Wpływ wenlafaksyny na płodność, ciążę i laktację

Wenlafaksyna, jako inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), wymaga szczególnej uwagi podczas stosowania u kobiet w wieku reprodukcyjnym, w czasie ciąży oraz w okresie karmienia piersią. Lekarz powinien szczegółowo omówić z pacjentką potencjalne ryzyko i korzyści związane z leczeniem wenlafaksyną w tych szczególnych okresach.¹

Stosowanie wenlafaksyny w czasie ciąży

Obecnie dostępne dane kliniczne dotyczące stosowania wenlafaksyny u kobiet ciężarnych są niewystarczające do pełnej oceny bezpieczeństwa. W badaniach przedklinicznych wykazano szkodliwy wpływ wenlafaksyny na rozród, jednak dokładne znaczenie tych obserwacji dla człowieka pozostaje nieustalone.²

Lekarz powinien poinformować pacjentkę, że wenlafaksyna może być stosowana w czasie ciąży tylko wtedy, gdy potencjalne korzyści terapeutyczne dla matki przewyższają możliwe ryzyko dla płodu. Decyzja o rozpoczęciu lub kontynuacji leczenia powinna być podejmowana indywidualnie, po dokładnej analizie stanu klinicznego pacjentki.³

Ryzyko dla noworodka po ekspozycji na wenlafaksynę w trzecim trymestrze

Szczególnie istotne jest poinformowanie pacjentki o możliwych konsekwencjach stosowania wenlafaksyny w późnym okresie ciąży. Podobnie jak w przypadku innych leków z grupy SSRI i SNRI, ekspozycja płodu na wenlafaksynę w III trymestrze ciąży może prowadzić do wystąpienia zespołu odstawienia u noworodka.⁴

U noworodków matek przyjmujących wenlafaksynę w późnym okresie ciąży mogą wystąpić następujące objawy:⁵

• Drażliwość – przejawiająca się nadmierną reaktywnością na bodźce zewnętrzne
• Drżenie – mimowolne, rytmiczne ruchy kończyn lub całego ciała
• Hipotonia – obniżone napięcie mięśniowe powodujące wiotkość
• Nieustający płacz – trudny do uspokojenia, przedłużający się płacz
• Trudności ze ssaniem – problemy z prawidłowym pobieraniem pokarmu
• Zaburzenia snu – trudności z zasypianiem lub utrzymaniem snu

Objawy te mogą wynikać z działania serotoninergicznego lub stanowić zespół odstawienia po ekspozycji na lek. W większości przypadków powikłania te obserwuje się bezpośrednio po porodzie lub w ciągu pierwszych 24 godzin życia noworodka.⁶

W niektórych przypadkach obserwowano poważniejsze powikłania wymagające specjalistycznej opieki medycznej, takie jak:⁷

• Konieczność karmienia przez zgłębnik – w przypadku znacznych trudności z karmieniem doustnym
• Wspomaganie oddychania – przy niedojrzałości układu oddechowego lub zaburzeniach oddychania
• Długotrwała hospitalizacja – ze względu na nasilenie objawów i konieczność specjalistycznego nadzoru

Zespół przetrwałego nadciśnienia płucnego noworodka

Badania epidemiologiczne wykazały, że stosowanie leków z grupy SSRI w trzecim trymestrze ciąży może zwiększać ryzyko wystąpienia zespołu przetrwałego nadciśnienia płucnego noworodka (PPHN). Chociaż nie przeprowadzono bezpośrednich badań oceniających związek PPHN ze stosowaniem leków z grupy SNRI, do której należy wenlafaksyna, podobny mechanizm działania (hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny) sugeruje, że takiego ryzyka nie można wykluczyć.⁸

Lekarz powinien wyjaśnić pacjentce, że PPHN jest poważnym stanem, w którym u noworodka utrzymuje się wysokie ciśnienie w naczyniach płucnych po urodzeniu, co prowadzi do problemów z dostarczaniem tlenu do organizmu i może wymagać intensywnej terapii.

Ryzyko krwotoku poporodowego

Dane obserwacyjne wskazują na zwiększone (mniej niż dwukrotnie) ryzyko krwotoku poporodowego po ekspozycji na leki z grupy SSRI lub SNRI w ostatnim miesiącu przed porodem. Lekarz powinien omówić to ryzyko z pacjentką, szczególnie gdy występują dodatkowe czynniki ryzyka krwawień.⁹

Stosowanie wenlafaksyny podczas karmienia piersią

Wenlafaksyna i jej aktywny metabolit O-demetylowenlafaksyna przenikają do mleka kobiecego. Lekarz musi poinformować pacjentkę o możliwym wpływie leku na dziecko karmione piersią.¹⁰

Po wprowadzeniu wenlafaksyny do obrotu odnotowano u niemowląt karmionych piersią przez matki przyjmujące ten lek następujące objawy niepożądane:¹¹

• Podrażnienie – zwiększona wrażliwość na bodźce, niepokój
• Płacz – nasilony, trudny do uspokojenia
• Nieprawidłowości związane ze snem – trudności z zasypianiem, krótkie okresy snu

Opisywano również objawy odpowiadające zespołowi odstawienia wenlafaksyny u dzieci po zaprzestaniu karmienia piersią przez matki przyjmujące ten lek.¹²

Ze względu na potencjalne ryzyko działań niepożądanych u dziecka karmionego piersią, lekarz powinien wspólnie z pacjentką rozważyć, czy przerwać karmienie piersią, czy odstawić leczenie wenlafaksyną, biorąc pod uwagę:¹³

• Korzyści z karmienia piersią dla dziecka
• Korzyści z leczenia wenlafaksyną dla matki
• Potencjalne ryzyko ekspozycji na lek u dziecka karmionego piersią
• Nasilenie objawów u matki w przypadku odstawienia leku

Wpływ wenlafaksyny na płodność

W badaniach przeprowadzonych na zwierzętach zaobserwowano zmniejszenie płodności po ekspozycji na O-demetylowenlafaksynę (aktywny metabolit wenlafaksyny). Dotyczyło to szczurów obu płci. Lekarz powinien poinformować pacjentkę, że znaczenie tych obserwacji dla ludzi nie zostało jednoznacznie określone, jednak może to sugerować potencjalny wpływ wenlafaksyny na płodność.¹⁴

Lekarz powinien rozważyć potencjalny wpływ wenlafaksyny na płodność u pacjentek planujących ciążę, szczególnie w przypadku długotrwałej terapii tym lekiem.