Działania niepożądane siarczanu protaminy

Stosowanie produktu leczniczego Siarczan protaminy 1% może prowadzić do wystąpienia szeregu działań niepożądanych, które najczęściej mają charakter krótkotrwały i cechują się średnim nasileniem. Objawy te dotyczą przede wszystkim układu sercowo-naczyniowego i mogą wymagać odpowiedniego monitorowania stanu pacjenta oraz wdrożenia postępowania terapeutycznego.¹

Najczęstsze działania niepożądane

Do najczęściej występujących reakcji po podaniu siarczanu protaminy należą zaburzenia hemodynamiczne, które zazwyczaj mają charakter przemijający i nie wymagają specjalistycznego leczenia:²

• Hipotensja – obniżenie ciśnienia tętniczego krwi, zazwyczaj nieznacznego stopnia i o charakterze przemijającym
• Hipotensja z bradykardią (rzadkoskurczem) – stan łączący obniżone ciśnienie krwi ze zwolnioną akcją serca, zwykle o charakterze nieznacznym i przemijającym
• Przemijające spowolnienie pracy serca – może wystąpić samodzielnie, bez towarzyszącej hipotensji
• Zaczerwienienia i uczucie gorąca – reakcje naczyniowe objawiające się zmianami na skórze
• Krótkotrwałe zaburzenia hemodynamiki (krążenia) – przejściowe nieprawidłowości w układzie krążenia

Należy podkreślić, że dokładny mechanizm powstawania tych reakcji nie został dotychczas w pełni wyjaśniony, pomimo prowadzonych badań w tym kierunku.³

Rozbicie kompleksu heparyna-protamina

Istotnym zjawiskiem, które może wystąpić podczas leczenia siarczanem protaminy, jest rozbicie kompleksu heparyna/protamina, prowadzące do rozwoju hiperheparynemii lub krwawienia. Zjawisko to polega na uwolnieniu heparyny z kompleksu z protaminą, co powoduje aktywację antytrombiny wykazującej działanie antykoagulacyjne. Ta reakcja typowo pojawia się w okresie od 30 minut do 18 godzin po operacjach kardiochirurgicznych.⁴

Aby zapobiec uwalnianiu się heparyny, konieczne jest podanie dodatkowej dawki siarczanu protaminy. Wielkość tej dawki powinna być ustalona na podstawie laboratoryjnego testu koagulacji krwi pacjenta. Oszacowano, że rozbicie kompleksu heparyna/protamina występuje w około 50% przypadków po operacjach kardiochirurgicznych.⁵

Pomimo licznych badań, mechanizm tego zjawiska pozostaje niewyjaśniony. Zaobserwowano jednak, że rozbicie kompleksu heparyna/protamina występuje znacznie rzadziej, jeżeli podaje się niewielki nadmiar siarczanu protaminy (większy niż wynika to z miareczkowania), bezpośrednio po zakończeniu krążenia pozaustrojowego.⁶

Bardzo rzadkie działania niepożądane

Bardzo rzadko (częstość występowania 1/10 000) mogą wystąpić przemijające objawy niepożądane, do których należą:⁷

• Leukopenia i małopłytkowość – zmniejszenie liczby białych krwinek i płytek krwi
• Znużenie – uczucie zmęczenia i osłabienia
• Ból pleców – dolegliwości bólowe okolicy kręgosłupa
• Nudności i wymioty – objawy ze strony przewodu pokarmowego
• Duszności i sapanie – zaburzenia oddychania różnego stopnia
• Skurcz oskrzeli – zwężenie dróg oddechowych prowadzące do utrudnienia przepływu powietrza
• Pokrzywka i zaczerwienienie skóry – reakcje skórne o różnym nasileniu

Ponadto mogą wystąpić pojedyncze przypadki poważniejszych powikłań, takich jak obrzęk płuc czy nadciśnienie połączone ze zwężeniem naczyń płucnych.⁸

Reakcje anafilaktyczne

Szczególnie istotnym zagrożeniem są reakcje anafilaktyczne, które mogą wystąpić u określonych grup pacjentów. Ryzyko to dotyczy przede wszystkim:⁹

• Pacjentów uczulonych na protaminę lub ryby
• Pacjentów, u których stwierdzono obecność przeciwciał przeciwko protaminie
• Chorych na cukrzycę, którym podawano insulinę protaminową

Reakcje anafilaktyczne zazwyczaj występują po wstrzyknięciu 15-35 mg produktu Siarczan protaminy 1%. U pacjentów z grup ryzyka przed zabiegiem należy wykonać odpowiednie testy skórne na nadwrażliwość na protaminę. W przypadku stwierdzenia uczulenia należy rozważyć zastosowanie alternatywnej metody neutralizacji działania heparyny lub podanie innej substancji o działaniu neutralizującym.¹⁰

W przypadku wystąpienia reakcji uczuleniowych, zastosowanie adrenaliny i kortykosteroidów zazwyczaj przynosi dobre efekty terapeutyczne.¹¹

Szacuje się, że ostre reakcje anafilaktyczne występują u około 3% pacjentów chorych na cukrzycę leczonych insuliną protaminową oraz u około 0,2% chorych, którzy wcześniej nie otrzymywali protaminy.¹²

Tabela działań niepożądanych

Monitorowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, e-mail: [email protected].¹³