Przedawkowanie leku Vigantoletten 500 (12,5 mcg / 500 j.m.)

Przedawkowanie witaminy D3 (cholekalcyferolu) stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia pacjenta i może prowadzić do szeregu konsekwencji klinicznych. U osób dorosłych przedawkowanie może wystąpić po stosowaniu 20 000 do 60 000 j.m. cholekalcyferolu na dobę przez okres kilku tygodni lub miesięcy. W przypadku dzieci ryzyko przedawkowania występuje już przy znacznie niższych dawkach – 2 000 do 4 000 j.m. przyjmowanych przez kilka miesięcy. Z tego względu nie zaleca się długotrwałego przyjmowania witaminy D bez nadzoru lekarskiego.¹

Próg zatrucia witaminą D

Witaminy D2 (ergokalcyferol) i D3 (cholekalcyferol) charakteryzują się względnie niskim indeksem terapeutycznym. Próg zatrucia dla witaminy D u dorosłych z prawidłową czynnością przytarczyc wynosi pomiędzy 40 000 i 100 000 j.m. na dobę przyjmowanych przez 1 do 2 miesięcy. Należy zaznaczyć, że niemowlęta i dzieci mogą reagować z większą wrażliwością na dużo mniejsze stężenia witaminy D. Jest to istotny powód, dla którego suplementacja witaminą D u dzieci powinna odbywać się wyłącznie pod nadzorem lekarza.²

Patomechanizm przedawkowania

Długotrwałe przedawkowanie witaminy D prowadzi do szeregu zaburzeń metabolicznych, przede wszystkim do hiperkalcemii i hiperkalcynurii. Stosowanie Vigantoletten 500 w dawkach znacznie przewyższających zapotrzebowanie organizmu przez dłuższy czas może prowadzić do zwapnienia narządów miąższowych. Przedawkowanie powoduje również zwiększone stężenie fosforu w surowicy krwi oraz w moczu, co w konsekwencji prowadzi do gromadzenia się wapnia w różnych tkankach, w tym w nerkach (powodując kamicę nerkową, wapnicę nerek) oraz w naczyniach krwionośnych.³

Objawy przedawkowania witaminy D

Objawy przedawkowania witaminy D są niespecyficzne, co może utrudniać wczesną diagnostykę tego stanu. W badaniach laboratoryjnych stwierdza się hiperkalcemię, hiperkalcynurię oraz zwiększone stężenie 25-hydroksykalcyferolu w surowicy. Objawy kliniczne mogą obejmować szerokie spektrum dolegliwości, które nasilają się wraz ze wzrostem stężenia wapnia we krwi.⁴

Szczególnie niebezpieczny jest stan, gdy stężenie wapnia we krwi przekracza 13 mg/100 ml, gdyż wtedy mogą wystąpić poważne zaburzenia czynności serca, niewydolność nerek, psychozy, a nawet śpiączka. W najcięższych przypadkach zatrucie witaminą D może prowadzić do zgonu w wyniku niewydolności nerek lub serca.⁵

Postępowanie terapeutyczne w przypadku przedawkowania

Leczenie przedawkowania witaminy D wymaga kompleksowego podejścia, a jego intensywność zależy od stopnia hiperkalcemii oraz nasilenia objawów klinicznych. Podstawowym działaniem jest natychmiastowe przerwanie podawania preparatów witaminy D. Należy pamiętać, że przywrócenie właściwego stężenia wapnia w krwi po zatruciu witaminą D prowadzącym do hiperkalcemii może trwać kilka tygodni.⁶

Strategia leczenia w zależności od nasilenia objawów

Leczenie przedawkowania witaminy D obejmuje następujące elementy terapeutyczne, które dobiera się w zależności od stopnia zaawansowania hiperkalcemii:⁷

• Nawodnienie – podstawowy element terapii we wszystkich przypadkach przedawkowania
• Dieta – zaleca się dietę ubogą w wapń lub całkowicie pozbawioną tego pierwiastka
• Wymuszona diureza – stosowanie furosemidu w celu zwiększenia wydalania wapnia z moczem
• Farmakoterapia – podawanie glikokortykosteroidów i kalcytoniny

Leczenie ciężkiej hiperkalcemii

W przypadku prawidłowej czynności nerek i ciężkiej hiperkalcemii stosuje się bardziej agresywne metody leczenia:⁸

1. Intensywne nawadnianie – infuzja izotonicznego roztworu NaCl w ilości 3-6 litrów w ciągu 24 godzin
2. Diuretyki pętlowe – dodanie furosemidu do infuzji w celu zwiększenia wydalania wapnia
3. Związki chelatujące wapń – wiążą jony wapnia, zmniejszając ich biodostępność
4. Glikokortykosteroidy – hamują wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego
5. Kwas edetowy – w ciężkich przypadkach podaje się sól kwasu edetowego w dawce 15 mg/kg masy ciała/godzinę
6. Hemodializa – w przypadku oligonurii konieczne jest zastosowanie dializy bezwapniowej

Podczas leczenia niezbędne jest systematyczne monitorowanie stężenia wapnia oraz kontrola zapisu EKG, ze względu na ryzyko zaburzeń rytmu serca w przebiegu hiperkalcemii. Należy podkreślić, że nie istnieje specyficzne antidotum w przypadku zatrucia witaminą D.⁹

Profilaktyka przedawkowania

Pacjenci poddawani przewlekłej terapii większymi dawkami witaminy D powinni być dokładnie poinformowani o potencjalnych objawach przedawkowania, takich jak nudności, wymioty, biegunka przechodząca w zaparcia, utrata apetytu, znużenie, bóle głowy, mięśni i stawów, osłabienie napięcia mięśniowego, senność, azotemia, nadmierne pragnienie i wielomocz. Wczesne rozpoznanie tych objawów pozwala na szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia i zapobieganie poważnym powikłaniom.¹⁰

Długotrwałe przyjmowanie witaminy D, zwłaszcza w dawkach przewyższających zalecane dobowe spożycie, powinno odbywać się wyłącznie pod kontrolą lekarza, z okresowym monitorowaniem stężenia wapnia i funkcji nerek.¹¹