Działania niepożądane
Chlorek wapnia

Działania niepożądane chlorku wapnia

Chlorek wapnia jest substancją aktywną występującą w wielu preparatach stosowanych w zabiegach hemodializy, hemofiltracji oraz hemodiafiltracji. Jego zawartość w produktach medycznych jest ściśle kontrolowana, aby zapewnić odpowiednie stężenie jonów wapnia w płynach dializacyjnych. Mimo to, podobnie jak każda substancja aktywna, chlorek wapnia może wywoływać działania niepożądane, które należy monitorować podczas prowadzenia terapii.¹

Działania niepożądane zidentyfikowane w badaniach klinicznych

W trakcie badań klinicznych produktów zawierających chlorek wapnia, takich jak Accusol 35, zaobserwowano rzadkie przypadki hipoglikemii (niespecyficznej), która była związana zarówno z samym zabiegiem, jak i z roztworem dializacyjnym.² Podobne obserwacje poczyniono podczas stosowania innych preparatów zawierających chlorek wapnia, jak Accusol 35 Potassium 2 mmol/l oraz Accusol 35 Potassium 4 mmol/l.^{3 4}

Działania niepożądane powiązane z metodą leczenia

Należy pamiętać, że część działań niepożądanych może być związana z samą metodą leczenia, a nie bezpośrednio z chlorkiem wapnia jako substancją. W przypadku preparatów multiBic, zaobserwowano następujące działania niepożądane:⁵

• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe – nudności, wymioty
• Zaburzenia naczyniowe – obniżenie lub podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi
• Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej – kurcze mięśni

⁶

W przypadku produktu Aminomix 1 Novum, działania niepożądane, które nie są związane bezpośrednio z produktem leczniczym, ale ogólnie z żywieniem pozajelitowym, szczególnie na początku leczenia, obejmują:⁷

• Zaburzenia żołądka i jelit (często ≥ 1/100 do < 1/10): nudności, wymioty
• Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania (niezbyt często ≥ 1/1000 do < 1/100): ból głowy, dreszcze, gorączka

<sup data-drug="Aminomix 1 Novum" data-section="Działania niepożądane" title="Często ≥ 1/100 do < 1/10: Zaburzenia żołądka i jelit – nudności, wymioty. Niezbyt często ≥ 1/1000 do 8

Zaburzenia metaboliczne i elektrolitowe

Szczególną uwagę należy zwrócić na zaburzenia metaboliczne i elektrolitowe, które mogą wystąpić podczas stosowania preparatów zawierających chlorek wapnia. Na podstawie danych literaturowych zidentyfikowano następujące możliwe działania niepożądane:⁹

• Zasadowica metaboliczna – zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu
• Zaburzenia elektrolitowe – w tym hipokaliemia (obniżone stężenie potasu)
• Hipofosfatemia – obniżone stężenie fosforanów we krwi
• Hipoglikemia – obniżone stężenie glukozy we krwi
• Zaburzenia gospodarki wodnej:
  • Hipowolemia – zmniejszona objętość krwi krążącej
  • Hiperwolemia – zwiększona objętość krwi krążącej
• Zaburzenia ciśnienia krwi:
  • Niedociśnienie
  • Nadciśnienie

¹⁰

Działania niepożądane związane z procedurą

Podczas stosowania roztworów do hemofiltracji i hemodializy zawierających chlorek wapnia, można również spodziewać się działań niepożądanych związanych z samą procedurą leczenia:¹¹

• Nudności i wymioty – częste dolegliwości podczas zabiegów
• Skurcze mięśni – mogące wynikać z zaburzeń elektrolitowych
• Niedociśnienie – związane ze zmianami objętości krwi
• Krwawienia – związane z procedurą i stosowaniem antykoagulantów
• Powstawanie skrzepów – mimo stosowania środków przeciwzakrzepowych
• Zakażenia – wynikające z dostępu naczyniowego
• Zator powietrzny – rzadkie, ale potencjalnie niebezpieczne powikłanie

¹²

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Częstość występowania działań niepożądanych związanych z chlorkiem wapnia i zabiegami dializacyjnymi jest zróżnicowana. Na podstawie danych z charakterystyk produktów leczniczych, częstość można sklasyfikować zgodnie z następującymi kryteriami: ^{1/10), często (> 1/100, 1/1,000, 1/10 000, < 1/1000) i bardzo rzadko (13}

• Bardzo często (> 1/10)
• Często (> 1/100, < 1/10)
• Niezbyt często (> 1/1 000, < 1/100)
• Rzadko (> 1/10 000, < 1/1 000)
• Bardzo rzadko (< 1/10 000)

¹⁴

W przypadku większości działań niepożądanych związanych z roztworami do hemodializy/hemofiltracji zawierającymi chlorek wapnia, częstość ich występowania nie jest dokładnie znana i nie może być oszacowana na podstawie dostępnych danych.¹⁵

Tabela działań niepożądanych związanych z chlorkiem wapnia

Szczególne niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Zaburzenia gospodarki wapniowej

Chlorek wapnia jako źródło jonów wapnia może prowadzić do zaburzeń gospodarki wapniowej, szczególnie u pacjentów z niewydolnością nerek. Monitorowanie stężenia wapnia w surowicy jest niezbędne podczas terapii z użyciem roztworów zawierających tę substancję. Zarówno hiperkalcemia (podwyższone stężenie wapnia), jak i hipokalcemia (obniżone stężenie wapnia) mogą prowadzić do poważnych konsekwencji klinicznych:¹⁶

• Hiperkalcemia może powodować:
  • Zaburzenia rytmu serca
  • Zaburzenia neurologiczne (splątanie, letarg)
  • Tworzenie złogów wapniowych w tkankach
  • Kalcyfikację naczyń krwionośnych
• Hipokalcemia może prowadzić do:
  • Tężyczki
  • Parestezji
  • Skurczów mięśni
  • Zaburzeń przewodnictwa w sercu
  • Drgawek

¹⁷

Zaburzenia hemodynamiczne

Roztwory do dializy zawierające chlorek wapnia mogą przyczyniać się do wystąpienia zaburzeń hemodynamicznych, takich jak:¹⁸

• Niedociśnienie śróddializacyjne – najczęstsze powikłanie hemodynamiczne, mogące powodować:
  • Zawroty głowy
  • Omdlenia
  • Nudności
  • Kurcze mięśni
  • Niedokrwienie narządów, w tym serca i mózgu
• Nadciśnienie – związane z przewodnieniem lub zaburzeniami w układzie renina-angiotensyna-aldosteron:
  • Ryzyko przełomu nadciśnieniowego
  • Zwiększone ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych

¹⁹

Zaburzenia metaboliczne

Stosowanie roztworów dializacyjnych zawierających chlorek wapnia może prowadzić do zaburzeń metabolicznych, takich jak:²⁰

• Zasadowica metaboliczna – wynikająca z nadmiernego dostarczania wodorowęglanów:
  • Zaburzenia neurologiczne
  • Hipokalemia
  • Hipoksemia
• Hipofosfatemia – obniżone stężenie fosforanów we krwi:
  • Osłabienie mięśniowe
  • Zaburzenia oddechowe
  • Rabdomioliza
  • Hemoliza
• Hiperglikemia – podwyższone stężenie glukozy we krwi, szczególnie u pacjentów z cukrzycą

²¹

Komplikacje związane z procedurą

Podczas stosowania roztworów zawierających chlorek wapnia w zabiegach hemodializy i hemofiltracji mogą wystąpić powikłania związane z samą procedurą:²²

• Krwawienia – związane ze stosowaniem antykoagulantów:
  • Krwawienia z miejsc wkłucia
  • Krwawienia z przewodu pokarmowego
  • Krwawienia wewnątrzczaszkowe
• Powstawanie skrzepów – pomimo stosowania antykoagulacji:
  • Zmniejszenie efektywności dializy
  • Uszkodzenie filtra dializacyjnego
  • Ryzyko zatorowości
• Zakażenia – związane z dostępem naczyniowym:
  • Zakażenia miejscowe
  • Sepsa
  • Infekcyjne zapalenie wsierdzia
• Zator powietrzny – rzadkie, ale potencjalnie śmiertelne powikłanie:
  • Hipoksemia
  • Niedociśnienie
  • Zaburzenia neurologiczne
  • Zatrzymanie krążenia

²³

Monitorowanie działań niepożądanych

Ważne jest systematyczne monitorowanie pacjentów podczas terapii z użyciem roztworów zawierających chlorek wapnia. Zgodnie z zaleceniami zawartymi w charakterystykach produktów leczniczych, po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.²⁴

Zaleca się regularne monitorowanie następujących parametrów u pacjentów otrzymujących preparaty z chlorkiem wapnia:²⁵

• Stężenie wapnia w surowicy
• Równowaga elektrolitowa (w tym potas, sód, fosforany)
• Równowaga kwasowo-zasadowa
• Parametry hemodynamiczne (ciśnienie tętnicze, tętno)
• Stężenie glukozy we krwi
• Stan nawodnienia organizmu

²⁶