Wpływ metforminy na płodność, ciążę i laktację

Metformina (chlorowodorek metforminy) jest lekiem przeciwcukrzycowym, którego stosowanie u kobiet w wieku rozrodczym, w ciąży oraz podczas karmienia piersią wymaga szczególnej ostrożności i wiedzy klinicznej. Niniejsze opracowanie przedstawia aktualne dane dotyczące wpływu metforminy na płodność, ciążę oraz okres laktacji, na podstawie charakterystyki produktu leczniczego Siofor 850 (850 mg metforminy chlorowodorku w tabletce powlekanej, co odpowiada 662,9 mg metforminy).¹

Metformina a ciąża

Cukrzyca w czasie ciąży, zarówno cukrzyca ciężarnych, jak i cukrzyca stała, wiąże się z podwyższonym ryzykiem występowania wad wrodzonych u płodu oraz zwiększoną śmiertelnością okołoporodową.² Dlatego kontrola glikemii w tym okresie jest kluczowa dla zdrowia matki i dziecka.

Dostępne dane kliniczne dotyczące stosowania metforminy u kobiet ciężarnych są ograniczone, jednak nie wskazują one na zwiększone ryzyko występowania wad wrodzonych. Co więcej, badania przeprowadzone na modelach zwierzęcych nie wykazały szkodliwego wpływu metforminy na:

• przebieg ciąży
• rozwój zarodka lub płodu
• przebieg porodu
• rozwój postnatalny

³

Pomimo tych względnie uspokajających danych, aktualne wytyczne zalecają, aby u pacjentek planujących ciążę oraz w czasie trwania ciąży:

• nie stosować metforminy w leczeniu cukrzycy
• nie stosować metforminy w leczeniu stanu przedcukrzycowego
• w przypadku cukrzycy typu 2 zastosować insulinoterapię w celu utrzymania stężenia glukozy we krwi w zakresie możliwie najbliższym wartościom prawidłowym

⁴

Powyższe zalecenia mają na celu minimalizację ryzyka wystąpienia wad rozwojowych płodu poprzez zapewnienie optymalnej kontroli glikemii. Insulin pozostaje lekiem z wyboru w terapii cukrzycy w okresie ciąży ze względu na długą historię stosowania, bezpieczeństwo i skuteczność.

Metformina a karmienie piersią

Wykazano, że metformina przenika do mleka kobiecego. Dotychczasowe obserwacje kliniczne dotyczące noworodków i niemowląt karmionych piersią przez matki leczone metforminą nie wykazały występowania działań niepożądanych związanych z ekspozyją na lek.⁵

Jednakże ze względu na ograniczoną ilość danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa długoterminowego, nie zaleca się karmienia piersią w trakcie leczenia metforminą. Przed podjęciem decyzji o kontynuacji lub przerwaniu karmienia piersią w okresie farmakoterapii metforminą, lekarz powinien przeprowadzić indywidualną analizę korzyści wynikających z naturalnego karmienia dla dziecka w stosunku do potencjalnego ryzyka wystąpienia działań niepożądanych związanych z ekspozycją na metforminę.⁶

Wpływ metforminy na płodność

Badania przedkliniczne przeprowadzone na modelach zwierzęcych nie wykazały negatywnego wpływu metforminy na płodność. Testy przeprowadzono na samcach i samicach szczurów, którym podawano metforminę w dawkach dochodzących do 600 mg/kg masy ciała na dobę. Jest to dawka około trzykrotnie wyższa od maksymalnej zalecanej dawki dobowej u człowieka, przy przeliczeniu dawek w odniesieniu do powierzchni ciała.⁷

Oznacza to, że według dostępnych danych przedklinicznych, metformina nie powinna wpływać na zdolności rozrodcze pacjentów stosujących ten lek w dawkach terapeutycznych. Niemniej jednak, ze względu na ograniczone dane kliniczne w tym zakresie, zaleca się indywidualne podejście do pacjentek i pacjentów planujących posiadanie potomstwa.

Wskazania dla lekarzy prowadzących pacjentki w wieku rozrodczym

Lekarz prowadzący pacjentkę w wieku rozrodczym stosującą metforminę (produkt Siofor 850) powinien:

1. Poinformować pacjentkę o zaleceniach dotyczących zmiany leczenia przeciwcukrzycowego z metforminy na insulinoterapię w przypadku planowania ciąży oraz w okresie ciąży
2. Przedstawić pacjentce dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania metforminy w ciąży oraz ograniczeń tych danych
3. Wyjaśnić ryzyko związane z niekontrolowaną cukrzycą w okresie ciąży
4. Poinformować o przenikaniu metforminy do mleka kobiecego i związanych z tym zaleceniach dotyczących karmienia piersią
5. Przeprowadzić indywidualną ocenę korzyści i ryzyka w przypadku pacjentek karmiących piersią, które wymagają leczenia metforminą
6. Zapewnić, że leczenie cukrzycy w okresie ciąży będzie prowadzone w sposób zapewniający optymalną kontrolę glikemii przy minimalizacji ryzyka dla płodu

Należy pamiętać, że podejmując decyzję o leczeniu pacjentki w ciąży lub karmiącej piersią, lekarz powinien kierować się aktualną wiedzą medyczną, indywidualną sytuacją kliniczną pacjentki oraz zasadą, że korzyści wynikające z terapii powinny przewyższać potencjalne ryzyko.