Działania niepożądane leku Novidin (hydroksychlorochina)

Hydroksychlorochina, substancja czynna produktu leczniczego Novidin (400 mg, tabletki powlekane), może powodować szereg działań niepożądanych, których występowanie jest zazwyczaj zależne od dawki. Większość monitorowanych działań niepożądanych występuje głównie przy stężeniach w osoczu przekraczających 250 μg/L. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, które dotykają 10-20% pacjentów¹.

Istotną informacją dla lekarzy jest fakt, że większość obserwowanych działań niepożądanych ma charakter odwracalny, jednak zgłaszano również przypadki nieodwracalnych powikłań, takich jak głuchota czy zmiany w polu widzenia². U pacjentów z łuszczycą obserwuje się zwiększone ryzyko wystąpienia ciężkich reakcji skórnych³.

Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych

Zgodnie z klasyfikacją MedDRA, częstość występowania działań niepożądanych kategoryzowana jest następująco:⁴

• bardzo często (≥1/10)
• często (≥1/100 do <1/10)
• niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)
• rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• bardzo rzadko (<1/10 000)
• nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

Szczegółowy przegląd działań niepożądanych według układów i narządów

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

W rzadkich przypadkach hydroksychlorochina może prowadzić do zahamowania czynności szpiku kostnego, powodując zaburzenia hematologiczne takie jak leukopenia, agranulocytoza, trombocytopenia, niedokrwistość czy niedokrwistość aplastyczna⁵. Dodatkowo, ze względu na podobieństwo strukturalne do chlorochiny, w bardzo rzadkich przypadkach istnieje możliwość wystąpienia nabytej methemoglobinemii oraz eozynofilii z naciekaniem eozynofili w tkance (głównie w płucach)⁶.

Zaburzenia układu immunologicznego

Z częstością nieznaną mogą występować objawy nadwrażliwości, takie jak pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy oraz skurcz oskrzeli⁷.

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Często obserwuje się jadłowstręt⁸, a z nieznaną częstością może wystąpić hipoglikemia⁹. Ważną informacją kliniczną jest fakt, że hydroksychlorochina może zaostrzyć przebieg porfirii¹⁰.

Zaburzenia psychiczne

Wśród zaburzeń psychicznych można wymienić:

• Często: chwiejność emocjonalna¹¹
• Niezbyt często: nerwowość, bezsenność lub senność, splątanie lub parestezje¹²
• Z nieznaną częstością: zachowania samobójcze, psychoza, depresja, omamy, niepokój, pobudzenie, splątanie, urojenia, mania i zaburzenia snu¹³

Zaburzenia układu nerwowego

W odniesieniu do układu nerwowego obserwuje się:

• Często: ból głowy¹⁴
• Niezbyt często: zawroty głowy¹⁵
• Z nieznaną częstością: konwulsje, napady padaczkowe oraz zaburzenia pozapiramidowe, takie jak dystonia, dyskineza, akatyzja i drżenie¹⁶

Zaburzenia oka

Działania niepożądane dotyczące narządu wzroku są szczególnie istotne podczas terapii hydroksychlorochiną:

• Często: niewyraźne widzenie spowodowane zaburzeniem akomodacji, odwracalne i zależne od dawki¹⁷
• Niezbyt często: retinopatia ze zwiększoną pigmentacją w środku plamki żółtej i wadami wzroku. We wczesnej postaci, retinopatia jest zwykle odwracalna po natychmiastowym odstawieniu leku. Kontynuowanie leczenia pomimo zmian w siatkówce niesie ryzyko progresji choroby nawet po przerwaniu terapii¹⁸. U pacjentów ze zmianami w siatkówce początkowo mogą nie występować objawy lub mogą pojawić się przejściowe mroczki, ograniczenie pola widzenia lub nieprawidłowe widzenie kolorów¹⁹.
• Z nieznaną częstością: zmętnienie rogówki i obrzęk rogówki, które mogą być bezobjawowe lub powodować zaburzenia widzenia. Podczas długotrwałego leczenia może wystąpić nieodwracalna retinopatia z upośledzeniem widzenia kolorów jako objaw wczesnego stadium, później mogą pojawić się pigmentacja, mroczki i utrata wzroku²⁰. Częstość retinopatii spowodowanej przez produkt leczniczy Novidin zależy od dawki dobowej²¹. Zaobserwowano przypadki makulopatii i zwyrodnienia plamki żółtej, które mogą być nieodwracalne²².

Zaburzenia ucha i błędnika

Niezbyt często mogą wystąpić zawroty głowy oraz szumy uszne²³, a z nieznaną częstością raportowano utratę słuchu²⁴.

Zaburzenia serca

W zakresie układu sercowo-naczyniowego odnotowano:

• Rzadko: kardiomiopatia, która może prowadzić do niewydolności serca, w niektórych przypadkach zakończonej zgonem, oraz odchylenia załamka T w badaniu EKG²⁵
• Z nieznaną częstością: zaburzenia przewodzenia i blok odnogi pęczka Hisa/blok przedsionkowo-komorowy serca, przerost dwukomorowy oraz wydłużenie odstępu QT u pacjentów z grupy ryzyka, które może prowadzić do arytmii (torsades de pointes, częstoskurcz komorowy)²⁶

Zaburzenia żołądka i jelit

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe są najczęstszymi działaniami niepożądanymi:

• Bardzo często: nudności i ból brzucha²⁷
• Często: biegunka połączona z utratą masy ciała, wzdęcia i wymioty²⁸

Te objawy zazwyczaj ustępują po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu leku²⁹.

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

W kontekście funkcji wątroby obserwuje się:

• Niezbyt często: nieprawidłowe wyniki testów czynności wątroby oraz spowodowanie lub nasilenie zaburzeń czynności wątroby (zmiana aktywności enzymów wątrobowych i stężeń bilirubiny)³⁰
• Z nieznaną częstością: polekowe uszkodzenie wątroby (PUW), w tym uszkodzenie komórek wątrobowych, cholestatyczne uszkodzenie wątroby, ostre zapalenie wątroby, mieszane wątrobokomórkowe/cholestatyczne uszkodzenie wątroby i piorunująca niewydolność wątroby³¹

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Skórne działania niepożądane obejmują:

• Często: wysypka i świąd (występujący u około 40% pacjentów z toczniem rumieniowatym)³²
• Niezbyt często: łysienie, zmiany pigmentacyjne skóry i błon śluzowych (ciemne zabarwienie skóry wystawionej na działanie światła) oraz wybielenie włosów. Objawy te ustępują wkrótce po zakończeniu leczenia³³
• Rzadko: obrzęk naczynioruchowy, wysypki pęcherzowe i pokrzywka³⁴
• Z nieznaną częstością: wywołanie łuszczycy, rumień wielopostaciowy, nadwrażliwość na światło, złuszczające zapalenie skóry, zespół Stevensa-Johnsona (SJS) i ciężkie skórne działania niepożądane (SCAR), toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN), wysypka polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi (DRESS) oraz ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP)³⁵

Istotna informacja kliniczna: należy odróżnić AGEP od łuszczycy, choć hydroksychlorochina może wywoływać napady łuszczycy. Stosowanie produktu może wiązać się z występowaniem gorączki i hiperleukocytozy. Odstawienie hydroksychlorochiny zwykle przynosi pozytywny skutek³⁶.

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

W zakresie układu mięśniowo-szkieletowego odnotowano:

• Często: zaburzenia sensomotoryczne³⁷
• Z nieznaną częstością: miopatia mięśni szkieletowych lub neuromiopatia, prowadząca do postępującego osłabienia i zaniku proksymalnych grup mięśniowych. Miopatie te mogą być odwracalne po zakończeniu leczenia, ale powrót do zdrowia może potrwać kilka miesięcy³⁸. Ponadto mogą wystąpić osłabienie odruchów ze ścięgien i zaburzenia przewodzenia nerwowego³⁹.

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Bardzo rzadko podczas długotrwałej terapii może wystąpić odwracalna fosfolipidoza (zwiększona wewnątrzkomórkowa kumulacja fosfolipidów), w tym fosfolipidoza nerkowa. W takim przypadku mogą nasilić się zaburzenia czynności nerek⁴⁰.

Tabela działań niepożądanych produktu Novidin

Wnioski i zalecenia dla personelu medycznego

Produkt leczniczy Novidin (hydroksychlorochina, 400 mg) charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych, które w większości są zależne od dawki i stężenia w osoczu. Najczęściej występują zaburzenia żołądkowo-jelitowe (10-20% pacjentów), jednak najbardziej niepokojące są działania niepożądane związane z oczami, sercem i układem nerwowym, które mogą być nieodwracalne⁴¹.

Podczas terapii hydroksychlorochiną zaleca się:

1. Regularne badania okulistyczne, zwłaszcza podczas długotrwałej terapii
2. Monitorowanie EKG u pacjentów z czynnikami ryzyka kardiologicznego
3. Okresowe badania neurologiczne i mięśniowe
4. Kontrolę parametrów wątrobowych i nerkowych
5. Przestrzeganie zalecanej dawki dobowej (≤6,5 mg/kg masy ciała)

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych, szczególnie dotyczących oczu, serca, wątroby lub skóry, należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku. Pacjentów z łuszczycą należy leczyć ze szczególną ostrożnością ze względu na zwiększone ryzyko ciężkich reakcji skórnych⁴².

Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych⁴³.