Przeciwwskazania stosowania tlenu medycznego

Tlen medyczny Messer (nie mniej niż 99,5% obj.) jest stosowany w różnych sytuacjach klinicznych, jednak jego zastosowanie posiada określone przeciwwskazania, które powinny być bezwzględnie przestrzegane przez personel medyczny.¹

Hiperkapnia jako główne przeciwwskazanie

Tlenoterapia jest przeciwwskazana u pacjentów, u których stwierdza się podwyższoną prężność dwutlenku węgla (CO₂) we krwi tętniczej powyżej wartości 9,3 kPa. Zastosowanie tlenu w tej grupie pacjentów może prowadzić do rozwoju narkozy dwutlenkowęglowej skutkującej utratą przytomności, a w konsekwencji zgonem pacjenta.²

Pacjenci z grupy ryzyka

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP) i innymi schorzeniami układu oddechowego, u których występuje ryzyko retencji CO₂. W tej grupie podanie tlenu może znieść hipoksemiczny napęd oddechowy i doprowadzić do zaburzeń wentylacji skutkujących narastaniem hiperkapni.³

Warunki odradzenia stosowania tlenu medycznego

Przed zastosowaniem Tlenu medycznego Messer (gaz medyczny skroplony, gaz medyczny sprężony) konieczna jest ocena stanu pacjenta pod kątem przeciwwskazań. Lekarz powinien rozważyć alternatywne metody leczenia lub zastosować tlen w ściśle kontrolowanych warunkach z monitorowaniem parametrów gazometrycznych w następujących sytuacjach:⁴

• Hiperkapnia – u pacjentów z podwyższoną prężnością CO₂ w krwi tętniczej (powyżej 9,3 kPa) należy rozważyć zastosowanie wentylacji mechanicznej zamiast tlenoterapii biernej
• Przewlekła niewydolność oddechowa – u pacjentów z upośledzoną wrażliwością ośrodka oddechowego na CO₂ (pacjenci z POChP typu „blue bloaters”) podanie tlenu powinno być bardzo ostrożne, z zastosowaniem niskich przepływów
• Stan po zatruciu parakwatem – tlen może nasilać toksyczne działanie tego związku na tkankę płucną

Konieczność monitorowania podczas tlenoterapii

W przypadkach granicznych, gdy tlenoterapia jest niezbędna pomimo ryzyka hiperkapni, zaleca się:⁵

1. Regularne monitorowanie gazometrii krwi tętniczej
2. Stosowanie najniższych skutecznych przepływów tlenu
3. Rozważenie wentylacji nieinwazyjnej (NIV) jako metody wspomagającej
4. Stałe monitorowanie stanu świadomości pacjenta

Należy pamiętać, że tlen medyczny jest produktem leczniczym o określonym składzie (nie mniej niż 99,5% obj. tlenu) i powinien być stosowany zgodnie z zaleceniami, z uwzględnieniem wszystkich przeciwwskazań i środków ostrożności.⁶

Konsekwencje niewłaściwego stosowania

Personel medyczny powinien być świadomy, że zastosowanie tlenu u pacjentów z hiperkapnią może prowadzić do ciężkich następstw klinicznych:⁷

• Pogłębienie hiperkapni z wartościami PaCO₂ znacznie przekraczającymi 9,3 kPa
• Rozwój narkozy dwutlenkowęglowej objawiającej się postępującym zaburzeniem świadomości
• Depresja ośrodka oddechowego
• Kwasica oddechowa
• Zatrzymanie oddechu
• Zgon pacjenta

W przypadku występowania objawów narkozy dwutlenkowęglowej należy natychmiast zredukować przepływ tlenu i rozważyć wdrożenie mechanicznego wspomagania wentylacji.⁸