Działania niepożądane
Atrakurium

Działania niepożądane atrakurium

Atrakurium, substancja czynna preparatu Tracrium, jest niedepolaryzującym środkiem zwiotczającym mięśnie szkieletowe, którego stosowanie wiąże się z ryzykiem wystąpienia różnych działań niepożądanych. Najczęściej obserwowane działania niepożądane to niedociśnienie tętnicze krwi (o charakterze łagodnym i przemijającym) oraz nagłe zaczerwienienie skóry, które są związane z uwalnianiem histaminy.¹

Klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane atrakurium sklasyfikowano według układów i narządów oraz częstości występowania. Przyjęto następującą klasyfikację częstości: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000). Należy zaznaczyć, że częste i niezbyt częste występowanie działań niepożądanych określono na podstawie danych z badań klinicznych, natomiast rzadkie i bardzo rzadkie – na podstawie danych ze zgłoszeń spontanicznych. Niektórym działaniom niepożądanym przypisano częstość „nieznana”, gdy ich częstość występowania nie mogła być określona na podstawie dostępnych danych.²

Reakcje anafilaktyczne i rzekomoanafilaktyczne

Szczególnie niebezpieczną grupą działań niepożądanych atrakurium są reakcje anafilaktyczne i rzekomoanafilaktyczne. Bardzo rzadko obserwowano ciężkie reakcje tego typu, w tym wstrząs anafilaktyczny, u pacjentów otrzymujących atrakurium w skojarzeniu z innymi produktami leczniczymi znieczulającymi. Reakcje te mogą prowadzić do niewydolności krążenia i zatrzymania akcji serca, co stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.³

Zaburzenia układu nerwowego

Przy stosowaniu atrakurium zgłaszano występowanie napadów drgawkowych, szczególnie u pacjentów leczonych w oddziałach intensywnej terapii. Należy jednak zauważyć, że pacjenci ci z reguły otrzymywali jednocześnie wiele innych produktów leczniczych i często występowały u nich dodatkowe czynniki predysponujące do napadów drgawkowych, takie jak uraz głowy, obrzęk mózgu, wirusowe zapalenie mózgu, encefalopatia z niedotlenienia czy mocznica. Warto podkreślić, że nie udowodniono związku przyczynowego pomiędzy występowaniem napadów drgawek a zastosowaniem laudanozyny (metabolitu atrakurium). W badaniach klinicznych nie wykazano korelacji między stężeniem laudanozyny w osoczu a występowaniem napadów drgawek.⁴

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Po długotrwałym podawaniu produktów leczniczych zwiotczających mięśnie szkieletowe, w tym atrakurium, u ciężko chorych pacjentów w oddziałach intensywnej terapii może dojść do wystąpienia osłabienia siły mięśniowej i/lub miopatii. Należy zaznaczyć, że pacjenci ci w większości otrzymywali jednocześnie kortykosteroidy. Te działania niepożądane występowały niezbyt często w powiązaniu z atrakurium, a związek przyczynowy nie został jednoznacznie ustalony.⁵

Działania związane z uwalnianiem histaminy

Atrakurium może powodować uwalnianie histaminy, co skutkuje takimi objawami jak obniżenie ciśnienia tętniczego (łagodne i przemijające), nagłe zaczerwienienie skóry czy skurcz oskrzeli. Obniżenie ciśnienia tętniczego i zaczerwienienie skóry występują często, natomiast skurcz oskrzeli – niezbyt często.⁶

Tabela działań niepożądanych

Szczegółowe zagrożenia związane z działaniami niepożądanymi

Zagrożenia związane z reakcjami anafilaktycznymi

Reakcje anafilaktyczne i rzekomoanafilaktyczne stanowią najpoważniejsze zagrożenie podczas stosowania atrakurium. Choć występują bardzo rzadko, mogą prowadzić do wstrząsu anafilaktycznego, niewydolności krążenia i zatrzymania akcji serca. Stany te wymagają natychmiastowej interwencji medycznej, ponieważ stanowią bezpośrednie zagrożenie życia. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów otrzymujących atrakurium jednocześnie z innymi produktami leczniczymi znieczulającymi.⁷

Zagrożenia związane z zaburzeniami układu nerwowego

Występowanie napadów drgawkowych u pacjentów otrzymujących atrakurium stanowi istotne zagrożenie, szczególnie w oddziałach intensywnej terapii. Drgawki mogą prowadzić do pogorszenia stanu pacjenta, zwiększenia zapotrzebowania na tlen, zaburzeń homeostazy organizmu i w konsekwencji do pogorszenia rokowania. Należy jednak podkreślić, że wystąpienie drgawek często wiąże się z dodatkowymi czynnikami ryzyka, takimi jak uraz głowy, obrzęk mózgu, wirusowe zapalenie mózgu, encefalopatia z niedotlenienia lub mocznica.⁸

Zagrożenia związane z zaburzeniami mięśniowo-szkieletowymi

Długotrwałe stosowanie atrakurium, szczególnie u pacjentów w oddziałach intensywnej terapii, może prowadzić do osłabienia siły mięśniowej i miopatii. Powikłania te mogą znacząco wydłużyć czas hospitalizacji, utrudnić proces odłączania od respiratora oraz rehabilitację pacjenta. Szczególnie narażeni są pacjenci otrzymujący jednocześnie kortykosteroidy.⁹

Zagrożenia związane z uwalnianiem histaminy

Działania niepożądane związane z uwalnianiem histaminy, takie jak obniżenie ciśnienia tętniczego, nagłe zaczerwienienie skóry i skurcz oskrzeli, mogą wpływać na stabilność hemodynamiczną i oddechową pacjenta podczas znieczulenia. Szczególnie niebezpieczny jest skurcz oskrzeli, który może prowadzić do hipoksemii i zaburzeń wentylacji. Obniżenie ciśnienia tętniczego, choć zazwyczaj łagodne i przemijające, może być groźne u pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego, hipowolemią lub otrzymujących leki hipotensyjne.¹⁰

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹¹

Odpowiednie monitorowanie stanu pacjenta podczas stosowania atrakurium, wczesne rozpoznawanie działań niepożądanych oraz szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania mogą znacząco zmniejszyć ryzyko związane ze stosowaniem tego leku. Szczególnie istotna jest obserwacja pacjenta pod kątem możliwych reakcji alergicznych i hemodynamicznych, zwłaszcza w początkowym okresie podawania leku.¹²