Właściwości farmakodynamiczne
Cefoperazon

Cefoperazon – cefalosporyna III generacji o szerokim spektrum działania

Cefoperazon jest półsyntetycznym antybiotykiem należącym do grupy cefalosporyn III generacji o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego. Substancja ta występuje w postaci soli sodowej i jest przeznaczona wyłącznie do podawania pozajelitowego. Cefoperazon jest białym, krystalicznym proszkiem, dobrze rozpuszczalnym w wodzie, o masie cząsteczkowej wynoszącej 667,65. Jego właściwości fizykochemiczne umożliwiają stosowanie w lecznictwie w postaci preparatów do wstrzykiwań i infuzji.¹

Mechanizm działania cefoperazonu

Cefoperazon wykazuje działanie bakteriobójcze poprzez hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii. Dokładniej, mechanizm działania polega na hamowaniu biosyntezy mukopeptydu, który jest kluczowym składnikiem ściany komórkowej drobnoustrojów. Działanie przeciwbakteryjne jest skuteczne wobec drobnoustrojów w fazie aktywnych podziałów komórkowych.^{2 3}

Szczególnie istotne jest, że cefoperazon wykazuje oporność na działanie wielu beta-laktamaz, co zwiększa jego skuteczność przeciwko drobnoustrojom wytwarzającym te enzymy. Ta właściwość decyduje o szerokim spektrum aktywności przeciwbakteryjnej cefoperazonu i jego skuteczności w leczeniu zakażeń wywołanych przez patogeny oporne na inne antybiotyki.⁴

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Cefoperazon charakteryzuje się wyjątkowo szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego, obejmującym zarówno bakterie Gram-dodatnie, jak i Gram-ujemne, w tym również niektóre bakterie beztlenowe. Poniżej przedstawiono szczegółowe zestawienie drobnoustrojów wrażliwych na cefoperazon.

Bakterie Gram-dodatnie wrażliwe na cefoperazon

• Staphylococcus aureus – zarówno szczepy wytwarzające, jak i niewytwarzające penicylinazy
• Staphylococcus epidermidis
• Streptococcus pneumoniae (dawniej Diplococcus pneumoniae)
• Streptococcus pyogenes (paciorkowce beta-hemolizujące z grupy A)
• Streptococcus agalactiae (paciorkowce beta-hemolizujące z grupy B)
• Streptococcus faecalis (Enterococcus)

⁵

Bakterie Gram-ujemne wrażliwe na cefoperazon

• Escherichia coli
• Klebsiella species
• Enterobacter species
• Citrobacter species
• Haemophilus influenzae
• Proteus mirabilis
• Proteus vulgaris
• Morganella morganii (dawniej Proteus morganii)
• Providencia rettgeri (dawniej Proteus rettgeri)
• Providencia species
• Serratia species (w tym S. marcescens)
• Salmonella species i Shigella species
• Pseudomonas aeruginosa i niektóre inne gatunki Pseudomonas species
• Acinetobacter calcoaceticus
• Neisseria gonorrhoeae
• Neisseria meningitidis
• Bordetella pertussis
• Yersinia enterocolitica

⁶

Bakterie beztlenowe wrażliwe na cefoperazon

• Ziarenkowce Gram-dodatnie i Gram-ujemne (w tym Peptococcus, Peptostreptococcus i Veillonella species)
• Pałeczki Gram-dodatnie (w tym Clostridium, Eubacterium i Lactobacillus species)
• Pałeczki Gram-ujemne (w tym Fusobacterium species, wiele szczepów Bacteroides fragilis i innych gatunków Bacteroides)

⁷

Cefoperazon w połączeniu z sulbaktamem – działanie synergiczne

W praktyce klinicznej cefoperazon jest często stosowany w skojarzeniu z sulbaktamem, co znacznie zwiększa jego skuteczność przeciwbakteryjną. Sulbaktam jest pochodną penicyliny (solą sodową kwasu penicylinowego) i funkcjonuje jako nieodwracalny inhibitor beta-laktamaz. Sam sulbaktam nie wykazuje istotnego działania przeciwbakteryjnego, z wyjątkiem aktywności przeciwko Neisseriaceae oraz Acinetobacter.⁸

Mechanizm działania sulbaktamu polega na nieodwracalnym hamowaniu większości ważnych beta-laktamaz wytwarzanych przez drobnoustroje oporne na antybiotyki beta-laktamowe. Badania biochemiczne z bakteryjnymi układami bezkomórkowymi potwierdziły to działanie, a badania na komórkach opornych szczepów drobnoustrojów dowiodły ochronnego działania sulbaktamu poprzez hamowanie rozkładu penicylin i cefalosporyn. Dodatkową zaletą sulbaktamu jest wiązanie się z niektórymi białkami wiążącymi penicyliny, co powoduje, że również szczepy wrażliwe na cefoperazon stają się jeszcze bardziej podatne na działanie tego połączenia w porównaniu do monoterapii cefoperazonem.⁹

Synergiczne działanie połączenia cefoperazon + sulbaktam

Połączenie cefoperazonu z sulbaktamem wykazuje działanie synergiczne, które można wyrazić poprzez 4-krotne zmniejszenie minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla tego skojarzenia w porównaniu do MIC poszczególnych składników stosowanych osobno. Szczególnie wyraźne działanie synergiczne obserwuje się wobec następujących gatunków bakterii:¹⁰

• Haemophilus influenzae
• Bacteroides species
• Staphylococcus species
• Acinetobacter calcoaceticus
• Enterobacter aerogenes
• Escherichia coli
• Proteus mirabilis
• Klebsiella pneumoniae
• Morganella morganii
• Citrobacter freundii
• Enterobacter cloacae
• Citrobacter diversus

¹¹

Parametry wrażliwości mikroorganizmów na skojarzenie cefoperazon + sulbaktam

Dla właściwej oceny wrażliwości drobnoustrojów na skojarzenie cefoperazonu z sulbaktamem ustalono standardowe kryteria interpretacyjne, które obejmują zarówno wartości minimalnego stężenia hamującego (MIC), jak i wielkość stref zahamowania wzrostu w metodzie dyfuzyjno-krążkowej.

Minimalne stężenie hamujące (MIC)

¹²

Wielkość strefy zahamowania wzrostu

¹³

Do określenia MIC można stosować seryjne rozcieńczenia cefoperazonu z sulbaktamem w stosunku 1:1, używając metody rozcieńczenia w bulionie lub agarze. W metodzie dyfuzyjno-krążkowej zaleca się stosowanie krążków zawierających 75 µg cefoperazonu oraz 30 µg sulbaktamu.¹⁴

Interpretacja wyników badania wrażliwości jest następująca:

• Wrażliwy – drobnoustrój wywołujący zakażenie prawdopodobnie będzie reagował na leczenie cefoperazonem z sulbaktamem.
• Średnio wrażliwy – drobnoustrój może być wrażliwy na cefoperazon z sulbaktamem po zastosowaniu większych dawek lub gdy zakażenie jest ograniczone do tkanek lub płynów ustrojowych, w których występuje duże stężenie antybiotyku.
• Oporny – drobnoustrój prawdopodobnie nie będzie reagował na leczenie cefoperazonem z sulbaktamem.

¹⁵

Zalecane szczepy kontrolne dla badania wrażliwości

Dla zapewnienia jakości badań wrażliwości na cefoperazon z sulbaktamem przy użyciu krążków zawierających 75 µg cefoperazonu i 30 µg sulbaktamu, zaleca się stosowanie następujących szczepów kontrolnych i oczekiwanych przedziałów średnic stref zahamowania wzrostu:

¹⁶

Klasyfikacja farmakologiczna i zastosowanie kliniczne

Cefoperazon należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki przeciwbakteryjne do stosowania ogólnego, cefalosporyny i ich pochodne, kod ATC: J01DD12. Natomiast w połączeniu z sulbaktamem (w preparacie Sulperazon) klasyfikowany jest jako cefalosporyna trzeciej generacji w produktach złożonych, kod ATC: J01DD62.^{17 18}

Ze względu na szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego, cefoperazon znalazł zastosowanie w leczeniu wielu rodzajów zakażeń, zwłaszcza tych wywoływanych przez patogeny oporne na inne antybiotyki. Szczególna wartość cefoperazonu wynika z jego aktywności przeciwko szczepom Pseudomonas aeruginosa, które często są oporne na działanie innych antybiotyków, a także z jego skuteczności wobec bakterii beztlenowych, w tym Bacteroides fragilis, co nie jest powszechną cechą cefalosporyn.¹⁹

W praktyce klinicznej, połączenie cefoperazonu z sulbaktamem (Sulperazon) znacznie rozszerza spektrum działania i skuteczność terapeutyczną, szczególnie wobec patogenów produkujących beta-laktamazy. Takie połączenie jest szczególnie cenne w leczeniu zakażeń szpitalnych, gdzie występowanie szczepów opornych na antybiotyki jest częstym problemem terapeutycznym.²⁰