Wpływ ibuprofenu na płodność, ciążę i laktację

Nurofen dla dzieci Junior truskawkowy (40 mg/ml zawiesina doustna) zawiera jako substancję czynną ibuprofen, który należy do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Przy przepisywaniu tego leku kobietom w wieku rozrodczym, planującym ciążę, będącym w ciąży lub karmiącym piersią, lekarz powinien uwzględnić szczegółowe informacje dotyczące bezpieczeństwa stosowania w tych szczególnych populacjach pacjentów.¹

Stosowanie w ciąży

Stosowanie ibuprofenu w ciąży wiąże się z potencjalnym ryzykiem dla rozwijającego się płodu, które wynika z mechanizmu działania leku polegającego na hamowaniu syntezy prostaglandyn. Wpływ ten może niekorzystnie oddziaływać zarówno na przebieg ciąży, jak i na rozwój zarodka lub płodu.²

Pierwszy i drugi trymestr ciąży

Dane epidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko wystąpienia poronienia oraz wad wrodzonych, szczególnie dotyczących układu krążenia i wytrzewienia, po zastosowaniu inhibitorów syntezy prostaglandyn we wczesnych etapach ciąży. Ryzyko bezwzględne wad układu krążenia wzrasta z poziomu poniżej 1% do około 1,5%. Należy podkreślić, że ryzyko to wydaje się rosnąć wraz ze zwiększaniem dawki oraz wydłużaniem czasu terapii.³

Badania na modelach zwierzęcych wykazały, że podawanie inhibitorów syntezy prostaglandyn zwiększa częstość występowania poronień przed i po implantacji oraz śmiertelność zarodka i płodu. Dodatkowo u zwierząt, którym podawano te leki w okresie organogenezy, obserwowano zwiększoną częstość występowania różnych wad rozwojowych, w tym dotyczących układu krążenia.⁴

Szczególne ryzyko po 20. tygodniu ciąży

Istotna informacja dla lekarzy dotyczy ryzyka występującego od 20. tygodnia ciąży. Stosowanie ibuprofenu w tym okresie może prowadzić do małowodzia wynikającego z zaburzenia czynności nerek płodu. Stan ten może wystąpić niedługo po rozpoczęciu leczenia, jednak zazwyczaj jest odwracalny po odstawieniu leku.⁵

Innym poważnym powikłaniem stosowania ibuprofenu w drugim trymestrze ciąży jest zwężenie przewodu tętniczego u płodu. W większości przypadków objawy te ustępują po zaprzestaniu leczenia.⁶

Z powyższych powodów ibuprofen nie powinien być stosowany w pierwszym i drugim trymestrze ciąży, chyba że jest to jednoznacznie konieczne ze względów medycznych. Jeśli lekarz zdecyduje o zastosowaniu ibuprofenu u kobiety starającej się zajść w ciążę lub będącej w pierwszym lub drugim trymestrze ciąży, powinien zalecić stosowanie leku przez możliwie najkrótszy czas i w możliwie najmniejszej skutecznej dawce.⁷

W przypadku stosowania ibuprofenu przez kilka dni od rozpoczęcia 20. tygodnia ciąży, lekarz powinien rozważyć monitorowanie pacjentki przed porodem pod kątem wystąpienia małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego. Jeśli którekolwiek z tych powikłań zostanie stwierdzone, należy natychmiast przerwać podawanie ibuprofenu.⁸

Trzeci trymestr ciąży

W trzecim trymestrze ciąży wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn, w tym ibuprofen, mogą wywierać poważne niekorzystne działania na płód. Należy poinformować pacjentkę, że ibuprofen jest przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży ze względu na następujące ryzyko:⁹

• Toksyczność sercowo-płucna – może dojść do przedwczesnego zwężenia lub zamknięcia przewodu tętniczego i rozwoju nadciśnienia płucnego¹⁰
• Zaburzenia czynności nerek – mogą prowadzić do niewydolności nerek z towarzyszącym małowodziem¹¹

Ponadto, pod koniec ciąży stosowanie ibuprofenu może wywoływać następujące niekorzystne efekty u matki i noworodka:¹²

• Wydłużenie czasu krwawienia i działanie przeciwagregacyjne – efekty te mogą wystąpić nawet przy bardzo małych dawkach leku¹³
• Hamowanie skurczów macicy – co może skutkować opóźnieniem lub wydłużeniem porodu¹⁴

Karmienie piersią

Lekarz powinien poinformować pacjentkę, że ibuprofen i jego metabolity mogą przenikać do mleka kobiecego, jednak ich stężenia są małe. Dotychczasowe obserwacje kliniczne nie dostarczyły dowodów na szkodliwy wpływ leku na niemowlęta karmione piersią.¹⁵

W związku z tym, podczas krótkotrwałego leczenia ibuprofenem w dawkach zalecanych w terapii bólu i gorączki, nie jest konieczne przerywanie karmienia piersią. Należy jednak zaakcentować, że powyższa informacja dotyczy jedynie krótkotrwałej terapii w standardowych dawkach przeciwbólowych i przeciwgorączkowych.¹⁶

Wpływ na płodność kobiet

Istotną informacją dla kobiet w wieku rozrodczym jest potencjalny wpływ ibuprofenu na płodność. Istnieją dowody naukowe wskazujące, że substancje hamujące cyklooksygenazę (enzym uczestniczący w syntezie prostaglandyn) mogą powodować zaburzenia płodności u kobiet poprzez negatywny wpływ na proces owulacji.¹⁷

Należy jednak podkreślić, że efekt ten jest przemijający i ustępuje po zakończeniu terapii. Pacjentki planujące ciążę powinny być poinformowane o tym potencjalnym ryzyku, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu leku.¹⁸