Przeciwwskazania stosowania leku. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

Metformin hydrochloride Biofarm w dawce 1000 mg (tabletki powlekane) jest lekiem zawierającym jako substancję czynną chlorowodorek metforminy (1000 mg, co odpowiada 780 mg metforminy). Znajomość przeciwwskazań do jego stosowania ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa terapii pacjentów z cukrzycą. Poniżej omówiono szczegółowo wszystkie sytuacje kliniczne, w których należy bezwzględnie odradzić pacjentowi stosowanie tego leku.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Stosowanie metforminy jest przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na metforminę lub którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w preparacie. Reakcje nadwrażliwości mogą objawiać się wysypką, świądem, obrzękiem lub innymi objawami alergicznymi, które mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta.²

Stany kwasicy metabolicznej

Kwasica metaboliczna w każdej postaci stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania metforminy. Dotyczy to zarówno kwasicy mleczanowej, jak i cukrzycowej kwasicy ketonowej. W tych stanach podanie metforminy może dodatkowo pogorszyć kwasicę i prowadzić do zagrażających życiu zaburzeń metabolicznych.³

Stan przedśpiączkowy w cukrzycy

Pacjenci znajdujący się w stanie przedśpiączkowym związanym z cukrzycą nie powinni otrzymywać metforminy. Stan ten wymaga natychmiastowego leczenia z użyciem insuliny oraz intensywnej opieki medycznej. Zastosowanie metforminy w tej sytuacji może opóźnić wdrożenie właściwego leczenia i zwiększyć ryzyko progresji do śpiączki cukrzycowej.⁴

Zaburzenia czynności nerek

Metformina jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek, definiowaną jako wskaźnik filtracji kłębuszkowej (GFR) poniżej 30 ml/min. Wynika to z faktu, że metformina jest wydalana głównie przez nerki, a przy znacznym upośledzeniu ich funkcji może dochodzić do kumulacji leku w organizmie i zwiększonego ryzyka wystąpienia kwasicy mleczanowej.⁵

Ostre stany zagrażające czynności nerek

Stosowanie metforminy jest przeciwwskazane w ostrych stanach chorobowych, które mogą prowadzić do zaburzeń czynności nerek. Do tych stanów zalicza się:

• Odwodnienie – niedobór płynów może prowadzić do pogorszenia perfuzji nerkowej i zmniejszenia filtracji kłębuszkowej
• Ciężkie zakażenia – mogą powodować zaburzenia hemodynamiczne i wtórne uszkodzenie nerek
• Wstrząs – prowadzi do hipoperfuzji narządowej, w tym nerek, co skutkuje ostrym uszkodzeniem nerek

W powyższych sytuacjach stosowanie metforminy zwiększa ryzyko rozwinięcia kwasicy mleczanowej, która jest rzadkim, ale poważnym powikłaniem terapii.⁶

Stany prowadzące do niedotlenienia tkanek

Metformina jest przeciwwskazana w chorobach mogących powodować niedotlenienie tkanek, szczególnie w stanach ostrych lub zaostrzeniach chorób przewlekłych. Do takich stanów należą:

• Niewyrównana niewydolność serca – prowadzi do zmniejszenia rzutu serca i niedostatecznej perfuzji tkankowej
• Niewydolność oddechowa – skutkuje niedostatecznym utlenowaniem krwi i hipoksją tkankową
• Niedawno przebyty zawał mięśnia sercowego – wiąże się z zaburzeniami hemodynamicznymi i możliwością wystąpienia wstrząsu kardiogennego
• Wstrząs – niezależnie od przyczyny, prowadzi do niedokrwienia tkanek

Stany te predysponują do rozwoju kwasicy mleczanowej, a stosowanie metforminy może dodatkowo zwiększać to ryzyko.⁷

Zaburzenia czynności wątroby i alkoholizm

Stosowanie metforminy jest przeciwwskazane w następujących przypadkach związanych z funkcjonowaniem wątroby i spożywaniem alkoholu:

• Niewydolność wątroby – upośledza metabolizm kwasu mlekowego, co zwiększa ryzyko rozwoju kwasicy mleczanowej
• Ostre zatrucie alkoholem – alkohol hamuje glukoneogenezę wątrobową i może nasilać działanie hipoglikemizujące metforminy oraz zwiększać ryzyko kwasicy mleczanowej
• Alkoholizm – przewlekłe spożywanie alkoholu prowadzi do uszkodzenia wątroby i nerek, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych metforminy

W powyższych stanach metformina może nasilać zaburzenia metaboliczne i zwiększać ryzyko działań niepożądanych, w tym kwasicy mleczanowej.⁸

Tabela przeciwwskazań w stosowaniu metforminy