Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Cefuroksym

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania cefuroksymu

Cefuroksym, jako antybiotyk beta-laktamowy z grupy cefalosporyn drugiej generacji, wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności podczas stosowania ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych. Prawidłowe rozpoznanie sytuacji wymagających zwiększonej czujności pozwala na bezpieczne i skuteczne stosowanie tego antybiotyku w praktyce klinicznej.¹

Reakcje nadwrażliwości

Podczas stosowania cefuroksymu odnotowano przypadki ciężkich reakcji nadwrażliwości, które sporadycznie kończyły się zgonem. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów, u których w przeszłości wystąpiły reakcje alergiczne na penicyliny lub inne antybiotyki beta-laktamowe ze względu na możliwość wystąpienia nadwrażliwości krzyżowej.²³

W literaturze opisywano przypadki zespołu Kounisa (ostrego alergicznego skurczu tętnic wieńcowych) mogącego doprowadzić do zawału mięśnia sercowego w przebiegu reakcji nadwrażliwości na cefuroksym.⁴

Przed rozpoczęciem terapii należy dokładnie zebrać wywiad, ustalając czy u pacjenta nie występowały w przeszłości ciężkie reakcje alergiczne na cefuroksym, inne cefalosporyny lub jakikolwiek inny antybiotyk beta-laktamowy. W przypadku wystąpienia ciężkiej reakcji nadwrażliwości należy bezzwłocznie przerwać leczenie cefuroksymem i wdrożyć odpowiednie działania ratunkowe.⁵

Ciężkie niepożądane reakcje skórne (SCARS)

W związku ze stosowaniem cefuroksymu odnotowano przypadki ciężkich niepożądanych reakcji skórnych (SCARS, ang. severe cutaneous adverse reactions), w tym:⁶

• zespół Stevensa-Johnsona (SJS)
• toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN)
• reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi (DRESS)

⁷

Powyższe reakcje mogą zagrażać życiu lub prowadzić do zgonu. Podczas przepisywania cefuroksymu należy poinformować pacjenta o objawach przedmiotowych i podmiotowych mogących wskazywać na wystąpienie tych reakcji oraz uważnie monitorować stan skóry pacjenta. W przypadku pojawienia się objawów sugerujących SCARS należy bezzwłocznie odstawić cefuroksym i rozważyć wdrożenie alternatywnego leczenia.⁸

Należy podkreślić, że jeśli po zastosowaniu cefuroksymu u pacjenta wystąpiła ciężka reakcja skórna, taka jak SJS, TEN lub DRESS, nigdy u tego pacjenta nie należy wznawiać leczenia cefuroksymem.⁹

Jednoczesne stosowanie z lekami moczopędnymi i aminoglikozydami

Zaleca się zachowanie szczególnej ostrożności podczas stosowania cefuroksymu w dużych dawkach jednocześnie z silnymi lekami moczopędnymi (np. furosemidem) lub antybiotykami aminoglikozydowymi. Odnotowano przypadki zaburzeń czynności nerek podczas stosowania tych leków w skojarzeniu.¹⁰

U osób w podeszłym wieku oraz u pacjentów z niewydolnością nerek w wywiadzie należy monitorować czynność nerek podczas jednoczesnego stosowania cefuroksymu z wymienionymi lekami.¹¹

Nadmierny wzrost drobnoustrojów niewrażliwych

Stosowanie cefuroksymu, podobnie jak innych antybiotyków, może prowadzić do nadmiernego wzrostu Candida. Przedłużone stosowanie tego antybiotyku może również powodować nadmierny wzrost innych drobnoustrojów niewrażliwych (np. Enterococcus i Clostridioides difficile), co może wymagać przerwania leczenia.¹²

W trakcie leczenia cefuroksymem odnotowano przypadki rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego związanego ze stosowaniem leków przeciwbakteryjnych. Może ono mieć przebieg od postaci lekkiej do zagrażającej życiu. To rozpoznanie należy brać pod uwagę u pacjentów z biegunką, która wystąpiła podczas lub po zakończeniu stosowania cefuroksymu.¹³

W przypadku podejrzenia lub potwierdzenia rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego należy rozważyć przerwanie leczenia cefuroksymem oraz zastosowanie odpowiedniego leczenia przeciwko Clostridioides difficile. Nie należy podawać leków hamujących perystaltykę jelit.¹⁴

Reakcja Jarischa-Herxheimera

Podczas stosowania cefuroksymu (w postaci aksetylu) w leczeniu choroby z Lyme (boreliozy) może wystąpić reakcja Jarischa-Herxheimera. Wynika ona z bezpośredniego działania cefuroksymu na komórki bakterii Borrelia burgdorferi, wywołującej chorobę z Lyme.¹⁵

Należy poinformować pacjenta, że jest to częsta i zazwyczaj ustępująca samoistnie konsekwencja stosowania antybiotyku w chorobie z Lyme.¹⁶

Wpływ na testy diagnostyczne

Stosowanie cefuroksymu może wpływać na wyniki niektórych testów diagnostycznych:

• Wystąpienie dodatniego wyniku testu Coombsa związanego ze stosowaniem cefuroksymu może zaburzać wyniki prób krzyżowych krwi¹⁷
• Obserwuje się nieznaczne oddziaływanie z metodami oznaczania glukozy opartymi na redukcji związków miedzi (Benedicta, Fehlinga, Clinitest), jednak nie powinno to prowadzić do fałszywie dodatnich wyników, jakie mogą występować podczas stosowania innych cefalosporyn¹⁸
• Mogą występować fałszywie ujemne wyniki testu z cyjanożelazianami, dlatego do oznaczania stężenia glukozy we krwi lub surowicy u pacjentów leczonych cefuroksymem zaleca się stosowanie metod z użyciem oksydazy glukozowej lub heksokinazy¹⁹

Zastosowanie śródgałkowe

Niektóre produkty zawierające cefuroksym (Aprokam, Ximaract) są przeznaczone wyłącznie do leczenia śródgałkowego, natomiast pozostałe produkty nie są przeznaczone do podania do przedniej komory oka.²⁰²¹

Zgłaszano pojedyncze przypadki oraz grupy działań niepożądanych dotyczących oczu po niezgodnym z zatwierdzonymi wskazaniami podaniu do przedniej komory oka cefuroksymu sodu z fiolek zatwierdzonych do podawania dożylnego lub domięśniowego. Działania te obejmowały: obrzęk plamki żółtej, obrzęk siatkówki, odwarstwienie siatkówki, toksyczne uszkodzenie siatkówki, zaburzenie widzenia, zmniejszoną ostrość widzenia, niewyraźne widzenie, zmętnienie rogówki oraz obrzęk rogówki.²²

W przypadku cefuroksymu stosowanego śródgałkowo (Aprokam, Ximaract) należy pamiętać, że szczególna ostrożność jest wskazana u pacjentów, u których stwierdzono reakcję alergiczną na penicyliny lub inne antybiotyki beta-laktamowe, w związku z możliwością wystąpienia reakcji krzyżowej.²³

U pacjentów z ryzykiem zakażeń szczepami opornymi, np. osób z rozpoznanym wcześniej zakażeniem lub kolonizacją MRSA (metycylinoopornym Staphylococcus aureus), należy rozważyć alternatywne zapobiegawcze leczenie antybiotykiem.²⁴

Toksyczność wobec komórek śródbłonka rogówki nie była zgłaszana podczas stosowania cefuroksymu w zalecanych stężeniach, niemniej jednak nie można wykluczyć takiego ryzyka, więc w okresie opieki pooperacyjnej lekarze powinni mieć na uwadze to możliwe ryzyko toksyczności śródbłonkowej rogówki.²⁵

Zakażenia w obrębie jamy brzusznej

Ze względu na spektrum działania, cefuroksym nie jest odpowiedni do leczenia zakażeń wywołanych przez bakterie Gram-ujemne niefermentujące.^{26 27}

Zawartość sodu

Zawartość sodu w poszczególnych produktach zawierających cefuroksym jest zróżnicowana i zależy od postaci leku oraz mocy. Tabletki cefuroksymu (w postaci aksetylu) generalnie zawierają mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę, co oznacza, że praktycznie nie zawierają sodu.²⁸

Preparaty do wstrzykiwań zawierają sód w ilościach zależnych od dawki, co przedstawia poniższa tabela:

^{29 30 31 32}

Należy wziąć to pod uwagę u pacjentów kontrolujących zawartość sodu w diecie.³³

Szczególne grupy pacjentów

W przypadku stosowania cefuroksymu do podania śródgałkowego u określonych grup pacjentów, należy dokładnie rozważyć stosunek korzyści do ryzyka. Dotyczy to następujących grup pacjentów:

• pacjenci z ciężkim ryzykiem zakażenia
• pacjenci z zaćmą powikłaną
• pacjenci poddani połączonemu zabiegowi chirurgicznemu oka z operacją usunięcia zaćmy
• pacjenci z ciężkimi chorobami tarczycy
• pacjenci ze zmniejszoną liczbą komórek śródbłonka rogówki (<2000)

³⁴

Należy pamiętać, że stosowania cefuroksymu w procedurach okulistycznych nie należy traktować jako jedynego środka przeciwbakteryjnego. Podczas leczenia istotne znaczenie mają również inne okoliczności, takie jak zapobiegawcze postępowanie antyseptyczne.³⁵