Właściwości farmakodynamiczne
Benzalkoniowy chlorek

Właściwości farmakodynamiczne chlorku benzalkoniowego

Chlorek benzalkoniowy to substancja pomocnicza stosowana w wielu preparatach farmaceutycznych, występująca między innymi w aerozolach do nosa. W produktach leczniczych takich jak Aleric Spray, Momester (50 mikrogramów/dawkę mometazonu furoinianu) oraz Orinox (0,5 mg/ml ksylometazoliny chlorowodorku) stanowi substancję pomocniczą o znanym działaniu. W przypadku produktów Aleric Spray i Momester każda dawka zawiera 20 mikrogramów benzalkoniowego chlorku, natomiast w przypadku produktu Orinox jedna dawka (138 μl) zawiera 14 mikrogramów tej substancji.¹²³

Profile farmakodynamiczne w kontekście preparatów zawierających chlorek benzalkoniowy

Chlorek benzalkoniowy, choć nie jest substancją czynną w wymienionych preparatach, pełni istotną rolę jako substancja pomocnicza. Preparaty zawierające chlorek benzalkoniowy jako substancję pomocniczą wykazują różnorodne działania farmakodynamiczne, które są głównie związane z działaniem substancji czynnych, takich jak mometazonu furoinian (Aleric Spray, Momester) czy ksylometazolina (Orinox).⁴⁵⁶

Interakcje chlorku benzalkoniowego z substancjami aktywnymi

W preparatach z mometazonu furoinianem (Aleric Spray, Momester), chlorek benzalkoniowy współistnieje z substancją czynną o silnym działaniu przeciwzapalnym i przeciwalergicznym. Mometazonu furoinian, będący glikokortykosteroidem do stosowania miejscowego, wykazuje miejscowe działanie przeciwzapalne w dawkach, które nie powodują działania ogólnoustrojowego. Główny mechanizm działania mometazonu furoinianu polega na hamowaniu uwalniania mediatorów reakcji alergicznej, przy czym chlorek benzalkoniowy jako substancja pomocnicza nie zakłóca tego procesu.⁷⁸

W preparacie Orinox, chlorek benzalkoniowy współistnieje z ksylometazoliny chlorowodorkiem, który jako sympatykomimetyk działa na receptory alfa-adrenergiczne. Działanie ksylometazoliny prowadzi do obkurczenia naczyń krwionośnych i w konsekwencji zmniejszenia przekrwienia i obrzęku błony śluzowej nosa oraz sąsiednich obszarów nosogardzieli. Chlorek benzalkoniowy jako substancja pomocnicza nie wpływa negatywnie na ten mechanizm działania.⁹

Specyficzne właściwości farmakodynamiczne chlorku benzalkoniowego

Działanie przeciwdrobnoustrojowe

Chlorek benzalkoniowy, jako czwartorzędowy związek amoniowy, wykazuje właściwości przeciwdrobnoustrojowe, co jest istotne w preparatach farmaceutycznych stosowanych donosowo. W produktach takich jak Aleric Spray, Momester i Orinox, substancja ta pełni funkcję konserwującą, zapobiegając zanieczyszczeniu mikrobiologicznemu preparatu podczas wielokrotnego stosowania. Dzięki temu właściwości farmakodynamiczne głównych substancji czynnych mogą być zachowane przez cały okres stosowania preparatu.¹⁰

Wpływ na błonę śluzową nosa

W kontekście preparatów donosowych istotne jest odnotowanie, że chlorek benzalkoniowy w stosowanych stężeniach nie wpływa negatywnie na działanie substancji czynnych. Przykładowo, produkt Orinox zawierający chlorek benzalkoniowy jest dobrze tolerowany nawet u pacjentów z wrażliwą błoną śluzową i nie zaburza jej czynności śluzowo-rzęskowej, co świadczy o odpowiednim doborze stężenia tej substancji pomocniczej.¹¹

Preparaty donosowe zawierające mometazonu furoinian (Aleric Spray, Momester) i jednocześnie chlorek benzalkoniowy wykazują skuteczność w hamowaniu uwalniania leukotrienów z leukocytów u pacjentów z alergią, co jest kluczowym mechanizmem działania przeciwalergicznego i przeciwzapalnego. W hodowlach komórkowych mometazonu furoinian w obecności chlorku benzalkoniowego zachowuje swoją zdolność do hamowania syntezy i uwalniania interleukin IL-1, IL-5, IL-6 oraz czynnika martwicy nowotworu TNF-alfa.¹²¹³

Wpływ na parametry fizykochemiczne preparatów

Chlorek benzalkoniowy wpływa na stabilność fizykochemiczną preparatów donosowych. Przykładowo, produkty Aleric Spray i Momester z dodatkiem chlorku benzalkoniowego utrzymują pH w zakresie 4,3-4,9, co jest optymalne dla stabilności mometazonu furoinianu. Podobnie w przypadku produktu Orinox, chlorek benzalkoniowy przyczynia się do utrzymania zrównoważonego pH w zakresie występującym w jamie nosowej, co ma znaczenie dla skuteczności i tolerancji preparatu.¹⁴¹⁵¹⁶

Badania kliniczne preparatów zawierających chlorek benzalkoniowy

Skuteczność kliniczna

W badaniach klinicznych preparatów zawierających chlorek benzalkoniowy jako substancję pomocniczą wykazano ich skuteczność i bezpieczeństwo. W przypadku preparatów z mometazonu furoinianem (Aleric Spray, Momester), w testach prowokacji donosowej z alergenami wykazano działanie przeciwzapalne zarówno we wczesnej, jak i późnej fazie reakcji alergicznej. Efekt ten potwierdzono zmniejszeniem aktywności histaminy i eozynofili (w porównaniu do placebo) oraz zmniejszeniem liczby eozynofili, neutrofili i adhezyjnych białek komórek nabłonka (w porównaniu do wartości początkowych).¹⁷¹⁸

U pacjentów z sezonowym alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa, znaczący klinicznie początek działania mometazonu furoinianu w preparatach zawierających chlorek benzalkoniowy obserwowano u 28% pacjentów w ciągu 12 godzin po podaniu pierwszej dawki. Mediana czasu, po którym następowało złagodzenie objawów, wynosiła 35,9 godziny.¹⁹²⁰

W przypadku preparatu Orinox zawierającego ksylometazolinę i chlorek benzalkoniowy, w badaniu podwójnie zaślepionym, kontrolowanym użyciem soli fizjologicznej, przeprowadzonym u pacjentów z częstym ostrym nieżytem nosa, stwierdzono, że obkurczenie naczyń krwionośnych błony śluzowej nosa było znacząco lepsze (p < 0,0001) w porównaniu z pacjentami, u których zastosowano placebo. Odblokowanie zatkanego nosa po pięciu minutach po podaniu było dwa razy szybsze u pacjentów, którym podano ksylometazolinę w porównaniu z pacjentami, którym podano roztwór soli fizjologicznej (p = 0,047).<sup data-drug="Orinox" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W badaniu podwójnie zaślepionym, kontrolowanym użyciem soli fizjologicznej, przeprowadzonym u pacjentów z częstym ostrym nieżytem nosa, stwierdzono, że obkurczenie naczyń krwionośnych błony śluzowej nosa u pacjentów, u których zastosowano ksylometazolinę było znacząco lepsze (p 21

Badania u dzieci i młodzieży

Przeprowadzono również badania kliniczne preparatów zawierających chlorek benzalkoniowy u dzieci i młodzieży. W kontrolowanym placebo badaniu klinicznym, w którym dzieciom (n=49) podawano mometazonu furoinian w dawce 100 mikrogramów na dobę przez jeden rok, nie obserwowano spowolnienia wzrostu dzieci.²²²³

Istnieją ograniczone dane dotyczące bezpieczeństwa i skuteczności stosowania preparatów z mometazonem i chlorkiem benzalkoniowym w populacji dzieci w wieku od 3 do 5 lat. W badaniu z udziałem 48 dzieci w tym przedziale wiekowym, którym podawano donosowo mometazonu furoinian w dawkach 50, 100 lub 200 mikrogramów na dobę przez 14 dni, nie obserwowano znaczących różnic (w porównaniu z placebo) w średnim stężeniu kortyzolu w osoczu w odpowiedzi na test stymulacji tetrakozaktydem.²⁴²⁵

Wnioski kliniczne dotyczące chlorku benzalkoniowego

Na podstawie dostępnych danych z badań klinicznych preparatów zawierających chlorek benzalkoniowy jako substancję pomocniczą można stwierdzić, że w stosowanych stężeniach (20 mikrogramów na dawkę w produktach Aleric Spray i Momester oraz 14 mikrogramów na dawkę w produkcie Orinox) nie wpływa on negatywnie na właściwości farmakodynamiczne substancji czynnych, tj. mometazonu furoinianu i ksylometazoliny chlorowodorku.²⁶²⁷²⁸

Chlorek benzalkoniowy, jako substancja o właściwościach przeciwdrobnoustrojowych, przyczynia się do zachowania stabilności mikrobiologicznej preparatów donosowych podczas ich wielokrotnego stosowania. Jednocześnie, jak wykazano w badaniach klinicznych, nie wpływa negatywnie na czynność śluzowo-rzęskową błony śluzowej nosa, co jest istotne dla długotrwałego stosowania tych preparatów.²⁹

W preparatach z mometazonem furoinianem, chlorek benzalkoniowy nie zakłóca procesów hamowania uwalniania mediatorów reakcji alergicznej, co pozwala na efektywne działanie przeciwzapalne i przeciwalergiczne tych preparatów. Podobnie w przypadku preparatu Orinox, chlorek benzalkoniowy nie wpływa negatywnie na mechanizm obkurczania naczyń krwionośnych przez ksylometazolinę.³⁰³¹³²

Reasumując, chlorek benzalkoniowy w preparatach donosowych pełni funkcję konserwującą, nie zakłócając jednocześnie właściwości farmakodynamicznych substancji czynnych i przyczyniając się do stabilności fizykochemicznej i mikrobiologicznej preparatów.³³³⁴³⁵