Właściwości farmakodynamiczne
Rivaroxaban Polpharma 15 mg/20 mg

Właściwości farmakodynamiczne rywaroksabanu

Rywaroksaban (substancja czynna produktu Rivaroxaban Polpharma 15 mg i 20 mg) należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako substancje przeciwzakrzepowe, a dokładniej – bezpośrednie inhibitory czynnika Xa (kod ATC: B01AF01). Jest to nowoczesny lek przeciwkrzepliwy, charakteryzujący się specyficznym mechanizmem działania i przewidywalnymi właściwościami farmakodynamicznymi.¹

Mechanizm działania

Rywaroksaban działa jako wysoce wybiórczy, bezpośredni inhibitor czynnika Xa. Jest to związek biodostępny po podaniu doustnym, którego głównym mechanizmem działania jest hamowanie aktywności czynnika Xa w kaskadzie krzepnięcia. Przez to działanie rywaroksaban przerywa zarówno wewnątrzpochodną, jak i zewnątrzpochodną drogę kaskady krzepnięcia krwi. Skutkiem tego jest zahamowanie dwóch kluczowych procesów: wytwarzania trombiny oraz powstawania zakrzepu. Warto podkreślić, że rywaroksaban nie hamuje bezpośrednio trombiny (aktywowanego czynnika II), a badania nie wykazały jego wpływu na płytki krwi.²

Efekty farmakodynamiczne

Działanie farmakodynamiczne rywaroksabanu charakteryzuje się zależnością od dawki w zakresie hamowania aktywności czynnika Xa u ludzi. Ponadto, lek wpływa na czas protrombinowy (PT) również w sposób zależny od dawki. W przypadku oznaczania PT z wykorzystaniem odczynnika Neoplastin obserwuje się ścisłą korelację pomiędzy stężeniem substancji czynnej w osoczu krwi a wynikiem badania (współczynnik korelacji r wynosi 0,98). Należy jednak zaznaczyć, że zastosowanie innych odczynników może prowadzić do uzyskania odmiennych wyników.³

Istotnym aspektem jest sposób przedstawiania wyników czasu protrombinowego. Wynik PT powinien być podawany w sekundach, nie zaś jako Międzynarodowy Współczynnik Znormalizowany (INR). INR jest parametrem skalibrowanym i zwalidowanym wyłącznie dla kumaryn, więc nie znajduje zastosowania w przypadku innych leków przeciwkrzepliwych, w tym rywaroksabanu.⁴

Wartości czasu protrombinowego w zależności od wskazania i dawkowania

Leczenie zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej

U pacjentów otrzymujących rywaroksaban w celu leczenia zakrzepicy żył głębokich (ZŻG) i zatorowości płucnej (ZP) oraz profilaktyki nawrotów tych stanów, wyznaczono przedziały wartości czasu protrombinowego (PT) z użyciem odczynnika Neoplastin. Wartości te różnią się w zależności od dawkowania oraz czasu, który upłynął od przyjęcia leku:⁵

Profilaktyka u pacjentów z migotaniem przedsionków

W przypadku pacjentów z migotaniem przedsionków niezwiązanym z wadą zastawkową, którzy otrzymują rywaroksaban w celu profilaktyki udaru i zatorowości obwodowej, zbadano również zakresy wartości PT. Dla standardowej dawki 20 mg przyjmowanej raz na dobę, w czasie 1-4 godzin po przyjęciu tabletki (maksymalny efekt działania), wartości 5/95 percentyli PT wynosiły od 14 do 40 sekund. Natomiast u pacjentów z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek, leczonych dawką 15 mg raz na dobę, wartości te mieściły się w zakresie od 10 do 50 sekund.⁶

W najniższym punkcie działania leku (16-36 godzin po przyjęciu tabletki) wartości 5/95 percentyli PT były identyczne dla obu grup pacjentów i wynosiły od 12 do 26 sekund – zarówno dla pacjentów leczonych dawką 20 mg raz na dobę, jak i pacjentów z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek leczonych dawką 15 mg raz na dobę.⁷

Odwracanie działań przeciwkrzepliwych

W specjalistycznym farmakologicznym badaniu klinicznym oceniano możliwość odwracania efektów farmakodynamicznych rywaroksabanu u zdrowych osób dorosłych (n=22). Badano działanie pojedynczych dawek (50 j.m./kg) dwóch różnych rodzajów koncentratów czynników zespołu protrombiny (PCC):⁸

• Trójczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, IX i X) – koncentrat ten skracał średnie wartości PT (Neoplastin) o około 1,0 sekundę w ciągu 30 minut
• Czteroczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, VII, IX i X) – koncentrat ten powodował skrócenie PT o około 3,5 sekundy

Interesujący jest fakt, że w porównaniu z 4-czynnikowym PCC, 3-czynnikowy PCC wykazywał silniejsze i szybsze działanie w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny, mimo mniejszego wpływu na wartości PT.⁹

Inne parametry krzepnięcia i monitorowanie leczenia

Rywaroksaban wpływa również na inne parametry układu krzepnięcia, takie jak czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) oraz HepTest. Podobnie jak w przypadku PT, wydłużenie tych czasów jest zależne od dawki leku. Należy jednak podkreślić, że nie zaleca się stosowania tych badań do oceny efektów farmakodynamicznych rywaroksabanu.¹⁰

W codziennej praktyce klinicznej nie ma potrzeby rutynowego monitorowania parametrów układu krzepnięcia podczas leczenia rywaroksabanem. Jest to istotna zaleta tego leku w porównaniu z tradycyjnymi lekami przeciwkrzepliwymi. Jednakże w sytuacjach, gdy istnieje kliniczne wskazanie do określenia stężenia rywaroksabanu w osoczu, możliwe jest zastosowanie skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa.¹¹