątroby

U pacjentów z przewlekłym zapaleniem wątroby lub wyrównaną marskością wątroby parametry farmakokinetyczne diklofenaku potasowego (kinetyka i metabolizm) pozostają niezmienione w porównaniu do osób bez chorób wątroby. Ta obserwacja kliniczna sugeruje, że u pacjentów z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami czynności wątroby nie jest konieczna modyfikacja schematu dawkowania.¹⁴